Inhoud

- Wederopbouwboerderijen in Drenthe

- Boerderijen

- Boermarken

- Achtergrondinformatie

- Plaatsen, gehuchten

- Bewoners boerderijen Drenthe

-

Wederopbouwboerderijen in Drenthe

Een wederopbouwboerderij is een Nederlandse boerderij die na in Tweede Wereldoorlog door oorlogshandelingen vernield te zijn daarna onder regie van de overheid is herbouwd.
In Nederland zijn tussen 1940 en 1945 meer dan 9000 boerderijen verwoest of zwaar beschadigd. Een aantal daarvan werd gedwongen afgebroken voor onder meer de aanleg van de Atlantikwall, Duitse militaire vliegvelden of vernield bij het onder water zetten van gebieden. De meeste boerderijen gingen aan het eind van de oorlog verloren door krijgshandelingen bij de opmars van de geallieerde legers in Noord-Brabant, Limburg, de Betuwe en Oost-Nederland. De vele vaak in eenzelfde stijl herbouwde boerderijen vormen een herinnering aan de gevolgen die de oorlog ten plattelande met zich heeft gebracht.

Vrijwel alle opbouwboerderijen bezitten een gedenksteen in de gevel, waarop een uit de vlammen herrijzende leeuw is afgebeeld. Bijzonder is dat er gekozen is voor een afbeelding van een leeuw tijdens de Duitse bezetting.

Wederopbouwboerderijen in Drenthe

Alfabetisch op plaatsnaam

Adres Plaats 

F 27 Anderen
Witterstraat 202 Assen
B 14 Bonnen
adres onbekend Broekhuizen
adres onbekend Broekhuizen
adres onbekend Broekhuizen
adres onbekend Broekhuizen
adres onbekend Broekhuizen
adres onbekend Buinen
B 118 Buinen
adres onbekend Buitenhuizen
H 171 Busselte
Noordwijk 26 Dalen
Oosterhesselerbrug 103 Dalen
Oosterhesselerbrug 96 Dalen
Oosterhesselerbrug 98 Dalen
H 223 Darp
H 228 Darp
H 252 Darp
H 272 Darp
H 277 Darp
Groningerweg 3 Diever
nr. 11 Dieverbrug
D 89 Drouwen
Burg. Legroweg 43 Eelde
Burg. Legroweg 66 Eelde
Burg. Legroweg 68 Eelde
Burg. Legroweg 76 Eelde
Karrekampsweg 7 Eelde
Karrekampsweg 79 Eelde
Kruistraat 5 Emmen
Noord Bargerstraat 63 Emmen
Noord Bargerstraat 66 Emmen
Noord Bargerstraat 69 Emmen
C 5 Erm
C 90a Erm
adres onbekend Gees
Haarsluis 1 Geeuwenbrug
Graswijk 32 Graswijk
Graswijk 9 Graswijk
Schoonloerstraat 13 Grolloo
Schoonloerstraat 20 Grolloo
adres onbekend Haakswold
B 317 Haakswold
Haakswold 8 Haakswold
H 118a Havelte
H 122 Havelte
H 227 Havelte
H 278 Havelte
Raadhuislaan H 11 Havelte
Ruiterweg 51a Havelte
Wandelbosweg H 117 Havelte
C 122 Hijken
C 174 Hijken
C 175 Hijken
C 178 Hijken
C 184 Hijken
C 39 Hijken
Oranjekanaal C 176 Hijken
C 284 Hijker Smilde
D 132 Hoogersmilde
Grote Hendrikswijk 5 Hoogeveen
D 100 Hooghalen
D 109 Hooghalen
D 124 Hooghalen
D 24 Hooghalen
D 40 Hooghalen
D 42 Hooghalen
D 43 Hooghalen
D 55 Hooghalen
D 85 Hooghalen
D 96 Hooghalen
D 98 Hooghalen
D 99 Hooghalen
D 99 A Hooghalen
adres onbekend Kraloo
adres onbekend Kraloo
adres onbekend Kraloo
adres onbekend Kraloo
adres onbekend Kraloo
Heerenstreek 11 Nieuw Dordrecht
Heerstreek Nieuw Dordrecht
Europaweg 76 Nieuw Schoonebeek
Hooghultenweg 32 Noordbarge
Huizingsbrinkweg 44 Noordbarge
Huizingsbrinkweg 56 Noordbarge
Huizingsbrinkweg 6 Noordbarge
Huizingsbrinkweg 7 Noordbarge
Laadweg 3 Noordbarge
Laadweg 8 Noordbarge
adres onbekend Onbekend
adres onbekend Onbekend
adres onbekend Onbekend
adres onbekend Onbekend
adres onbekend Onbekend
adres onbekend Onbekend
bij het spoor Onbekend
nr. 19a Oosterboer
nr. 2 Oosterboer
nr. 21 Oosterboer
D 10 Oosterhesselerbrug
D 42 Oosterhesselerbrug
D 8 Oosterhesselerbrug
Flintenweg 2 (vh E 13) Orvelte
A 249 Oud Schoonebeek
Peelo 10 Peelo
Peelo 8 Peelo
De Wijk Peest
C 37 Pesse
C 39 Pesse
C 57 Pesse
C 58 Pesse
C 75 Pesse
G 1 Pikveld
G 4 Pikveld
G 6 Pikveld
Asserstraat 56 Rolde
Toldijk Ruinen
adres onbekend Ruinerwold
adres onbekend Ruinerwold
adres onbekend Ruinerwold
C 65 Ruinerwold
Weidenweg 40 Ruinerwold
Woestelanden B 329 Ruinerwold
A 196 Schoonebeek
G 2 Smalbroek
D 170 Smilde
Veenhoop B 8 Smilde
Veenhoop C 296a Smilde
Wittelwijk C 57 Smilde
D 51 Stuifzand
B 1 Uffelte
nr. 1 Uffelte
Rijksweg M 193 Uffelte
U 110 Uffelte
U 5 Uffelte
U 56 Uffelte
V 33 Veendijk
E 25 Veenoord
G 8 Wachtum
Wapserveensestraat 105 Wapserveen
adres onbekend Weerwille
adres onbekend Weerwille
adres onbekend Weerwille
G 20 Westdorp
Kromme Elleboog 1 Westenesch
Westenescherstraat 82 Westenesch
nr. 29 Westervelde
nr. 11 Wittelte
nr. 17 Wittelte
Zuidbargerstraat 53 Zuidbarge
Zuidbargerstraat 89 Zuidbarge

