Frontstalags in Frankrijk

Elk buitenkamp, nevenkamp of buitencommando was administratief ondergeschikt aan een concentratiekamp

Concentratiekamp Quargla

Algerije

Kamp Ouargla was een Frans internerings- en dwangarbeidskamp in de Algerijnse Sahara tijdens de Tweede Wereldoorlog. viel het onder het regime van Vichy-Frankrijk en functioneerde het primair als een militair strafkamp en werkkamp. Voor de Franse overgave in 1940 deed de locatie in de oase van Ouargla al dienst als een post voor het Franse Vreemdelingenlegioen. Na de wapenstilstand met nazi-Duitsland nam het collaborerende Vichy-regime het kamp over om er ongewenste elementen en politieke gevangenen te interneren. De populatie bestond grotendeels uit militairen van het Vreemdelingenlegioen, demobiliseerde buitenlandse soldaten die aan Franse zijde hadden gevochten, en politieke dissidenten (zoals communisten en anti-fascisten). Hieronder bevonden zich ook veel Duitse en Centraal-Europese Joden die naar Noord-Afrika waren gevlucht en daar gedwongen werden ingelijfd of geïnterneerd. Het kamp stond bekend als een van de zwaarste locaties in Noord-Afrika vanwege de verzengende hitte van de Sahara en de geïsoleerde ligging. Gevangenen werden ingezet voor zware fysieke arbeid, waaronder de aanleg van infrastructuur in de woestijn.

Concentratiekamp Quednau

Rusland

Concentratiekamp Quednau was een van de vroege, door de staat erkende concentratiekampen in nazi-Duitsland. Het kamp was gevestigd in Fort Quednau, nabij Koningsbergen (het huidige Kaliningrad). Quednau, Oost-Pruisen (bij het huidige Kaliningrad, Rusland). Het kamp was voornamelijk in gebruik tussen maart en juni 1933. Het diende als voorlopige gevangenis voor politieke tegenstanders van het toen nieuwe naziregime. In tegenstelling tot wat vaak wilde kampen wordt genoemd, was het een van de zes door het Pruisische Ministerie van Binnenlandse Zaken gefinancierde kampen.

Quedlinburg

Duitsland

De stad huisvestte echter meerdere buitenkampen van de grotere concentratiekampen Buchenwald en Mittelbau-Dora. Deze kampen leverden dwangarbeiders aan de lokale oorlogsindustrie.De geschiedenis van deze kampen in Quedlinburg is opgedeeld in twee periodes: Buchenwald buitenkamp (april 1942 - begin 1943): Opgericht in april 1942 met zo'n 60 gevangenen uit Buchenwald. Zij werden door de nazi's tewerkgesteld op de nabijgelegen luchtmachtbasis (Fliegerhorst Quedlinburg).

Mittelbau-Dora buitenkamp (september 1944 - 1945): Dit was het meest oostelijke en afgelegen buitenkamp van Mittelbau-Dora (gelegen op ongeveer 50 kilometer afstand van het hoofdkamp). Hier werden voornamelijk Italiaanse krijgsgevangenen en dwangarbeiders ondergebracht in barakken. De aantallen schommelden tussen de 40 en 60 gevangenen.

Quednau

Rusland

Concentratiekamp Quednau was een vroeg naziconcentratiekamp, gevestigd in Fort Quednau nabij Königsberg (het huidige Kaliningrad, Rusland). Het kamp was tussen maart en juni 1933 in bedrijf en diende als een officieel erkende, door de staat gefinancierde tijdelijke gevangenis voor politieke tegenstanders. Het kamp was ondergebracht in de kazematten van Fort Quednau. Dit fort was oorspronkelijk gebouwd als onderdeel van de 19e-eeuwse fortengordel rond Königsberg. In tegenstelling tot andere wilde kampen, was Quednau een van de zes door de Pruisische overheid officieel erkende staatskampen. Het kamp was slechts enkele maanden actief in de lente en zomer van 1933. Het werd opgericht als een overgangskamp (Übergangslager). Gevangenen  waaronder communisten, sociaaldemocraten en andere critici van het nieuwe nazi-regime werden in de fortkazematten geplaatst, waar ze vaak met 8 tot 12 man op stro sliepen.dat het ging om tientallen gevangenen tegelijk. Het kamp fungeerde voornamelijk als verzamelpunt, waarna gevangenen werden overgebracht naar andere, grotere concentratiekampen dieper in het Duitse Rijk.

Concentratiekamp Quellheim

Polen

Kamp Quellheim was een nazi-dwangarbeiderskamp voor Joodse mannen dat tussen april 1941 en 1943 actief was in het voormalige West-Pruisen (het huidige Polen). De gevangenen werden onder zware omstandigheden tewerkgesteld door verschillende bouwbedrijven bij de aanleg van de Reichsautobahn. Het kamp viel destijds onder het Reichsgau Danzig-Westpreußen. Het betrof uitsluitend mannelijke Joodse gevangenen. Dwangarbeid in opdracht van aannemers zoals Firma Berger, Henkel, Beker, en Karl Klamt, specifiek gericht op grond- en wegbouw.

Quesendorf = Gwizdziny

Polen

Concentratiekamp Quesendorf was de Duitse benaming voor een subkamp (Außenkommando) dat zich bevond in het Poolse dorp Gwizdziny. Quesendorf viel organisatorisch onder het Duitse Concentratiekamp Stutthof. Het lag in het toenmalige district Kreis Neumark/Westpreußen, wat tegenwoordig het Poolse dorp Gwizdziny is. Het subkamp bleef in werking tot de evacuatie op 15 januari 1945 vanwege de nadering van het Rode Leger.

Raasiku

Estland

Raasiku functioneerde als spoorwegstation en beruchte selectie- en aankomstlocatie voor Joodse gevangenen in Estland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het station lag op ongeveer 35 kilometer van Tallinn en was de plek waar deportatietreinen aankwamen voor doorvoer. Vanaf september 1942 kwamen hier verschillende transporten aan, waaronder treinen met Tsjechische en Duitse Joden vanuit het getto van Teresienstadt. Bij aankomst op het station van Raasiku vond direct een selectie plaats door de nazi’s. Gevangenen die geschikt werden bevonden voor dwangarbeid werden per bus naar het werkkamp Jägala gestuurd. De grote meerderheid (inclusief ouderen, zieken en jonge kinderen) werd direct afgevoerd naar de nabijgelegen zandgroeve (Kalevi-Liiva) en aldaar gefusilleerd.

Rab

Italie

Concentratiekamp Rab (ook bekend als Campo di concentramento di Arbe) was een Italiaans concentratiekamp tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp werd in juli 1942 opgericht door de Italiaanse bezettingsmacht op het eiland Rab (tegenwoordig Kroatië), nabij het dorp Kampor. Het neutraliseren van personen die door het fascistische regime van Benito Mussolini als een bedreiging werden gezien voor de Italiaanse annexatie van delen van Joegoslavië. Er werden in totaal meer dan 10.000 tot 15.000 mensen opgesloten. De overgrote meerderheid bestond uit Slovenen en Kroaten. In de lente van 1943 werden er ook zo'n 3.500 Joden geïnterneerd. Barre omstandigheden: De gevangenen leefden in overvolle tenten en houten barakken. Er was een extreem tekort aan voedsel, schoon drinkwater en medische zorg. Het kamp stond bekend om zijn extreem wrede regime. Door honger, uitputting, dysenterie en de winterkou stierven er naar schatting tussen de 1.500 en 4.500 mensen. Het sterftecijfer onder de Slovenen was hier destijds zelfs hoger dan in sommige Duitse kampen. Na de Italiaanse capitulatie (de wapenstilstand van Cassibile) in september 1943 werd het kamp direct door de gevangenen zelf ontmanteld en gesloten. Een deel van de Joodse gevangenen wist te vluchten en sloot zich aan bij de Joegoslavische partizanen.

Concentratiekamp Rabenhorst

Duitsland

Zivilarbeiterlager (kamp voor civiele dwangarbeiders). Dit kamp lag in de stad Essen in Duitsland en was gekoppeld aan de zware nazi-oorlogsindustrie van de Krupp-fabrieken.

Er bestond ook een kleiner civiel werkkamp met een vergelijkbare naam in Hamburg-Fuhlsbüttel.

Concentratiekamp Rabenstein

Tsjechie

Concentratiekamp Rabenstein (tegenwoordig Rabštejn in Tsjechië) was een buitenkamp van KZ Flossenbürg. Vanaf augustus 1944 dwongen de nazi's er ongeveer 650 gevangenen tot zware dwangarbeid in ondergrondse stollen (codenaam Zechstein) voor de bouw van een ondergrondse vliegtuigfabriek van Weser-Flugzeugbau. Jonsbach (Janská) nabij Böhmisch Kamnitz (Česká Kamenice) in het huidige Tsjechië. Door de mensonterende omstandigheden, ondervoeding en de zware graafwerkzaamheden kwamen minstens 56 tot 80 gevangenen om het leven. Op 8 mei 1945 werd het kamp geëvacueerd waarna de gevangenen werden gedwongen te voet te vertrekken.

Concentratiekamp Rabes

Frankrijk

Concentratiekamp Rabka

Polen

In Rabka (Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog de beruchte Sipo-SD school. Vanaf juli 1940 diende dit kuuroord als wreed opleidingsinstituut voor de SS en Gestapo. Hier werden officieren getraind in martel- en executietechnieken, waarbij Joodse gevangenen dienden als levend doelwit. Rabka-Zdrój, een kuuroord halverwege Krakau en Zakopane.Functie: Een academie voor commandanten van de Veiligheidspolitie (Sipo) en de Sicherheitsdienst (SD). Naar schatting werden hier meer dan 2.000 Joden uit de omgeving en krijgsgevangenen gemarteld en geëxecuteerd. Gevangenen werden ook ingezet als dwangarbeiders voor de uitbreiding van de kampgebouwen. Commandant: SS-Untersturmführer Wilhelm Rosenbaum, berucht om zijn sadistische wreedheid tegenover de dwangarbeiders. Op 20 en 21 mei 1942 vonden de eerste massale executies plaats, waarbij zo'n 200 Joodse inwoners werden vermoord. Andere gevangenen werden naar vernietigingskampen in Bełżec en Płaszów gedeporteerd.