Boerderijen

In Drenthe komen verschillende soorten boerderijen voor. De verschillen komen voort uit de ouderdom of uit de streek.

Het belangrijkste en oudste type, dat in de gehele provincie voorkomt is het hallenhuis. Vroeger - en in het spraakgebruik nu nog - werd dit type vanwege de geografische spreiding Saksische boerderij genoemd. Dit is een boerderij met een driebeukige opzet, waarbij de ankergebintconstructie zorgt voor een onderverdeling in een brede middenbeuk en twee smallere zijbeuken, de buitenstijlruimten. Aanvankelijk waren woon- en bedrijfsruimte niet van elkaar gescheiden. Van dit lös hoes type boerderij is in Drenthe nog één voorbeeld bewaard gebleven: het 'Bruntingerhof', een 17e-eeuwse boerderij die in 1968 van Bruntinge naar Orvelte is overgebracht. Later, in 1728, is aan dit pand nog een aparte voorkamer, uitgevoerd in vakwerk met baksteenvulling toegevoegd. Vanaf de 17e eeuw werden woon- en bedrijfsgedeelte gescheiden door een tussen- of brandmuur.

Binnen de hallenhuisvorm zijn, afhankelijk van de plaats van de deel (de dors- en werkvloer) enkele hoofdtypen te onderscheiden:

- Boerderij met achterbaander niet in het vlak van de achtergevel gelegen: Dit is het oudst bekende boerderijtype in Drenthe. De baanderstijlen zijn hierbij onder het laatste gebint geplaatst. De kap van de boerderij loopt over dit laatste gebint door tot over de links en rechts van de baander gelegen paardenstal. Hierdoor ontstaat een baanderhoek. Als het dak hier gedeeltelijk over doorloopt, is er sprake van een onderschoer. Het type komt in alle esdorpen maar ook wel in de oudere laagveenontginningen als Ruinerwold en Koekange voor.

- Boerderij met achterbaander in het vlak van de achtergevel: Hier is het baanderkozijn opgenomen in de in metselwerk uitgevoerde achtergevel, die meestal doorloopt tot bovenkant gebintplaat. Op de gevel ligt dan een muurplaat met schilddak. Bij 18e en 19e-eeuwse verbouwingen van boerderijen werd vaak de niet in het gevelvlak liggende baander vervangen door één in het gevelvlak. Ook dit type komt in de esdorpen en de oudere laagveenontginningen voor. Bij beide bovengenoemde types komen aangebouwde houten hooibergingen annex schaapskooien voor. Deze aanbouwen worden ook wel staart genoemd.

- Boerderij met zijbaander: Dit type ontstond uit de situering van de boerderij ten opzichte van de weg, maar ook wel uit behoefte aan een grotere hooiberging en minder behoefte aan een dorsdeel, dus daar waar men meer aan veeteelt ging doen. Het bedrijfsdeel kreeg hier een vierdeling. Vanaf de scheidingsmuur tussen woon- en bedrijfsdeel, een vak met pompstraat en aan de baanderzijde de paardenstal, daarnaast de dwarsdeel, dan het hooivak, soms met grondtas, en langs de achtergevel een potstal voor jongvee. Ook komt er een variant voor met dubbele dwarsdeel, bestaande uit dwarsdeel, potstal, tasvak, dwarsdeel en jongveestal. De meeste boerderijen van dit type hebben een iets terugliggende baander met baanderhoek en inspringend dakvlak. Enkele boerderijen hebben de deuren in het gevelvlak, waarbij het dak boven de deuren is opgelicht. Boerderijen met dwarsdeel komen zowel in de esdorpen als in de oudere laagveenontginningen voor. Boerderijen met dubbele dwarsdeel vooral in de Zuidwesthoek van Drenthe: Ruinerwold, Koekange, De Wijk. Boerderijen met de deuren in het gevelvlak komen van oorsprong alleen in Ansen voor; in andere streken is dit een latere wijziging. Bij bovenstaande typen liggen in het algemeen de woon- en bedrijfsgedeelten in elkaars verlengde; men spreekt dan ook wel van langhuisboerderij. Vaak verviel bij het woongedeelte de buitenstijlruimte aan één zijde. Hierdoor ontstond een 'krimp' met de mogelijkheid grotere kozijnen te plaatsen en dus meer daglicht in de woonruimte te krijgen. Aan de lage zijde kwamen vaak de bedsteden. Op veel plekken komen boerderijen met een dubbel woonhuis voor. Hierbij werd de tweede woning als ouderwoning gebruikt. Als deze tweede woonhuizen smaller zijn dan het eerste spreekt men van een eind- of ouderkamer. In Ruinerwold en omgeving werden vaak ouderwoningen aangebouwd naast de boerderij. Tegen het eind van de 19e eeuw werden de woonhuizen rijker van vorm en ontstonden boerderijen met dwars geplaatst voorhuis. Soms werd dit huis voor een oudere boerderij gebouwd. Zeer rijke voorbeelden komen voor in Ruinerwold. In enkele gevallen konden voorhuizen zo groot worden dat sprake is van een blokvormig woonhuis. Voorbeelden zijn te vinden in Westervelde en Peest bij Norg.

- Dubbele boerderij: Deze bestaat uit twee met de kopgevels van het woongedeelte tegen elkaar aangebouwde boerderijen. Bij beide woongedeelten is aan één zijde de buitenstijlruimte vervallen. Veelal zijn de bedrijfsgedeelten ongelijkwaardig, waarbij het grotere bedrijf een langsdeel met achterbaander heeft en het kleinere een dwarsdeel. Doch ook varianten met twee achterbaanders en met twee dwarsdelen komen wel voor. Dubbele boerderijen komen voornamelijk in de esdorpen voor.

- Boerderij met zijlangsdeel: Door de veen- en heideontginningen ontstonden er vanaf het begin van de 19e eeuw een flink aantal nieuwe boerderijen. De oudste daarvan staan in de eerste veenontginningen. Het gaat hierbij om boerderijen met een zo groot bedrijfsgedeelte, dat de deel in één van de zijbeuken gelegd kan worden. Deze boerderijen kunnen zowel een doorrit met baanderdeuren aan de voor- en achterzijde hebben, alswel enkel baanderdeuren aan de achterzijde. Vanwege de voor een beladen wagen benodigde ruimte in één buitenstijlruimte voldeed het traditionele ankerbalkgebintstel hier niet. In het algemeen werd in deze boerderijen dan ook een zogenaamd fries of dekbalk-gebint toegepast. Hiervan zijn de gebintstijlen meer naar binnen geplaatst en langer. In plaats van een ankerbalk wordt er een dekbalk toegepast die vaak excentrisch op de stijlen ligt. Om de gebinten in de lengterichting te koppelen wordt over de dekbalk een gebintplaat gelegd. Woon- en bedrijfsgedeelte liggen onder één nok, maar vaak ligt de voorste baander niet in het vlak van de voorgevel en vertoont de boerderij een sprongsgewijze versmalling, krimp, bij de overgang van het bedrijfsgedeelte naar het woonhuis. Deze op Groninger voorbeelden gebaseerde boerderijen worden krimpenboerderijen genoemd. Hoewel het type opkwam in de latere ontginningen, werd later ook in de esdorpen dit type gebouwd. In de jaren '30 van de vorige eeuw werd de woning ook wel terzijde van de boerderij-as geplaatst, overeenkomstig de in Friesland voorkomende kop-rompboerderijen. Bijv. in Witteveen aan de J.B. Kanweg en in Zeyerveld de 'Cremer Hoeve' aan de Min. Cremerstraat 5.