Concentratiekamp Radaškovicy

Wit Rusland

Het getto en het dwangarbeidskamp dat de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog vestigden in Radaškovicy (destijds gespeld als Radosjkovitsji of Radoszkowice), een plaats in Wit-Rusland, ongeveer 35 kilometer ten noordwesten van Minsk. Begin van de bezetting: Toen de nazi's het gebied in juni 1941 bezetten, woonden er ongeveer 1.200 Joden. Er werd onmiddellijk een Jodenraad (Judenrat) aangesteld en de Joden werden gedwongen tot dwangarbeid en het betalen van hoge sommen geld. Het Getto: Eind maart 1942 dwongen de Duitse bezetters de overgebleven Joden, voornamelijk geschoolde ambachtslieden en hun families, in een zwaarbeveiligd getto omheind met prikkeldraad. De leiding van dit getto werd in handen gelegd van Mosze Kliaczkowski. De gebeurtenissen in Radaškovicy escaleerden in meerdere bloedige fasen. Op 11 maart 1942 voerden de nazi's een grootschalige actie uit waarbij zo'n 800 tot 900 Joden werden afgevoerd en geëxecuteerd, onder andere in de nabijgelegen bossen en in het dorp Udranka. Enkel een kleine groep van ca. 110 vakmensen en hun families mocht in eerste instantie blijven. Uiteindelijk werd het getto op 7 maart 1943 volledig geliquideerd. De laatste 260 Joden werden in een schuur bijeengedreven en levend verbrand.

Radolfzell

Duitsland

Het concentratiekamp in Radolfzell was een buitenkamp van Concentratiekamp Dachau. Vanaf mei 1941 werden hier gevangenen ingezet als dwangarbeiders voor de SS. Ze moesten zware arbeid verrichten, zoals het bouwen van een schietbaan en het uitbreiden van de SS-kazerne. Buitenkommandos (satellietkamp) van Dachau. Gelegen in de plaats Radolfzell am Bodensee, in de huidige Duitse deelstaat Baden-Württemberg. Actief vanaf mei 1941. Dwang- en slavenarbeid voor de SS-Unterführerschule en bouwprojecten.

Radom

Polen

In de Poolse stad Radom hebben de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog een groot getto (ingericht in maart 1941) en verschillende dwangarbeidskampen. Het bekendste werkkamp aldaar was Kamp Szkolna, waar gevangenen werden ingezet in de wapenindustrie. Getto van Radom: In maart 1941 werden circa 27.000 Joden in twee gescheiden getto's geplaatst. Ze leefden onder erbarmelijke omstandigheden.

Kamp Szkolna: Dit werkkamp werd in 1942 opgezet. Gevangenen verrichtten zware dwangarbeid, onder andere in de lokale wapenfabrieken (de Radom Waffenfabrik) en bij de uitbreiding van het kamp. In 1944 werd het kamp door de nazi's ontruimd en geliquideerd. Dit ging gepaard met brute massa-executies en resulteerde in een dodenmars waarbij vele gevangenen omkwamen. Tienduizenden Joden en Poolse burgers uit de regio Radom zijn gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau en Treblinka.

Concentratiekamp Radostów

Polen

Concentratiekamp Radostów (ook bekend als Radostowitz of Waldkommando Radostowitz) was een subkamp van het concentratiekamp Auschwitz, gelegen in het bos bij het Poolse dorp Radostowice. Het functioneerde tussen de herfst van 1942 en het voorjaar van 1943, en huisvestte ongeveer 20 tot tientallen gevangenen die dwangarbeid verrichtten. Het was een zogenaamd Waldkommando (boscommando). De gevangenen werden ingezet voor zware bosbouw, zoals het kappen van bomen. Gelegen in de bossen bij Pszczyna in Zuid-Polen, dichtbij de spoorlijn naar Birkenau waar het gekapte hout naartoe werd gestuurd. De gevangenen werden gehuisvest in een bakstenen schuur van een boswachterswoning, die door de SS was voorzien van tralies en zwaardere deuren.

Concentratiekamp Radwanowice

Polen

Radwanowice zelf had tijdens de Tweede Wereldoorlog geen permanent concentratiekamp, maar de regio wel (zoals het nabijgelegen werkkamp in Trzebinia). Radwanowice is historisch getekend door de brute pacificatie op 21 juli 1943, waarbij het dorp door 2000 SS-Duitse bezetters werd omsingeld en tientallen inwoners werden geëxecuteerd of weggevoerd naar kampen.

Concentratiekamp Radwilischken

Litouwen

Radwilischken (de Duitse naam voor het Litouwse Radviliškis) was de stad de locatie van een gedwongen werkkamp en massale nazi-wreedheden. Het getto en de massamoorden (1941) Duitse inval: De nazi-troepen bezetten de stad in juni 1941. Oprichting getto: Kort na de bezetting dwongen de nazi's en hun lokale Litouwse collaborateurs de Joodse bevolking (die een zeer groot aandeel had in de lokale economie) in een geïmproviseerd getto rond de lokale synagoge. In juli en augustus 1941 werd de Joodse bevolking van de stad systematisch uitgemoord bij massale executies in nabijgelegen bossen (zoals het Durpynas-bos). De slachtoffers werden ter plekke in massagraven begraven. Het dwangarbeidskamp Linkaičiai Radviliškis was een strategisch belangrijk spoorwegknooppunt. De nazi's richtten in de directe omgeving (met name in de nabijgelegen militaire opslagplaatsen van Linkaičiai) een werkkamp in. In dit kamp moesten overlevende Joden zware dwangarbeid verrichten. Ze werkten aan de spoorwegen, de turfwinning en in militaire werkplaatsen. Toen het Rode Leger in de zomer van 1944 naderde, werd het kamp ontruimd. De resterende dwangarbeiders werden gedeporteerd naar concentratiekampen dieper in het Duitse Rijk, zoals Stutthof en Dachau.

Concentratiekamp Radymno

Polen

In december 1942 richtten de nazi's een arbeitskamp (dwangarbeiderskamp) op aan de rand van Radymno, Polen. Hier werden ongeveer 180 Joodse gevangenen tewerkgesteld. In februari 1943 werd het kamp geliquideerd en zijn alle gevangenen door de nazi's gefusilleerd. Deportaties (augustus 1942): De Joodse inwoners van Radymno werden samengedreven in een verzamelkamp in Pełkinie. Van daaruit werden zij gedeporteerd naar het vernietigingskamp Bełżec. Het werkkamp (december 1942 - februari 1943): Het kamp bevond zich ongeveer anderhalve kilometer ten noorden van de parochiekerk. De 180 Joodse dwangarbeiders die hier werden vastgehouden vonden in februari 1943 de dood toen het kamp werd ontruimd en de gevangenen werden doodgeschoten. Enkele tientallen Joodse inwoners uit de regio zijn ook rechtstreeks naar het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau overgebracht, waar de meesten direct werden vermoord.

Concentratiekamp Radziejów

Polen

In Radziejów (Polen) heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog  een getto en een netwerk van dwangarbeid in voor de Joodse bevolking. Het Getto van Radziejów In het voorjaar van 1941 concentreerden de Duitsers alle Joden uit Radziejów en de omliggende gebieden (zoals Osięciny) in een specifiek straatgedeelte van de stad. Hoewel het geen ommuurd, formeel getto was, was het de Joden streng verboden deze straten te verlaten. De bewoners leden onder extreme honger, overbevolking en brute mishandeling. De synagoge van de stad werd door de nazi's in brand gestoken. Vanaf de zomer van 1941 werden de Joden die in staat waren om te werken (mannen en vrouwen) weggevoerd uit Radziejów. Ze werden ingezet als slavenarbeiders in regionale werkkampen (Arbeitslager), zoals in Łojewo, Inowrocław en Radojewice. Hier moesten zij zware arbeid verrichten bij de aanleg van wegen en spoorlijnen. In april 1942 werd het getto definitief geliquideerd. De achterblijvers (voornamelijk ouderen, zieken en kinderen) werden samen met de Joden uit naburige dorpen gedeporteerd naar het vernietigingskamp Chełmno (Kulmhof), waar zij direct bij aankomst in gaswagens werden vermoord. Vrijwel niemand van de Joodse gemeenschap uit Radziejów heeft de oorlog overleefd.

Concentratiekamp Radzyn Podlaski

Polen

In de stad Radzyń Podlaski en de directe omgeving (destijds Duits bezettingsdistrict Comitaat Radzyn) waren er verschillende structuren gerelateerd aan de uitroeiing en dwangarbeid van de bevolking, voornamelijk Joods, Ghetto in Radzyń Podlaski: Formeel opgericht door de Duitsers in April 1942 (hoewel de concentratie van de bevolking vanaf 1940 duurde) in de voormalige Joodse wijk (de omgeving van Ostrowiecka, Armii Krajowej en Pocztowa straten). Van enkele tot enkele duizenden Joden uit de stad en omliggende dorpen werden daar vastgehouden. De liquidatie van het getto vond plaats in Oktober 1942. Ongeveer 7.000 mensen werden rechtstreeks naar de het vernietigingskamp Treblinka, mensen die konden werken, werden naar de concentratiekamp in Majdanek, en de anderen werden tijdelijk herplaatst in het transitgetto in Międzyrzec Podlaski, vanwaar ze ook naar Treblinka werden gestuurd.

Duitse werkkampen (Zwangsarbeitslager): In het district Radzyń zelf creëerden de bezetters een netwerk van dwangarbeidskampen. De gevangenen werkten, naast m.in andere taken, aan afwatering, wegenbouw en de ontwikkeling van militaire infrastructuur (bijvoorbeeld luchthavens). Er bevonden zich destijds 20 nazi-werkkampen (obozy pracy) in het district Radzyń waar de Joodse bevolking werd ingezet voor zware dwangarbeid, zoals waterbeheer en wegenbouw.