In de Veenkoloniën kwam het soms wel voor dat de woning als losstaande villa voor de schuur gebouwd werd. Een sprekend voorbeeld hiervan is 'Villa Flora' aan het Zuiderdiep in Nieuw-Buinen. Dit pand is overigens geen boerderij in de strikte zin van het woord, maar meer een villa met paardenhouderij en dan ook gebouwd in opdracht van een rijke fabriekseigenaar. Voor Drenthe bijzondere boerderijen zijn de middenhuisboerderijen in Veenhuizen, ontworpen rond 1890 door W.C. Metzelaar en de carrévormige modelboerderij 'De Schipborg' bij Anloo, ontworpen door H.P. Berlage.

- Bijgebouwen enz.: Bij de historische boerderijtypen komen diverse bijgebouwen voor. Te noemen zijn:

bakhuis (stookhut): buiten het woongedeelte opgetrokken gebouwtje met zadeldak, waarin een bakoven respectievelijk vuurplaats voor het koken van veevoer. In tegenstelling tot de boerderij werden deze gebouwtjes met pannen gedekt; hooischuur of schaapskooi (of combinatie hiervan):

een houten schuur met ankerbalkgebint, waarin hooiberging al dan niet gecombineerd met een potstal voor de schapen. Naast de boven beschreven aangebouwde variant, kwamen deze schuren ook vrijstaand voor; varkenshokken: houten of gemetselde bijgebouwen, waarin twee of meer ruimten in de lengterichting aan elkaar gebouwd; zuddenschuur: schuur zonder wanden voor het opbergen van de brandstof, de zudden. De constructie bestaat uit drie kleine ankerbalkgebinten, waar bij van de middelste de ankerbalk ontbreekt en aan één kopse kant, de regenkant, een overstek gecreëerd is door doorlopende koppelplaten.

Op het erf kwamen voorts voor aardappelkelders, waterputten, hooibergingen en duiventillen.

- Moderne agrarische bedrijven: Vanaf de jaren '60 van de vorige eeuw vonden ook in Drenthe op grote schaal ruilverkavelingen plaats. Dit ging gepaard met een enorme schaalvergroting en een sterke specialisatie. Gemengde bedrijven verdwenen vrijwel. In de bedrijfsvoering werd rationalisatie en mechanisatie noodzakelijk. De vormgeving van de boerderij werd hierop afgestemd. Van streekgebonden architectuur is bij de nieuwe bedrijven geen sprake. Voor melkveebedrijven is thans standaard: een vrijstaande burgerwoning, daarachter de loopstal, meestal door een verbindingslid met de woning verbonden en daarnaast de machineberging. Achter de bedrijfsgebouwen bevinden zich de kuilvloerplaten en de mestsilo. Vanwege de noodzakelijke bereikbaarheid met melktankauto's is een vrij groot oppervlak aan bestrating noodzakelijk. Akkerbouwbedrijven worden, voor zover sprake is van totale nieuwbouw, gekenmerkt door een vrijstaand woonhuis en grote hoge opslagloodsen met eventueel een vrijstaande machineberging.

Boermarken

Boermarke is een middeleeuws collectief van grotere boeren die gezamenlijk het beheer en gebruik van hun gemeenschappelijke gronden reguleerden.

Alfabetisch

• Boermarke Aalden
• Boermarke Alting Klatering
• Boermarke Amen
• Boermarke Anderen
• Boermarke Anloo
• Boermarke Annen
• Boermarke Anreep Schieven
• Boermarke Ansen
• Boermarke Balinge
• Boermarke Balloo
• Boermarke Beilervaart
• Boermarke Benneveld
• Boermarke Bonnen
• Boermarke Borger
• Boermarke Brunsting
• Boermarke Buinen
• Boermarke Bunne en Winde
• Boermarke Deurze
• Boermarke Diphoorn
• Boermarke Donderen
• Boermarke Drijber
• Boermarke Dwingeloo-Westeind
• Boermarke Eelde
• Boermarke Eemster
• Boermarke Eext
• Boermarke Ekehaar
• Boermarke Eleveld Geelbroek
• Boermarke Elp
• Boermarke Emmen-Westenesch
• Boermarke Erm
• Boermarke Eursinge
• Boermarke Exloo
• Boermarke Garminge
• Boermarke Gasselte
• Boermarke Gasteren
• Boermarke Gees
• Boermarke Gieten
• Boermarke Grolloo
• Boermarke Hijken
• Boermarke Holsloot
• Boermarke Hooghalen
• Boermarke Langeloo
• Boermarke Leggeloo
• Boermarke Lhee
• Boermarke Lheebroek
• Boermarke Loon
• Boermarke Makkum
• Boermarke Mantinge
• Boermarke Meppen
• Boermarke Nijlande Eldersloo
• Boermarke Noord Sleen
• Boermarke Noord Zuidbarge
• Boermarke Norg-Oosteind
• Boermarke Norg-Westeind
• Boermarke Odoorn Klijndijk
• Boermarke Oosterhesselen
• Boermarke Orvelte
• Boermarke Peest
• Boermarke Peize
• Boermarke Rolde
• Boermarke Schoonloo
• Boermarke Sleen
• Boermarke Smalbroek/Ter Horst
• Boermarke Steenbergen
• Boermarke Taarloo
• Boermarke Tynaarlo
• Boermarke Valthe
• Boermarke Veeningen
• Boermarke Vries
• Boermarke Wachtum
• Boermarke Wapse
• Boermarke Wapserveen
• Boermarke Weerdinge
• Boermarke Westdorp
• Boermarke Westerbork
• Boermarke Wezup
• Boermarke Wijster
• Boermarke Wittelte
• Boermarke Yde-De Punt
• Boermarke Zeegse
• Boermarke Zeijen
• Boermarke Zuidvelde
• Boermarke Zweeloo
• Boermarke Zwiggelte

Achtergrondinformatie

Kenmerkende Drentse familienamen

• Op -ing: Oosting, Hoving, Ensing (boerderijnamen).
• Op -s/-ies: Koops, Zwiers, Assies, Ebelties (patronymen).
• Oudfriese invloed: Huizinga, Wierenga, Smilda, Zuidema.
• Zuid-Drenthe (Overijsselse invloed): Namen op -ink, zoals Meppelink. 

Bijzondere boeren- en dorpsbijnamen 

• Assen: Biggen, Straatsliepers, Tellerlikkers.
• Borger: Strontrokken, Schöttelikkers.
• Elp: Koekoeken.
• Beilen: Slaapkoppen, Straotlikkers.
• Annen: Oelen.
• Gieten: Gietse(n) (knollen). 

Het oudste Drentse voorbeeld is Huninguhus uit 1181, gevormd uit de mannennaam Huno, het achtervoegsel -ing en -huis. Het in het middeleeuwse Drenthe buitengewoon productieve achtervoegsel -ing had oorspronkelijk alleen de functie het behoren bij een persoon of een groep personen uit te drukken (zoals in het geciteerde geval bij een zekere Huno), maar werd gaandeweg ook achter andersoortige basiswoorden gebruikt (Middendorp-inghe, Brink-inghe). Zodoende ontstond een groot aantal middeleeuwse boerderijnamen op -ing(h)(e), die trouwens vaak tevens als achternamen van de bezitter/gebruiker van de boerderij fungeerden (familienamen). Andere typen boerderijnamen (ten Broke, Loehofstede, de Potthof, Vosse-serve, Steenhuus) waren toen ten opzichte van het -ing(h)(e)-type duidelijk in de minderheid.

Sommige boerderijnamen avanceerden met de boerderij zelf tot namen van havezaten of gehuchten (zie: nederzettingsnamen). Na de Middeleeuwen werden boerderijnamen allengs minder gebruikelijk; later deels ook overbodig door de introductie van straatnamen en huisnummers. Een niet gering aantal van de hedendaagse namen is gelijk aan een middeleeuwse voorganger of refereert bewust aan geschiedenis en landschap (Olde Stee, Vossenhol, Veltkamp). De meerderheid is echter weinig karakteristiek, deels zelfs modieus (Aurora, Constancehoeve, Veldzicht, Welgelegen).