Raguhn 

Duitsland

Concentratiekamp Raguhn was een buitenkamp van het concentratiekamp Buchenwald. Het kamp werd in februari 1945 opgezet in de Duitse plaats Raguhn en functioneerde slechts twee maanden. Het kamp bestond uit twee zwaar bewaakte barakken op het terrein van Werk III van de Heerbrandt-Werke. Deze fabriek was toeleverancier voor de bekende Junkers-vliegtuigfabrieken. Er hebben in totaal zo'n 505 vrouwelijke gevangenen gezeten. Dit waren voornamelijk Joodse vrouwen en meisjes die begin 1945 vanuit concentratiekamp Bergen-Belsen naar Raguhn werden overgebracht.

Concentratiekamp Raigorod

Oekraine

Het concentratiekamp in Raigorod (ook bekend als Raihorod of Raygorod, Oekraïne) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeiderskamp  dat door nazi-Duitsland werd gebruikt. Het kamp fungeerde vooral als een gruwelijke schakel in de Holocaust door executies in Oost-Europa. Het kamp bevond zich nabij de stad Raygorod (in de regio Vinnytsia in Oekraïne). De plaats lag op ongeveer 23 kilometer afstand van Nemirov. Joden uit omliggende getto's en dorpen (zoals Sobolevka) werden door de nazi's naar dit werkkamp gedeporteerd om dwangarbeid te verrichten onder mensonterende omstandigheden. Het kamp en de bossen eromheen vormden een beruchte executieplaats. Gevangenen werden in verschillende fasen vermoord door Duitse bezettingstroepen en lokale milities. Zo zijn er in mei en september 1942, en in de loop van 1943, honderden tot duizenden Joodse dwangarbeiders geëxecuteerd en in massagraven gegooid of in putten gedreven

Concentratiekamp Rainiai

Litouwen

Het concentratiekamp of bos van Rainiai (bij Telšiai, Litouwen) was de locatie van twee gruwelijke massamoorden tijdens de Tweede Wereldoorlog: Juni 1941: NKVD-troepen vermoordden hier 70 tot 80 Litouwse politieke gevangenen uit de Telšiai-gevangenis. Juli 1941: Na de Duitse inval werden hier 1.200 tot 1.500 Joodse mannen uit de regio doodgeschoten door nazi's en lokale collaborateurs.

Concentratiekamp Rajcza

Polen

Concentratiekamp RajczaIn Rajcza (een dorp in het zuiden van Polen, vlak bij de grens met Slowakije) was sprake van zware nazi-vervolging, deportaties en een specifiek dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeitslager) voor Joden.

1. Het Joodse dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeitslager) Zwangsarbeitslager für Juden in Rajcza. De gevangenen in dit kamp moesten dwangarbeid verrichten voor de zogeheten Bautrupp Dlugosch (een militair/civiel bouwdetachement van de nazi's).Kampen van dit type in de regio Opper-Silezië werden later in de oorlog vaak geliquideerd, waarna de overlevenden naar vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau werden gedeporteerd.

2. Deportatie naar het getto van Sucha Beskidzka Voorafgaand aan of tijdens de grotere deportatiegolven werden de lokale Joodse inwoners van Rajcza en omliggende dorpen (zoals Milówka en Żywiec) door de nazi's samengedreven. Zij werden grotendeels overgebracht naar het getto van Sucha Beskidzka. Vanuit dit getto zijn de meeste Joden in 1942 en 1943 getransporteerd naar de gaskamers van Auschwitz.

3. Aktion Saybusch (Verdrijving van Polen) In oktober 1940 was Rajcza een van de locaties van Aktion Saybusch. Tijdens deze etnische zuivering werden 115 Poolse gezinnen (ruim 500 personen) hardhandig uit hun huizen in Rajcza verdreven. Hun eigendommen werden geconfisqueerd en de woningen werden overgedragen aan Volksdeutschen (etnische Duitsers) uit Boekovina.

Rajsko

Polen

Concentratiekamp Rajsko (ook bekend als Arbeitskommando Raisko of Wirtschaftshof Raisko) was een belangrijk subkamp van het nazi-concentratiekampcomplex Auschwitz. Het kamp lag in het Poolse dorp Rajsko, op ruim een kilometer afstand van het hoofdkamp Auschwitz I, en was operationeel van juni 1943 tot 18 januari 1945. Het kamp had een specifiek agrarisch en wetenschappelijk doel:Rubberonderzoek: De SS deed hier grootschalige agrarische experimenten om rubber te winnen uit de wortels van de kok-saghyz plant (een paardenbloemsoort). Dit was cruciaal voor de Duitse oorlogsindustrie vanwege een tekort aan natuurlijke rubber. Landbouw: Naast het rubberonderzoek omvatte het kamp grote kassen en proeftuinen voor groenteteelt en tuinbouw om de nazi's in de regio van voedsel te voorzien.

Vrouwenkamp: Het kampbataljon bestond hoofdzakelijk uit vrouwelijke gevangenen. Onder de gevangenen bevonden zich veel vrouwelijke biologen, agronomen, chemici en laboranten die gedwongen werden om aan de experimenten mee te werken. Vergeleken met het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau waren de fysieke omstandigheden in Rajsko iets beter, omdat de SS de specialistische kennis van deze gevangenen nodig had voor het succes van het onderzoek. De gevangenen werkten voornamelijk in de laboratoria en de kassen. Vanwege de nadering van het Rode Leger ontruimde de SS het kamp op 18 januari 1945. De gevangenen werden gedwongen tot zware dodenmarsen richting het westen, waarbij velen alsnog omkwamen, waarna de overlevenden naar andere concentratiekampen in Duitsland werden getransporteerd.

Concentratiekamp Rakowice

Polen

Rakowice verwijst naar een militair vliegveld in Krakau, Polen, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi's werd gebruikt als dwangarbeiderskamp. Het functioneerde als een buitenkamp (subkamp) van het concentratiekamp Płaszów. Het kamp was gevestigd op en rond het militaire vliegveld van Rakowice (Fliegerhorst), net ten noorden van het centrum van Krakau. Vanaf eind 1942 werden hier Joodse gevangenen onder andere afkomstig uit het getto van Bochnia tewerkgesteld onder zware bewaking. Ze werden ingezet voor zware dwangarbeid, zoals het uitbreiden en onderhouden van de militaire vliegbasis. In de winter van 1942, toen de werkzaamheden voltooid waren, werd het werkkamp geliquideerd. De Joodse gevangenen werden afgevoerd naar vernietigingskampen voor executie. Eerder, in april 1942, vonden er in Krakau massale arrestaties en executies plaats in Auschwitz als vergelding voor een aanslag op een hoge SS-officier bij de luchthaven van Rakowice.

Ram Ram concentratiekamp

Marokko

Camp du Ramram (geschreven als Ram Ram) was een Frans interneringskamp (Centre de Séjour Surveillé) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag ongeveer 10 kilometer ten noordwesten van Marrakech in Marokko. Vlakbij Marrakech, Het werd in juni 1940 door het Vichy-regime opgezet als interneringskamp voor politieke gevangenen en ongewensten, zoals gearresteerde geallieerde burgers en Joodse vluchtelingen. 

Rama

Java

Het Rama-kamp bevond zich in een woonwijk in het westelijk stadsdeel, ingesloten door de Ramaweg, Sinta­weg, Arjoena­weg en Langsongweg. Het kamp bestond uit kleine woningen, omheind door prikkeldraad en gedek.Bewaking inheems politiepersoneel

Rambau 

Duitsland

Concentratiekamp Ransau

Polen

Rappenau

Duitsland

Het Concentratiekamp Bad Rappenau was een nazi-buitenkamp (Außenlager) van het grotere concentratiekamp Natzweiler-Struthof. Het kamp was actief van september 1944 tot maart 1945 en stond officieel bekend als het Baulager der Waffen-SS. Het kamp behoorde historisch gezien tot het grotere Neckarlager-complex rondom Mosbach en Neckarelz. Het kamp bevond zich op het terrein van de voormalige zoutmijn (de Saline) in de Duitse stad Bad Rappenau (Baden-Württemberg). De nazi's brachten de gevangenen onder in twee voormalige boorhuizen (Bohrhäuser) van deze zoutmijn. Er verbleven constant tussen de 50 en 100 mannelijke gevangenen in het kamp. De eerste groep van ongeveer 15 gevangenen werd in de herfst van 1944 overgebracht vanuit het nabijgelegen Kamp Neckarelz. In tegenstelling tot veel andere Neckarlager, werkten deze gevangenen niet direct ondergronds aan vliegtuigmotoren voor het geheime project Goldfisch. In plaats daarvan verrichten zij zware dwangarbeid op het SS-bouwterrein (SS-Bauhof), in de bosbouw, in de landbouw en bij de zoutwinning. Op het SS-bouwterrein moesten zij onder andere de administratie en opslag regelen van goederen die door de nazi's uit bezette gebieden waren geroofd. Door de slechte behandeling, ondervoeding en gevaarlijke werkomstandigheden kwamen verschillende gevangenen om het leven. Op 4 maart 1945 kwamen vier gevangenen om het leven toen zij gedwongen werden om niet-geplofte bommen (Blindgänger) te ruimen. Deze slachtoffers liggen, samen met enkele overleden kinderen van Russische vrouwelijke dwangarbeiders, begraven op de Joodse begraafplaats aan de verbindingsweg naar Siegelsbach. Hun graven bevinden zich direct links van de ingang bij de buitenmuur. In maart 1945 werd het kamp ontruimd vanwege de naderende geallieerde troepen, waarna de regio in april 1945 door de Amerikanen werd bevrijd. 

Concentratiekamp Raseiniai

Litouwen

Het concentratiekamp van Raseiniai was een getto annex werkkamp dat in juli 1941 door de nazi's en lokale Litouwers in een klooster in Litouwen werd ingericht. De Joodse bevolking uit de regio werd hier onder erbarmelijke omstandigheden vastgehouden. Op 29 augustus 1941 werd het kamp geliquideerd en de gemeenschap uitgemoord. Raseiniain was niet zozeer een traditioneel concentratiekamp (gericht op grootschalige dwangarbeid met gevangenen uit heel Europa), maar eerder een getto en een verzamellocatie voor Joodse mannen, vrouwen en kinderen. In de eerste helft van juli 1941. Een voormalig klooster in de stad Raseiniai, dat werd afgesloten met prikkeldraad en bewaakt door lokale Litouwse politie. Op 29 augustus 1941 werd de volledige Joodse gemeenschap (ruim 3.000 personen) uit de regio vermoord tijdens massale executies. De slachtoffers liggen begraven in massagraven bij nabijgelegen dorpen als Kalnujai en Girkalnis.

Rastatt 

Duitsland

Rastatt Concentratiekamp Rastatt was een  complex in het Duitse Baden-Württemberg dat gedurende de Tweede Wereldoorlog verschillende functies heeft gehad binnen het nazi-regime en de naoorlogse rechtspraak. De geschiedenis van de kampen in Rastatt valt uiteen in drie opeenvolgende periodes:

1. Het nazi-buitenkamp (1944–1945)Tijdens de Tweede Wereldoorlog fungeerde het kamp in Rastatt vermoedelijk als een buitenkamp (Außenlager) binnen het nazi-concentratiekampsysteem. Onduidelijke status:  Concentratiekamp Natzweiler-Struthof of een buitenpost van het nabijgelegen Sicherungslager Schirmeck-Vorbrück. Mogelijk stond het onder gedeeld bestuur. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de Duitse oorlogsindustrie en infrastructuur in de regio. Er was daarnaast ook sprake van een zogeheten Aussiedlungslager waar onder andere gedeporteerde Slovenen werden ondergebracht voor dwangarbeid.

2. De Processen van Rastatt (1946–1954) Na de bevrijding door de geallieerden kreeg Rastatt een prominente rol in de berechting van oorlogsmisdadigers. In het kasteel van Rastat (Château de Rastatt) richtte de Franse bezettingsmacht een militair tribunaal op.Tijdens de Processen van Rastatt stonden in totaal 2.136 personen terecht. Aangeklaagden: Het betrof hoofdzakelijk de kampleiding, bewakers en SS-personeel van de kleinere Natzweiler-buitenkampen, Schirmeck en diverse Zuid-Duitse nazi-kampen. Er werden talrijke gevangenis- en doodstraffen uitgesproken. 

Rastdorf

Duitsland

Rastdorf (vlakbij Werlte/Sögel) tijdens de Tweede Wereldoorlog functioneerde tussen 1938 en 1944 als een buitenkamp (kamp 1197) van het beruchte concentratiekamp Esterwegen. Gevangenen werden er ingezet voor zware dwangarbeid, waaronder grootschalige ontginning van het veen. Rastdorf was onderdeel van de beruchte Emslandlager, een netwerk van vijftien kampen in het grensgebied van Nedersaksen, net over de grens bij de provincies Drenthe en Groningen. Waar de kampen in de beginjaren vooral werden bevolkt door politieke tegenstanders van het regime, werden er later ook krijgsgevangenen en dwangarbeiders gehuisvest. Het kamp in Rastdorf was specifiek in gebruik van 13 december 1938 tot 29 februari 1944.

Concentratiekamp Rastenburg

Polen

In Rastenburg (huidig Kętrzyn, Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog de locatie van de Wolfsschanze (het hoofdkwartier van Adolf Hitler) en het Zwangsarbeitslager Rastenburg, waar Joodse dwangarbeiders onder de SS werden uitgebuit. Tussen 1941 en 1944 was dit het belangrijkste militaire hoofdkwartier van nazi-Duitsland. Hitler verbleef hier meer dan 800 dagen. Vanuit dit zwaarbeveiligde, in het bos verborgen bunkercomplex werd de oorlog aan het Oostfront geleid. Op 20 juli 1944 pleegde Claus Schenk Graf von Stauffenberg hier de beroemde, mislukte aanslag op Hitler. Direct in de buurt van het militaire complex en de stad bevond zich het Zwangsarbeitslager für Juden Rastenburg. Joodse dwangarbeiders werden hier zwaar ingezet voor fysieke arbeid, zoals het uitbreiden van de faciliteiten, bosbouw en onderhoud voor de Duitse oorlogs- en kampmachinerie onder toezicht van de SS en de politie.

Rathen

Duitsland

Concentratiekamp Rathen een buitenkamp van concentratiekamp Sachsenhausen in de Duitse stad Rathenow (Brandenburg). Het was een officieel buitenkamp (Arbeitslager) van Sachsenhausen. Vanaf de zomer/herfst van 1944 werden hier zo'n 800 gevangenen tewerkgesteld voor de Arado vliegtuigfabrieken. Ze produceerden onderdelen voor vliegtuigen en Vergeltungswaffen (V1 en V2-raketten). De groep bestond uit mannen van verschillende nationaliteiten (Belgen, Fransen, Duitsers, Russen, Polen en een aanzienlijke groep Nederlanders, waarvan velen via Kamp Vught in Sachsenhausen waren beland) De leef- en werkomstandigheden waren extreem zwaar, vergelijkbaar met andere werkkampen. Het kamp werd in april 1945 bevrijd door het Rode Leger (Sovjet-Unie).

Rathenow 

Duitsland

Concentratiekamp Rathenow was een buitenkamp van het concentratiekamp Sachsenhausen. Het kamp werd in de zomer van 1944 opgezet en bood plek aan ongeveer 800 gevangenen uit Nederland, België, Frankrijk, Polen, Rusland en Duitsland. Gevangenen werden in Rathenow ingezet als dwangarbeider in de lokale Arado-vliegtuigfabriek. De omstandigheden waren er zwaar en de fabriek werd in maart en april 1944 zwaar getroffen door geallieerde bombardementen. In april 1945 werd het kamp door de nazi’s ontruimd vanwege de opmars van het Sovjetleger, waarna het gebied door de Russen werd bevrijd

Rathmannsdorf

Duitsland

Het concentratiekamp Rathmannsdorf was tijdens de Tweede Wereldoorlog een buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Flossenbürg. Het kamp lag in de Duitse deelstaat Saksen, nabij de plaats Bad Schandau en de Tsjechische grens. De gevangenen werden gehuisvest op het terrein van een voormalige zandsteengroeve. Ze werden gedwongen hier zware dwangarbeid te verrichten. Eind maart 1945 werd een ander kamp (in Lütjenburg) ontruimd en werden de gevangenen te voet naar Rathmannsdorf gedreven. Vanuit Rathmannsdorf werden de gevangenen later weer verder geëvacueerd, waarna velen alsnog stierven tijdens dodenmarsen richting steden als Kiel en Neumünster.

Concentratiekamp Ratibor

Polen

Concentratiekamp Ratibor (het huidige Racibórz in Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeiderskamp voor Joden. Het werd in april 1942 opgezet onder gezag van nazi-Duitsland. Gevangenen werden hier onder erbarmelijke omstandigheden tewerkgesteld in de lichte metaalindustrie.

Naast dit specifieke Joodse werkkamp bevonden zich in Ratibor tijdens de oorlog ook een gevangenis, een tuchthuis en een zogeheten Polenlager voor Poolse dwangarbeiders.

Concentratiekamp Rattwitz

Polen

Concentratiekamp Rattwitz was een nazi-werkkamp en een SS-arbeidsopvoedingskamp (AEL Rattwitz) dat tijdens de Tweede Wereldoorlog functioneerde. Het was gelegen in Rattwitz (tegenwoordig Ratowice in Polen), destijds opererend onder de Gestapo van Breslau (Wrocław). Het kamp bevond zich nabij de stad Wrocław in het huidige Polen (destijds onderdeel van Duits Silezië). Het kamp bestond uit meerdere delen. Vanaf augustus 1940 was er een dwangarbeiderskamp voor Joden en vanaf juni 1942 diende het als een Arbeitserziehungslager (AEL). Gevangenen bestaande uit onder andere Polen, Oekraïners, Russen en Tsjechen werden gedwongen tot zware arbeid bij de aanleg van spoorlijnen en in nabijgelegen fabrieken van Krupp in Jelcz. Het kamp werd gesloten in 1943 toen de gevangenen werden overgebracht naar het nieuw geopende subkamp KL Fünfteichen.

Rauscha

Polen

Concentratiekamp Rauscha (het huidige Ruszów, Polen) was een buitenkamp van concentratiekamp Groß-Rosen. Het functioneerde als dwangarbeiderskamp vanaf de herfst van 1944. Gevangenen, voornamelijk Joodse vrouwen, werden door de nazi's ingezet voor zware bosbouw en antitankwerkzaamheden, vallend onder Außenlager Bunzlau I. Gelegen in Neder-Silezië, ten oosten van de huidige grens tussen Duitsland en Polen. De omstandigheden waren er extreem zwaar door ondervoeding, ziekte en zware dwangarbeid. Was organisatorisch verbonden met het kampcomplex rond Bunzlau (Bolesławiec) en stond direct onder het commando van Groß-Rosen.

Concentratiekamp Ravensbrück

Duitsland

Concentratiekamp Ravensbrück was tijdens de Tweede Wereldoorlog het grootste nationaalsocialistische concentratiekamp voor vrouwen. Het kamp lag in Noord-Duitsland, nabij het plaatsje Fürstenberg/Havel en zo'n 85 kilometer ten noorden van Berlijn. Tussen mei 1939 en de bevrijding in april 1945 hield de SS hier in totaal meer dan 130.000 vrouwen en kinderen, zo'n 20.000 mannen en 1.000 vrouwelijke minderjarigen gevangen. De gevangenen waren afkomstig uit meer dan 40 verschillende landen, waaronder ongeveer 1.000 Nederlandse vrouwen. Naar schatting zijn er in Ravensbrück tussen de 60.000 en 90.000 mensen omgekomen door uitputting, honger, ziekte, medische experimenten, mishandeling of de gaskamer. Het vrouwenkamp: Hoewel er later ook een klein mannenkamp en een jeugdkamp (Uckermark) aan werden toegevoegd, was Ravensbrück primair ontworpen en gebouwd voor vrouwen. Gevangenen moesten loodzware dwangarbeid verrichten in de textielindustrie, de landbouw en in de nabijgelegen fabrieken van het elektronicaconcept Siemens & Halske. De beruchte SS-arts Karl Gebhardt misbruikte tientallen vrouwen (vaak Poolse politieke gevangenen, ook wel konijnen genoemd) voor gruwelijke chirurgische experimenten. In de winter van 1944-1945 werd er een gaskamer gebouwd, waarin in de laatste maanden van de oorlog nog duizenden verzwakte vrouwen zijn vermoord. In Ravensbrück werden duizenden vrouwelijke SS-bewaaksters (Aufseherinnen) opgeleid om daarna in andere kampen te gaan werken.