Spotnamen in Drenthe: de bewoners van Annen worden genoemd oelen, van Assen straatslipers, tellerlikkers, biggen of biggies, van Balloo poepen, van Beilen straotlikkers of slaopkoppen, van Borger schöttelikkers; van de Broekstreek (d.i. Mantinge, Balinge, Garminge) stalpaolen, van Buinen poepen, yan Duurse. Geldbeurzen of boksen, van Donderen wizen, van Dwingeloo doeve-n of doefies, van ’t Westeind van Dwingeloo varkens, van Eelde hekkenspringers of geelgatten, van Eemster kalver of modderkwabben, van Eursinge grize kreien; van Exloo taten; van Gasteren botterkrammers, van Halen knienen, van Havelte koesterten, van Hijken stalpaolen of blauwen, van Hoogeveen pannekoeken of maalkoeken, van Ide kulworsten of gieraolen, van Koekange pekelheringd, van Kolderveen theeboeken, van Leggeloo modderkwabben, van Lhee kreien, van Nijeveen haverdoppen, van Orvelte stalpaolen of weeoppen, van Peest muggen, van Peize aolkoppen of franzen, van Peizerpol rakkers, van Roden metworsten of zeuten, van Rolde motoren(s), van Ruinerwold spekbranders, van Schoonloo knollen of knienen, van Sleen booneneters, van Smilde en ook van de N.O. veenkoloniën veenkloeten, van Tinaarloo ganzen, van Veenhuizen koloniebonken, van Westerbork oelen, van Zeegze gudden, van het Zuidenveld, ook van alles beoosten Westerbork, stakooren of stakgies, van Zeien gelen: van Zuidlaren ottervreters, witmaokers, windmaokers of zoeplaorders, van Zuidwolde bolkalver, van Zwiggelte stalpaolen, of ramshorens, in tegenstelling van Wachtemer boeren spreekt men van Daler hamkers. En evenals men in overeenstemming hiermede Sleen het Boonenland noemt, Hollandsche Veld en omstreken het Pannekoekenland, zoo heet Wezup wel Nazareth, een buurt bij Donderen de Bokkenstreek, enz. Deze lijst is gemakkelijk te verlengen.

Kinderen plagen elkaar en spelen met elkanders namen: Trijntje, vet zwijntje. Jan koekepan, jongens noemen hun leermeesters, meisjes haar onderwijzeressen met bijname.

Het is bekend, dat vele familienamen - Witkop, Dunbier, Leepoog, Korthals - uit zulke bijnamen zijn ontstaan; evenzo vorstelijke namen als Karel de Dikke, Karel de Kale en andere. Iets dergelijks is het, als men de bewoners van een naburig dorp een spotnaam geeft, een schuldige of onschuldige plagerij, een veel voorkomende geestigheid van lagere orde.

De verklaring dezer namen is als die van andere eigennamen dikwijls hoogst moeilijk. Van de Meppelers gaat een verhaal als van de Maanblussers van Mechelen, bezongen in den Torenbrand van Willems, een muggenzwerm om de torenspits voor rook aanziende, richtten de Meppelers hun spuiten tegen vermeende brand

De andere naam kloeten is ontleend aan den boterhandel.

Bij Elp zou een kasteel gestaan hebben van een vermogend heer Koekoek, die een eigen kerk had in den esch (nog in Kerkkampen) met een eigen kerkpad. Daarnaar heten de bewoners van Elp koekoeken, en de oudste in jaren heet er de koekoek in de kist.

Over de Groller knollen en Andersche moeshappers is in den Drentschen Volksalmanak van 1838 medegedeeld, dat een nieuwe meier en zijn huisgenoten de woning niet konden binnentreden, of zij moesten in knollen, respectievelijk in moesstronken bijten, die in de deurwaren opgehangen. De Zuidlaarder witmaokers hebben, dien naam van het feit, dat eenige der voornaamste ingezetenen het vooroordeel tegen doode dieten willen vernietigen en hun dorpsgenoten voorgingen in het villen van een paar gestorven paarden. Wat zij beoogden, gelukte hun niet; zij haalden zich inteegendeel de algemeene bespotting op den hals en bovendien den naam witmakers. dat is volders, blank of kodslachters, die van hen op de geheele bevolking is overgeërfd.

Te Peizerpol plaagt men de mensen met 's avonds aan deur of vensters te vragen: "Waor ligt hier de rakker begraoven?" of iets dergelijks. Waarschijnlijk rust daar ergens het lijk van een beulsknecht.

De Zeier gelen moeten zo genoemd zijn naar een soort van Platvis, die daar alleen wordt gegeten. In de verbinding, die te Vries bekend is: "Zeier gelen, Rooner zeuten en Sunt-Jobkappels" zou men anders liever aan een plantaardig product denken.