Concentratiekamp Rawa Mazowiecka

Polen

Rawa Mazowiecka, de Duitse bezetter richtte er een krijgsgevangenenkamp (POW-kamp), een doorgangskamp en een berucht Joods ghetto in. De nazi-wreedheden in deze stad maakten deel uit van Aktion Reinhardt. Direct na de Duitse inval in september 1939 richtte de Wehrmacht een tijdelijk kamp in voor gevangengenomen Poolse soldaten.

Doorgangskamp (Transitkamp): Begin 1940 openden de Duitsers aan de ulica Skierniewicka een doorgangskamp. Dit was bedoeld voor vluchtelingen en Joden die werden verdreven uit regio's die door het Duitse Rijk waren geannexeerd (zoals Łódź en Zgierz).

Het Ghetto van Rawa MazowieckaIn het voorjaar van 1941 dwongen de nazi's de Joodse bevolking samen in een ghetto dat uit twee delen bestond: Het ene deel lag in de traditionele Joodse wijk (rond de straten Jerozolimska en Berka Joselewicza) en het andere deel lag aan de ulica Łowicka. Het ghetto was extreem overbevolkt en kende abominabele sanitaire omstandigheden. Er braken regelmatig tyfusepidemieën uit. Inwoners werden ingezet voor zware dwangarbeid, zoals de bouw van een brug over de Rawka-rivier. Begin 1942 werd het ghetto volledig afgesloten met prikkeldraad en bewaakt, waarna de voedselbevoorrading stopte en executies toenamen. De definitieve liquidatie van het ghetto vond plaats op 27 en 28 oktober 1942. Vlak voor de ontruiming werden nog eens 4.000 Joden uit het nabijgelegen Biała Rawska naar het ghetto van Rawa gedreven. Ongeveer 4.000 tot 5.000 Joden werden direct op transport gezet naar het vernietigingskamp Treblinka II, waar zij vrijwel direct bij aankomst in de gaskamers werden vermoord. Een kleine groep achtergebleven handwerkers en dwangarbeiders werd kort daarna via het ghetto van Tomaszów Mazowiecki alsnog naar de vernietigingskampen gestuurd. Van de oorspronkelijke Joodse gemeenschap in Rawa Mazowiecka hebben slechts enkele tientallen personen de oorlog overleefd.

Concentratiekamp Rawa Ruska

Oekraine

Rawa Ruska (tegenwoordig Rava-Rus'ka in Oekraïne) was tijdens de Tweede Wereldoorlog de locatie van Stalag 325, een berucht Duits krijgsgevangenenkamp en concentratiekamp. Het kamp stond bekend om zijn onmenselijke leefomstandigheden en werd door gevangenen ook wel aangeduid als een kamp van de langzame dood. Rava-Rus'ka, Oekraïne (destijds Oost-Polen). Het kamp bestond van 1941 tot 1944. Het kamp was in eerste instantie bestemd voor krijgsgevangenen uit de Sovjet-Unie. Vanaf april 1942 werd het kamp door de nazi's uitgebreid en specifiek gebruikt om zo'n 20.000 tot 25.000 Franse en Belgische krijgsgevangenen op te sluiten. Dit waren veelal verzetsstrijders, ontsnappingspogers of soldaten die eerder al uit andere kampen waren gevlucht. De omstandigheden in Stalag 325 waren extreem wreed. Gevangenen werden blootgesteld aan zware ondervoeding (hongerdieet), mishandeling, ziekten en bittere kou. Er was een schreeuwend tekort aan hygiëne en schoon water, wat leidde tot enorme sterftecijfers.

Concentratiekamp Rawitsch

Polen

Concentratiekamp Rawitsch (tegenwoordig Rawicz, gelegen in Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een nazi-gevangenis en concentratiekamp, gevestigd in een voormalig franciscanenklooster. Het werd berucht als doorgangskamp voor gearresteerde verzetsstrijders, intellectuelen en als strafkamp voor tientallen Nederlandse geheim agenten (SOE) uit het zogeheten Englandspiel. Aanvankelijk in gebruik als tuchthuis, werd het complex door de Duitsers tijdens de bezetting gebruikt als concentratie- en doorgangskamp voor de uitroeiingskampen. Er werden tevens veel executies uitgevoerd op Poolse patriotten. Ruim 16.000 mensen werden er tijdens de oorlog vastgehouden en naar schatting bijna 900 gevangenen vonden er direct de dood door honger, uitputting en mishandeling. Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde het kamp een gruwelijke rol in het zogenaamde Englandspiel. Tientallen Nederlandse geheim agenten werden in Nederland verraden, opgepakt en in april 1944 overgebracht naar concentratiekamp Rawitsch. Op 30 april 1944 werden hier onder anderen bekende Nederlandse verzetsstrijders en Engelandvaarders, zoals Ernst de Jonge, Felix Ortt en Arie Mooy, geëxecuteerd of mishandeld. Veel andere Nederlandse agenten die in Rawitsch vastzaten werden in september 1944 overgeplaatst naar het concentratiekamp Mauthausen, waar ze alsnog werden omgebracht.

Concentratiekamp Récébédou

Frankrijk

Camp du Récébédou was een internerings- en concentratiekamp in Zuidwest-Frankrijk (nabij Toulouse). Het werd in juli 1940 geopend en deed tussen februari 1941 en september 1942 dienst als doorgangskamp voor Joden en Spaanse republikeinen, die van hieruit naar Drancy werden gedeporteerd en vervolgens naar nazi-vernietigingskampen. Gelegen in Portet-sur-Garonne, ongeveer 9,5 kilometer ten zuiden van Toulouse. In gebruik van juli 1940 tot september 1942. Werd initieel gebruikt als opvangkamp, maar werd later onder het Vichy-regime een detentiecentrum waar Joodse en Spaanse vluchtelingen onder erbarmelijke omstandigheden werden vastgehouden. Vanaf augustus 1942 werden de geïnterneerden overgebracht naar het kamp Drancy, als laatste tussenstop voor vernietigingskampen.

Rechlin

Duitsland

Concentratiekamp Rechlin (officieel bekend als KZ-Außenlager Retzow-Rechlin) was een satellietkamp van het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück. Het kamp lag in het dorp Retzow (tegenwoordig onderdeel van de gemeente Rechlin) in de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de Erprobungsstelle Rechlin, het centrale testcentrum voor militaire vliegtuigen van de Duitse Luftwaffe. De barakken werden tussen 1939 en 1942 oorspronkelijk gebouwd voor reguliere bouwvakkers en later gebruikt door de Reichsarbeitsdienst. In de loop van 1943 nam de SS het kamp over. Mannenlager (1943–1945): In eerste instantie fungeerde het als een kamp voor mannelijke gevangenen (onder andere overgeplaatst vanuit een buitenkamp van Sachsenhausen). Zij moesten zware bouw- en herstelwerkzaamheden uitvoeren op het vliegveld van Lärz. Frauenlager (1944/1945): Vanaf de zomer van 1944, maar intensiever vanaf januari/februari 1945, werd het een puur vrouwenkamp. De populatie groeide snel tot 1.500 à 3.000 vrouwen en meisjes, waaronder veel Joodse vrouwen uit Oost-Europa, Frankrijk en Hongarije. De gevangenen moesten onder extreem brute omstandigheden start- en landingsbanen repareren na geallieerde bombardementen, loopgraven graven en zware bouwwerkzaamheden verrichten. De hygiënische omstandigheden waren catastrofaal. Vrouwen die door het zware werk instortten of arbeidsongeschikt raakten, werden teruggestuurd naar het hoofdkamp Ravensbrück om daar te worden vergast of omgebracht. Eind april 1945 werd het kamp ontruimd en werden de resterende gevangenen door de SS op een dodenmars gestuurd. Op 1 en 2 mei 1945 werd het gebied bevrijd door het Rode Leger van de Sovjet-Unie.

Recklingenhausen-Hillersheide

Duitsland

Concentratiekamp Recklinghausen-Hillerheide (vaak aangeduid als Camp Recklinghausen, Camp 4 of C.I.C. No. 4) was tijdens de Tweede Wereldoorlog  een interneringskamp. Tijdens de oorlog fungeerde de locatie als een zwaar bewaakt kamp voor dwangarbeiders.

Redl - Zipf

Oostenrijk

Redl-Zipf was een buitenkamp van concentratiekamp Mauthausen. Het kamp was in gebruik van eind 1943 tot 1945 in Neukirchen an der Vöckla (Oostenrijk). Gevangenen werden onder erbarmelijke omstandigheden gedwongen zware ondergrondse tunnels te bouwen voor de raketindustrie. Werkkamp (codenaam Schlier) ten behoeve van de V2-raketmotoren. Minstens 267 gevangenen kwamen om door uitputting, ongevallen en de zware werkomstandigheden. Gelegen in de regio Opper-Oostenrijk.

Concentratiekamp Rees

Duitsland

Kamp Rees (ook bekend als Arbeidslager Groin) was een Duits dwangarbeiderskamp in de Tweede Wereldoorlog. Tussen november 1944 en maart 1945 werden hier zo'n 3.000 tot 4.000 Nederlandse mannen (onder wie razziaslachtoffers uit Rotterdam, Den Haag en Apeldoorn) onder mensonterende omstandigheden vastgehouden en ingezet als dwangarbeiders. Het kamp was gevestigd in een verlaten dakpannenfabriek in het buurtschap Groin, net over de Nederlandse grens bij de Achterhoek. De gevangenen werden door de nazi's (onder leiding van de Organisation Todt) gedwongen om tankgrachten te graven in de stugge rivierklei, dit om de geallieerde opmars te vertragen. Het was officieel geen vernietigingskamp, maar de ontberingen waren extreem. Gevangenen sliepen in overvolle, ijskoude ruimtes zonder stro of bedden, leden honger en werden zwaar mishandeld door de SS. Velen stierven door uitputting, ziekte en kou. Ondanks strenge Duitse verboden probeerden inwoners van de nabijgelegen Nederlandse grensregio (zoals uit het dorp Bergh/Megchelen) in het geheim voedsel en kleding naar het kamp te smokkelen om de mannen te helpen.

Regensburg 

Duitsland

Het Concentratiekamp Regensburg (ook bekend als Außenlager Regensburg of Colosseum) was een kortstondig nazi-buitenkamp van het grotere concentratiekamp Flossenbürg. Het kamp was operationeel van 19 maart 1945 tot 23 april 1945 (bevrijding/ontruiming aan het einde van de Tweede Wereldoorlog). Gevangenen werden hier ingezet als dwangarbeiders onder erbarmelijke omstandigheden. Het kamp was gevestigd in de voormalige herberg en het theatercomplex Colosseum in het stadsdeel Stadtamhof te Regensburg. De gevangenen moesten onder dwang de door bombardementen vernielde spoorwegen rondom Regensburg repareren. Er zaten ruim 400 mannelijke gevangenen vast, voornamelijk afkomstig uit het concentratiekamp Groß-Rosen. In de korte periode van 5 weken stierven zeker meer dan 40 gevangenen aan uitputting, mishandeling of ziekte.

Regenstein

Duitsland

Concentratiekamp Regenstein, beter bekend als KZ-Außenlager Blankenburg-Regenstein (codenaam Turmalin), was een subkamp van het beruchte concentratiekamp Mittelbau-Dora. Het kamp was gevestigd in Blankenburg (Harz) in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Het kamp werd in februari 1945 operationeel. Er werden zo'n 400 Joodse gevangenen ondergebracht, die voornamelijk afkomstig waren uit een ontbonden subkamp van Auschwitz (Fürstengrube). De gevangenen werden zwaar ingezet voor de uitgraving van ondergrondse tunnels en faciliteiten onder de Regenstein-berg. Deze ondergrondse ruimtes waren bedoeld voor de productie van meetinstrumenten (waaronder manometers voor V2-raketten) voor het bedrijf Schäffer und Budenberg onder de codenaam Odawerk.

Rehmsdorf

Duitsland

Concentratiekamp Rehmsdorf, vaak aangeduid als kamp Wille, was een  buitenkamp van concentratiekamp Buchenwald. Het kamp was actief van juni 1944 tot april 1945 en was gespecialiseerd in vernietiging door arbeid voor de Brabag-fabrieken in Elsteraue/Tröglitz.

Het kamp lag net boven het treinstation in Rehmsdorf, Saksen-Anhalt. De dwangarbeiders werden door de SS ingezet voor extreem zware constructie- en graafwerkzaamheden, evenals de productie van synthetische brandstof (aardolie) voor de Brabag. Het kamp werd door de SS vernoemd naar de directeur van de Brabag-fabriek: Wille.

Het was het eerste Buchenwald-buitenkamp dat Joodse gevangenen huisvestte en had de grootste concentratie Joodse gevangenen van alle Buchenwald-buitenkampen. Er verbleven constant duizenden gevangenen. Tussen juni en september 1944 werden er al meer dan 5.100 geregistreerd. Het werk was moordend. Gevangenen leden massaal aan ondervoeding, uitputting en ziekten. Zieken en stervenden werden regelmatig teruggestuurd naar het hoofdkamp van Buchenwald en omgewisseld voor nieuwe gevangenen.

Toen de geallieerden in het voorjaar van 1945 oprukten, werd het kamp in april ontruimd. Duizenden gevangenen werden gedwongen op dodenmars gestuurd richting concentratiekamp Theresienstadt, wat voor velen de dood tot gevolg had.

Concentratiekamp Reichenbach (1933)

Duitsland

Het concentratiekamp in Reichenbach (Saksen, Duitsland) was een vroege, provisionele nazi-gevangenis die op 8 maart 1933 door de SS werd opgericht. Het deed dienst als een van de vroege concentratiekampen en politieke detentiecentra om tegenstanders van het regime te onderdrukken. Het kamp werd gevestigd in het gemeenschapscentrum van de Sociaaldemocratische Partij (SPD). Het was bedoeld voor de massale arrestaties van politieke tegenstanders, zoals communisten, socialisten en vakbondsleden. Het kamp was slechts van korte duur. Eind mei of begin juni 1933 werd het opgeheven. De gevangenen werden overgebracht naar andere vroege concentratiekampen in de regio, waaronder Zwickau en Colditz.

Reichenau = Rychnov u Jablonce nad Nisou

Tsjechie

Concentratiekamp Reichenau was tijdens de Tweede Wereldoorlog een subkamp (buitenkamp) van het concentratiekamp Gross-Rosen. Rychnov u Jablonce nad Nisou (vandaag de dag gelegen in Tsjechië). Duitse naam: Reichenau (in Sudetenland). Een werkkamp waar gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de Duitse oorlogsindustrie.

Concentratiekamp Reichenberg

Tsjechie

Concentratiekamp Reichenberg, gelegen in het huidige Liberec (Tsjechië), functioneerde tijdens de Tweede Wereldoorlog als een netwerk van vier detentie- en dwangarbeidkampen voor Sinti, Roma en later krijgsgevangenen. De nazi's gebruikten de kampen tussen 1939 en 1943 voornamelijk voor de lokale wapen- en textielindustrie. Het betrof vier aparte kampen opgezet door de gemeente, waarin Sinti, Roma en andere dwangarbeiders werden geïnterneerd. De kampen lagen verspreid door de stad. Eén van de hoofdgebouwen bevond zich aan de Nádražní Street 120. Vanaf augustus 1941 werden meer dan 130 Roma-mannen, vrouwen en kinderen van hieruit gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau en Ravensbrück. Vrijwel niemand van hen overleefde de Holocaust.

Concentratiekamp Reichshof

Polen

Het concentratiekamp Reichshof (gelegen in het huidige Rzeszów, Polen) was een dwangarbeiderskamp en doorgangskamp (Dulag) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp leverde Joodse slavenarbeiders aan een vliegtuigmotorenfabriek in het nabijgelegen dorp Lysia Gora. Tijdens de bezetting veranderden de nazi's de naam van de stad Rzeszów in Reichshof. Vanaf eind 1942 werd het overgebleven Joodse getto van de stad omgevormd tot een werkkamp. Het kamp werd opgedeeld in twee secties: een deel voor dwangarbeiders en een deel voor hun gezinnen. Onder het nazi-beleid van Vernichtung durch Arbeit (vernietiging door arbeid) werden gevangenen tot uitputting en de dood gedwongen om aan de Duitse oorlogsindustrie te werken. In het najaar van 1943 zijn de meeste gevangenen vanuit Reichshof gedeporteerd naar andere werkkampen zoals Szebnie of vernietigingskampen zoals Auschwitz, waar de meesten het leven lieten.

Concentratiekamp Reidling-Sitzenberg

Oostenrijk

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in Sitzenberg-Reidling (Oostenrijk) een dwangarbeiderskamp voor Joodse dwangarbeiders. Dit kamp werd in 1944-1945 voornamelijk gebruikt voor de inzet van Hongaarse Joden (mannen, vrouwen en kinderen) bij zware bos- en landbouwwerkzaamheden. Het kamp maakte deel uit van een reeks werkkampen rondom Wenen en Neder-Oostenrijk. Gevangenen waren vaak afkomstig uit het doorgangskamp Strasshof, waar ze naartoe waren gebracht vanuit Hongarije. De omstandigheden waren mensonterend. Door honger, uitputting en ziekte overleden er meerdere dwangarbeiders tijdens hun verblijf. Ook kwamen er Joodse slachtoffers om het leven die afkomstig waren van dodenmarsen of evacuatietransporten vanuit andere kampen (zoals Auschwitz naar Mauthausen) dat er minstens zes bekende Joodse dwangarbeiders in het kamp of de directe omgeving zijn overleden. Zij werden begraven in een eregraf op de Joodse begraafplaats in Stockerau.

Concentratiekamp Reigersfeld

Polen

Kamp Reigersfeld (gelegen in het huidige Poolse dorp Bierawa) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een nazi-complex dat bestond uit een dwangarbeiderskamp voor Joden (Zwangsarbeitslager für Juden), een werkopvoedingskamp (Arbeitserziehungslager) en een krijgsgevangenenkamp (Arbeitskommando E711), fungeerde het specifiek als toeleveringskamp voor de omliggende nazi-industrie. Het kamp lag in de provincie Opper-Silezië. Gevangenen werden ingezet voor zware dwangarbeid bij de bouw van de nabijgelegen chemische fabrieken van IG Farben (Werk Heydebreck) en de brandstoffabrieken van Blechhammer. De leefomstandigheden waren erbarmelijk, gekenmerkt door ondervoeding, mishandeling en uitputting.

Typen kampen in Reigersfeld

Het nazi-regime combineerde op deze locatie verschillende systemen: Zwangsarbeitslager für Juden: Dit mannenkamp opende in maart 1941 onder toezicht van de Organisatie Schmelt. In mei 1944 werd het gesloten en werden de overlevende Joodse gevangenen overgebracht naar het nabijgelegen subkamp Blechhammer van concentratiekamp Auschwitz III (Monowitz).

Arbeitserziehungslager: Een straf- en werkopvoedingskamp voor dwangarbeiders die weigerden te werken of probeerden te vluchten.