De naam stakoren, dat is steile oren, in tegenstelling van flodoren schijnt ontleend aan een soort van varkens, die in het Zuidenveld worden of werden gefokt. De Daler hamkers verkochten veel vee in het Overijsselse plaatsje Den Ham. De naam Bolkalvers schijnt schreeuwers te moeten beduiden. Van Ruinerwold wordt gezegd, dat de inwoners spekbranders heten, omdat er veel gebraden spek wordt gebruikt. Bij Lhee, Bij.Eursinge is wellicht een bos geweest, waar zich veel kraaien ophielden.

De naam Schoonlooër knollen staat zeker in verband met een liedje dat o.a. te Hooghalen bij bruiloften wordt gezongen: "Achter op Schoonloo Daor is knollegreun bevroren, Falderaldera". Dat in 17 de eeuwsche klachten poep een scheldwoord voor een Drent kan zijn, is mogelijk het gevolg hiervan, dat de taal in verschillende opzichten nader bij het Platduitsch staat dan het Hollands. Dat de bewoners van Balloo en van Buinen nog zo heten, kan daarvan een overblijfsel zijn, 't is in tussen ook wel mogelijk, dat het eerst op enkele personen doelde, die zich daar hadden gevestigd. In een Duits stadje had iemand eens een steur gevangen en dien aan zekeren hertog ten geschenke gegeven, alle latere bewoners van dat stadje heten sedert steuren. Een kemphaam te Midwolda (Oldambt) had iemand bij een vechtpartijtje in den neus gebeten, sedert heet ieder te Midwolda neuzebiter. Vergelijk ook de boven medegedeelde overlevering omtrent Zuidlaren.

De verbinding Deurzer geldbeurzwe mag een herinnering bevatten aan een rijken boer, de naam zal wel hoofdzakelijk in 't rijke zijn oorsprong vinden. Iets dergelijks toch komt meer voor

Plaatsen, gehuchten

Alfabetisch:

Aalden
Achterste Erm
Achter 't Hout
Altena
Alteveer
Alteveer
Alting
Amen
Amerika
Amsterdamscheveld
Anderen
Anholt
Anloo
Annen
Annerveenschekanaal
Anreep
Ansen
Armweide
Assen

Balinge 
Balloërveld 
Balloo 
Barger-Compascuum 
Barger-Erfscheidenveen 
Barger-Oosterveen 
Barger-Oosterveld 
Bazuin 
Beilen
Beilervaart 
Benderse 
Benneveld 
Berghuizen 
Blijdenstein 
Bloemberg 
Boerlaan 
Boermastreek 
Bonnen 
Bonnerveen 
Borger 
Bosje
Boterveen 
Bovensmilde 
Bovenstreek 
Broekhuizen 
Bronneger 
Bronnegerveen 
Brunsting 
Bruntinge 
Buinen 
Buinerveen 
Buitenhuizen 
Bunne 
Busselte 

Coevorden 

Dalen 
Dalerpeel 
Dalerveen 
Darp
De Groeve 
De Haar Assen
De Haar Coevorden 
De Haar Hoogeveen 
De Hilte 
De Kiel 
De Klosse 
De Kolk 
De Mars 
De Pol 
De Punt 
De Schiphorst 
De Stapel 
De Stuw 
Deurze 
De Wijk 
Diever 
Dieverbrug 
Dikbroeken 
Diphoorn 
Doldersum 
Donderen 
Drijber 
Drogt 
Drogteropslagen 
Drouwen 
Drouwenermond 
Drouwenerveen 
Dwingeloo 

Echten 
Eelde
Eelderwolde
Eemster 
Eemten
Een 
Een-West 
Eerste Dwarsdiep 
1e Exloërmond 
Ees 
Eesergroen 
Eeserveen 
Eext 
Eexterveen 
Eexterveenschekanaal 
Eexterzandvoort 
Ekehaar 
Eldersloo 
Eleveld 
Elim 
Ellertshaar 
Elp 
Emmen 
Emmer-Compascuum 
Emmer-Erfscheidenveen
Emmerschans 
Erica 
Erm
Ermerveen 
Eursing 
Eursinge 
Eursinge 
Eursinge 
Exloërkijl 
Exloërveen 
Exloo 

Fluitenberg 
Fort 
Foxel
Foxwolde 
Frederiksoord 

Garminge 
Gasselte 
Gasselterboerveen 
Gasselterboerveenschemond 
Gasselternijveen 
Gasselternijveenschemond 
Gasteren
Geelbroek 
Gees Vlag
Geesbrug 
Geeuwenbrug 
Gieten 
Gieterveen 
Gieterzandvoort 
Gijsselte 
Graswijk 
Grevenberg 
Grolloo 