Krijgsgevangenenkamp (Arbeitskommando E711): Onderdeel van het hoofdkamp Stalag VIII-B (Lamsdorf). Hier moesten honderden Britse en andere geallieerde krijgsgevangenen dwangarbeid verrichten.

Concentratiekamp Reillanne

Frankrijk

Het concentratiekamp (of interneringskamp) in Reillanne was een opvangkamp voor Joodse vluchtelingen in Zuid-Frankrijk, gevestigd in een voormalig cisterciënzerklooster (Mas-des-Prés). Het kamp werd tijdens de Tweede Wereldoorlog beheerd door de Franse administratie van Sisteron en stond onder toezicht van de Joodse organisatie UGIF. Het kamp werd gebruikt om ongewenste buitenlanders en Joodse vluchtelingen (voornamelijk vrouwen en kinderen uit Duitsland en Oostenrijk) onder te brengen. Het kamp werd bruut ontmanteld tijdens een razzia door de Duitse Gestapo uit Marseille. Op 5 mei en 12 mei 1944 werden de gevangenen, waaronder veel Joodse families, overgebracht naar het verzamelkamp Drancy. Van daaruit werden zij gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau.

Reinsfeld I 

Duitsland

Concentratiekamp Reinsfeld voormalige SS-Sonderlager/KZ Hinzert, gelegen in Hinzert-Pölert, Duitsland, op korte afstand van Reinsfeld. Gevangenen arriveerden vaak per trein op het station van Reinsfeld en moesten vervolgens gedwongen naar het kamp marcheren. Het kamp deed tussen 1939 en 1945 dienst als SS-specifiek kamp en concentratiekamp, voornamelijk voor mannen. Er hebben in totaal meer dan 13.000 gevangenen uit twintig landen vastgezeten, waaronder veel politieke gevangenen en verzetsstrijders. Velen werden gedwongen tot dwangarbeid in nabijgelegen steengroeven en stierven door mishandeling of executie. Hinzert stond bekend als een berucht kamp waar ook veel zogenaamde Nacht und Nebel-gevangenen (mensen die in het geheim gearresteerd en afgevoerd werden) werden ondergebracht.

Reinsfeld II

Duitsland

Concentratiekamp Reinsfeld (vaak aangeduid in relatie tot de nabijgelegen buitenlocaties) was geen zelfstandig hoofdkamp, maar een cruciale logistieke en operationele schakel voor het SS-Sonderlager/Konzentrationslager Hinzert. Het station en de omliggende werkkampen in de regio Reinsfeld (Rijnland-Palts, Duitsland) speelden een beruchte rol in het nazi-systeem van dwangarbeid en vernietiging. Het station van Reinsfeld was het centrale eindpunt waar nazi-treinen gevangenen uit heel Europa aanvoerden. Gevangenen moesten vanaf hier te voet de loodzware mars van ruim drie kilometer naar het hoofdkamp Hinzert afleggen. Rondom Reinsfeld werden gevangenen ingezet voor extreem zware fysieke arbeid. Ze werkten onder meer in de lokale kwartsiet- en leisteengroeven en aan de aanleg van de Autobahn. In de bossen rondom het spoortraject en de groeven vonden talloze executies plaats. In 1944 werden er bijvoorbeeld 23 Luxemburgse verzetsstrijders standrechtelijk geëxecuteerd.

Reinickendorf

Duitsland

Concentratiekamp Reinickendorf (ook bekend als Berlin-Schönholz) was een officieel buitenkamp van concentratiekamp Sachsenhausen. Het kamp werd in augustus 1944 opgericht op het fabrieksterrein van de Argus Motorenwerke in Berlijn-Reinickendorf (Flottenstraße 28-42) en werd in april 1945 ontruimd. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de productie van vliegtuigmotoren en V-1 vliegende bommen. Het kamp huisvestte ongeveer 800 Joodse vrouwen, voornamelijk afkomstig uit Hongarije (via Auschwitz en Ravensbrück). De vrouwen leefden in zes barakken onder mensonterende omstandigheden. Ze maakten twaalfurige diensten en leden zwaar onder ondervoeding, mishandeling en onvoldoende kleding in de winter. Bij de ontruiming van het kamp medio april 1945 werden honderden vrouwen op dodenmarsen gestuurd. Velen van hen overleefden dit niet.Herdenking en locatieLocatie: De fabriek van de voormalige Argus-Motorenwerke bevond zich aan de Flottenstraße 28-42.

Concentratiekamp Reinthal

Oostenrijk

In het Oostenrijkse grensdorp Reinthal (nabij Bernhardsthal en de Tsjechische grens) bevond zich tijdens de Tweede Wereldoorlog een Zwangsarbeiterlager. In dit werkkamp werden Hongaarse Joden en andere dwangarbeiders ingezet voor landbouwwerkzaamheden op de goederen van de Gutsverwaltung Fürst Liechtenstein. Hoewel dit officieel een dwangarbeiderskamp was en geen groot concentratiekamp, waren de leefomstandigheden er vaak erbarmelijk.

Concentratiekamp Reisen

Polen

Met de naam concentratiekamp Reisen wordt verwezen naar de Arbeitslager Riese (deel van concentratiekamp Gross-Rosen). Dit was een netwerk van 13 werkkampen in het Uilengebergte (Polen), opgericht in 1944. Gevangenen moesten hier in opdracht van nazi-Duitsland werken aan een enorm ondergronds tunnelsysteem en hoofdkwartier. De bouw van het geheime militaire project Der Riese (De Reus), wat moest dienen als een veilig hoofdkwartier voor Adolf Hitler. Er werden minstens 13.000 gevangenen tewerkgesteld, voornamelijk Joodse mannen uit Hongarije en Polen, die direct uit Auschwitz werden overgebracht. De omstandigheden waren mensonterend en vielen onder het principe van 'vernietiging door arbeid'. Minstens 5.000 gevangenen stierven door ondervoeding, ziekte en executies.

Concentratiekamp Rejowiec

Polen

Rejowiec functioneerde tijdens de Tweede Wereldoorlog als een doorgangskamp en getto in het oosten van Polen (in het Lublin-district). Het diende als een gruwelijk tussenstation voor tienduizenden Joden voordat ze werden gedeporteerd naar vernietigingskampen. Het was een verzamel- en doorgangskamp dat vanaf april 1941 dienst deed als getto. Het lag strategisch dicht bij de spoorlijnen die leidden naar de vernietigingskampen Bełżec, Sobibór en Treblinka. Er passeerden meer dan 34.000 Joden, onder wie Joden uit Lublin, Slowakije, Tsjechië (Bohemen en Moravië) en Duitsland. De omstandigheden waren mensonterend. Mensen leefden opeengepakt in overvolle barakken, leden zware honger, en velen stierven door uitputting, ziekte of werden ter plaatse geëxecuteerd door de nazi's. Vanaf het voorjaar van 1942 werden de gevangenen vanuit Rejowiec in fasen gedeporteerd naar de nabijgelegen vernietigingskampen. Velen vonden de dood in Sobibór.

Concentratiekamp Relizane

Algerije

Het concentratiekamp Relizane (gelegen in het noordwesten van Algerije, ca. \(251 \text{ km}\) ten zuidwesten van Algiers) was een berucht internerings- en dwangarbeidkamp dat in april 1941 werd opgericht door het Vichy-regime. Het kamp was onderdeel van een breder netwerk van Vichy-kampen in Noord-Afrika. De belangrijkste feiten op een rij: Het kamp huisvestte demobiliseerde buitenlandse arbeiders, waaronder veel gevluchte Spaanse republikeinen, Joden en politieke dissidenten. De omstandigheden in het kamp waren zwaar. De gevangenen werden ingezet voor uitputtende fysieke arbeid onder toezicht van Franse koloniale autoriteiten en de Vreemdelingenlegioen. De dwangarbeid was voornamelijk gericht op de aanleg van de trans-Sahara spoorlijn (de Méditerranée-Niger spoorlijn). Het kamp fungeerde als onderdeel van de Groupes des Travailleurs Étrangers Démobilisés (GTED) en bood op zijn hoogtepunt plaats aan honderden dwangarbeiders tegelijk (ongeveer 500 tot 800 personen). Dergelijke Noord-Afrikaanse kampen stonden deels onder toezicht van de nazi's en werden gebruikt om ongewenste personen uit de samenleving te verwijderen en tegelijkertijd te exploiteren voor de oorlogseconomie.

Concentratiekamp Rembertów

Polen

Het kamp in Rembertów was een complex dat in de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt:1940–1944 (Nazi-Duitsland): Tijdens de Duitse bezetting van Polen fungeerde de locatie in Rembertów (tegenwoordig een district van Warschau) als een ghetto- en transitsite. Honderden Joodse inwoners werden hier samengedreven en in augustus 1942 vonden er massamoorden plaats door de Duitse militaire politie.

Concentratiekamp Remeniv

Oekraine

Het concentratiekamp Remeniv was een nazi-dwangarbeidskamp voor Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp bevond zich in de buurt van het dorp Remeniv (Oekraïens: Ременів), ten noordoosten van de stad Lviv in het huidige West-Oekraïne. Het kamp functioneerde primair als een werkkamp (Zwangsarbeitslager) onder het nazi-regime. Remeniv ligt in de regio Galicië, een gebied dat destijds zwaar werd getroffen door de Holocaust. De gevangenen bestonden hoofdzakelijk uit de lokale Joodse bevolking uit de omliggende steden en dorpen. Zij moesten onder erbarmelijke omstandigheden dwangarbeid verrichten, zoals wegaanleg en zwaar fysiek werk.