Haakswold 
Haalweide 
Havelte 
Havelterberg 
Hees 
Het Moer 
Het Schier
Hijken 
Hijkersmilde
Hoge Linthorst 
Hollandscheveld 
Holsloot 
Holthe 
Holtien 
Holtinge 
Hoogehaar 
Hoogersmilde 
Hoogeveen 
Hooghalen 
Huis ter Heide

Kalenberg 
Kalteren 
Kavelingen 
Kerkenveld 
Kibbelveen 
Klatering 
Klazienaveen 
Klazienaveen-Noord
Klijndijk 
Klooster 
Kloosterveen 
Koekange 
Koekangerveld 
Koelveen 
Kolderveen 
Kolderveense Bovenboer 
Kostvlies 
Kraloo 
Kraloo Vlag 

Laaghalen 
Laaghalerveen 
Langelo 
Leeuwte 
Leggeloo 
Leutingewolde 
Lhee 
Lheebroek 
Lieveren 
Lieving 
Linde 
Loon 
Lubbinge 
Lunssloten 

Makkum 
Mantinge
Marwijksoord 
Meppel 
Meppen 
Middelveen 
Middendorp 
Midlaren 
Molenstad 
Munsterscheveld 

Nietap 
Nieuw-Amsterdam 
Nieuw-Annerveen 
Nieuw-Balinge 
Nieuw-Buinen 
Nieuw-Dordrecht 
Nieuwediep 
Nieuwe Krim
Nieuweroord 
Nieuwlande 
Nieuw-Roden 
Nieuw-Schoonebeek 
Nieuw-Weerdinge 
Nijensleek 
Nijeveen 
Nijeveense Bovenboer 
Nijlande 
Nijstad 
Nolde
Nooitgedacht
Noordbarge 
Noordscheschut 
Noord-Sleen 
Noordwijk 
Norg 
Norgervaart 
Nuil 

Odoorn 
Odoornerveen 
Oldendiever 
Oldenhave 
Oosteinde 
Oosterbroek 
Oosterhesselen 
Oosterse 
Oranje 
Oranjedorp 
Orvelte 
Oshaar 
Oud Annerveen 
Oudemolen 
Oude Willem 
Oud Veeningen 

Paardelanden 
Padhuis 
Papenvoort 
Paterswolde 
Peest 
Peize 
Peizermade 
Peizerwold 
Pesse 
Pieperi
Pikveld 

Rhee 
Rheebruggen 
Rheeveld 
Roden 
Roderesch 
Roderwolde
Rogat 
Rolde 
Roswinkel 
Ruinen 
Ruinerweide 
Ruinerwold 

Sandebuur 
Schelfhorst 
Schieven 
Schimmelarij 
Schipborg 
Schoonebeek 
Schoonloo 
Schoonoord 
Schottershuizen 
Schrapveen 
Schreierswijk 
Schutwijk 
Siberië 
Sleen
Smalbroek 
Smilde 
Spier 
Spijkerboor 
Stadterij 
Steenbergen 
Steenbergen
Steenwijksmoer 
Stieltjeskanaal 
Streek 
Struikberg 
Stuifzand 

Taarlo 
Ten Arlo 
Ter Aard 
Terheijl 
't Haantje
Terhorst 
Tiendeveen 
't Noorden 
Torenveen 
Tweede Dwarsdiep 
2e Exloërmond 
2e Valthermond 
Tynaarlo 

Ubbena 
Uffelte 

Valsteeg 
Valthe 
Valtherblokken
Valthermond 
Valthermussel 
Veenhof 
Veenhuizen 
Veenhuizen 
Veeningen
Veenoord 
Vledder 
Vledderveen 
Vlieghuis 
Vossebelt 
Vredenheim
Vries 
Vuile Riete 

Wachtum 
Wapse 
Wapserveen 
Wateren 
Weerdinge 
Weerwille 
Weijerswold 
Weiteveen 
Wemmenhove 
Westdorp 
Westeinde 
Westenesch 
Westerbork 
Westerse Bos 
Westervelde 
Wezup 
Wezuperbrug 
Wijster 
Wilhelminaoord 
Wilhelmsoord 
Winde 
Wittelte 
Witten 
Witteveen
Witteveen 

Yde 

Zandpol 
Zeegse 
Zeijen 
Zeijerveen 
Zeijerveld 
Zorgvlied 
Zuidbarge 
Zuideind 
Zuideropgaande 
Zuidlaarderveen 
Zuidlaren 
Zuidveld 
Zuidvelde 
Zuidwolde 
Zwartemeer 
Zwartschaap 
Zweeloo 
Zwiggelte 
Zwinderen