Concentratiekamp Remscheid-Lüttringhausen

Duitsland

Remscheid-Lüttringhausen was in de Tweede Wereldoorlog een zwaarbewaakt tuchthuis en strafgevangenis dat door de nazi's werd gebruikt om politieke tegenstanders, verzetsstrijders en dwangarbeiders op te sluiten. Het fungeerde de facto als een wreed concentratiekamp met onmenselijke omstandigheden. Het Tuchthuis Lüttringhausen (Gelegen in Noordrijn-Westfalen, Duitsland) werd door de Gestapo gebruikt. Gevangenen werden er zwaar mishandeld, systematisch uitgehongerd en onderworpen aan dwangarbeid. Naast Duitse politieke gevangenen en asocialen, werden er veel buitenlandse dwangarbeiders opgesloten. Het kamp is historisch berucht in Nederland omdat er tientallen Nederlandse verzetsstrijders hebben vastgezeten. Velen van hen werden als zogenaamde Nacht und Nebel (NN)-gevangenen behandeld; zij mochten geen enkel contact met de buitenwereld hebben. Gevangenen werden vanuit Lüttringhausen regelmatig gedeporteerd naar echte concentratiekampen zoals Buchenwald of Sachsenhausen. Vlak voor het einde van de oorlog vonden er in het tuchthuis nog massa-executies plaats.

Concentratiekamp Renicci di Anghiari

Italie

Concentratiekamp Renicci di Anghiari was een fascistisch interneringskamp voor burgers in Italië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in de Valtiberina-vallei nabij Anghiari, in de provincie Arezzo (ongeveer 186 km ten noorden van Rome). Het kamp werd in 1942 door het Italiaanse leger opgezet. Er werden voornamelijk Joegoslavische burgers (voornamelijk Slovenen en Kroaten) vastgehouden die door de fascisten werden gezien als politieke tegenstanders of partizanen. De gevangenen leefden aanvankelijk onder zeer zware omstandigheden in grote tenten. Pas in mei 1943 werden ze overgebracht naar stenen barakken. Het kamp was slechts ongeveer een jaar actief. Na de val van het fascistische regime in Italië in september 1943 werd het kamp gesloten.

Concentratiekamp Rensdorf

Duitsland

De naam Rensdorf (vaak gespeld als Rengsdorf) verwijst naar een plaats in Duitsland (in de deelstaat Rijnland-Palts) waar tijdens de Tweede Wereldoorlog Joodse burgers werden vastgezet en van waaruit zij werden gedeporteerd. De locatie in Rengsdorf diende als doorgangs- of concentratiekamp. Het kamp fungeerde als verzamel- en deportatielocatie van de nazi's. Honderden Joodse mannen, vrouwen en kinderen, onder andere afkomstig uit Keulen en omliggende gebieden, werden hier gehuisvest. De barakken waren primitief en er waren geen fatsoenlijke sanitaire voorzieningen, stromend water of verwarming. Vanaf begin 1942 tot eind 1943 zijn de gevangenen vanuit Rengsdorf doorgevoerd naar getto's en vernietigingskampen in Oost-Europa, waaronder Sobibór. Velen hebben dit niet overleefd.

Concentratiekamp Repla

?

Concentratiekamp Reppen

Polen

Concentratiekamp Reppen een nazi-werkkamp (vaak aangeduid als Arbeitserziehungslager) in het huidige Rzepin (Polen). Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden hier dwangarbeiders, waaronder krijgsgevangenen en politieke gevangenen, zwaar uitgebuit bij spoorwegwerkzaamheden en in lokale fabrieken onder erbarmelijke omstandigheden. Het kamp bevond zich in de regio rond Frankfurt (Oder) en Poznań. Destijds maakte dit deel uit van het Duitse Rijk. Het was specifiek ingericht voor dwangarbeid en heropvoeding door middel van fysieke uitputting. In het kamp en in de omgeving zijn massagraven van slachtoffers teruggevonden. 

Retzow

Duitsland

Concentratiekamp Retzow (ook bekend als Retzow-Rechlin) was een buitenkamp van het concentratiekamp Ravensbrück, gelegen in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Tussen 1943 en 1945 werden hier honderden tot soms meer dan duizend gevangenen (vrouwen en mannen) onder mensonterende omstandigheden gedwongen tot zware dwangarbeid voor de Duitse luchtvaartindustrie. Het kamp lag ongeveer 500 meter van de noordelijke ingang van het militaire vliegveld in Lärz, onderdeel van het grote testcentrum (Erprobungsstelle) van de Luftwaffe in Rechlin. Het barakkenkamp werd oorspronkelijk tussen 1939 en 1942 gebouwd om arbeiders te huisvesten. Midden 1943 werd een deel van het kamp omheind en ingericht als concentratiekamp om te dienen als werkkamp. Gevangenen moesten onder zware bewaking dagelijks 12 uur per dag uitputtende arbeid verrichten, zoals het uitbreiden van het vliegveld, het herstellen van start- en landingsbanen na geallieerde bombardementen en werkzaamheden in de wapenindustrie. Het kamp bood onderdak aan zowel Joodse als niet-Joodse gevangenen, afkomstig uit heel Europa (waaronder veel vrouwen uit Auschwitz en Ravensbrück). Door ondervoeding, ziektes en uitputting kwamen hier honderden mensen om het leven. Kort voor de bevrijding werd het kamp in april 1945 ontruimd. De gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd, waarna het gebied begin mei 1945 door het Rode Leger werd ingenomen.

Reuth 

Duitsland

Concentratiekamp Reuth was een buitenkamp van het naziconcentratiekamp Flossenbürg. Het kampje bevond zich in de Duitse plaats Reuth bij Erbendorf (in de deelstaat Beieren) en was actief van 12 januari 1945 tot 22 april 1945. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeider bij de lokale bakkerij van Paul Röthgen, die brood leverde aan het hoofdkamp van Flossenbürg. De groep bestond uit zeven Duitse en Nederlandse Jehovah's Getuigen (destijds door het nazi-regime aangeduid als Bijbelonderzoekers of Bibelforscher). De gevangenen werden gehuisvest in twee zolderkamers van de bakkerij. De omstandigheden in dit subkamp waren aanzienlijk beter dan in het overvolle, brute hoofdkamp. Er zijn in Reuth geen geregistreerde doden gevallen. Op 22 april 1945 werd de kleine groep gevangenen bevrijd door oprukkende Amerikaanse eenheden.

Concentratiekamp Reval

Estland

Concentratiekamp Reval (de Duitse naam voor Tallinn)  het Klooga-concentratiekamp. een nazi-dwangarbeiderskamp in het door Duitsland bezette Estland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte het kamp vanaf september 1943 deel uit van het Vaivara-kampencomplex. Hoofdzakelijk Joodse gevangenen, afkomstig uit de getto's van Vilnius en Kaunas, werden hier zwaar beproefd. Gevangenen werden te werk gesteld in de houtzagerij, betonfabriek en voor de winning van leisteen en olie. Op 19 september 1944, vlak voordat het Sovjetleger arriveerde, werden de gevangenen in het kamp systematisch geëxecuteerd door SS-eenheden en Estse collaborateurs. Ze werden gedwongen op houtstapels te liggen en in de nek geschoten. Er kwamen naar schatting 2.000 tot 2.500 Joden om het leven tijdens deze massamoord en door de zware leefomstandigheden. Slechts ongeveer 85 gevangenen wisten zich te verstoppen en de verschrikkingen te overleven.

Concentratiekamp Revúca

Slowakije

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Revúca (Slowakije) de locatie van een dwangarbeiderskamp (vaak aangeduid als werkkamp). Het kamp werd in maart 1943 opgezet door de fascistische Slowaakse regering en huisvestte ongeveer 150 tot 200 Joden en personen die door de staat als asocialen werden bestempeld. De dwangarbeiders werden ingezet door het bouwbedrijf Ladislav Hits voor zware infrastructuurprojecten, zoals het aanleggen van spoorlijnen tussen Revúca, Tisovec en Slavošovce. 230 km ten oosten van Bratislava in Slowakije. Aanleg van spoorwegen. Operationeel vanaf maart 1943. De Joodse bevolking uit de regio werd in deze periode systematisch vervolgd, waarbij kampen als Revúca, Sereď concentration camp en Nováky door het Slowaakse regime werden gebruikt om dwangarbeid af te dwingen.

Concentratiekamp Reyersdorf

Oostenrijk

Het concentratiekamp Reyersdorf (gelegen in het huidige Oostenrijk) was tijdens de nadagen van de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeiderskamp voor Joodse vrouwen. Het kamp werd in februari 1945 opgezet en de gevangenen werden door de nazi's tewerkgesteld bij het aanleggen van gasleidingen in de regio. Het kamp bevond zich in Reyersdorf, onderdeel van de huidige gemeente Schönkirchen-Reyersdorf in de Oostenrijkse deelstaat Neder-Oostenrijk. De dwangarbeidsters in Reyersdorf moesten zwaar werk verrichten voor het bedrijf Schmitt und Junk. De groep bestond uit Hongaars-Joodse vrouwen die in de laatste maanden van de oorlog door het naziregime werden ingezet voor infrastructuurprojecten.

Rheinbach

Duitsland

Rheinbach was een Duits tuchthuis en strafgevangenis (Zuchthaus en Strafgefängnis) dat door de nazi's werd gebruikt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden hier honderden Nederlandse verzetsstrijders, politieke gevangenen en economische delinquenten opgesloten onder een meedogenloos regime. De gevangenis bevond zich in het Duitse Rheinbach, een plaats net ten zuiden van Keulen. Het diende als straf- en tuchthuis voor zware criminelen én politieke gevangenen. Velen werden vanuit Nederland (vaak via het Oranjehotel in Scheveningen of de gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht) naar Rheinbach overgebracht. De omstandigheden waren er zwaar. Gevangenen maakten lange dagen (opstaan om 06:00 uur), droegen speciale gevangeniskleding (zwarte broek met gele biezen) en werden gedwongen tot zware arbeid.

Rheinsberg

Duitsland

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Rheinsberg een buitenkamp (subkamp) van het beruchte concentratiekamp Sachsenhausen. Gevangenen werden hier vanaf eind 1944 tot begin 1945 tewerkgesteld in de wapenindustrie en voor opruimwerkzaamheden na geallieerde bombardementen. Rheinsberg, een stad in de Duitse deelstaat Brandenburg, ongeveer 75 kilometer ten noordwesten van Berlijn. Hoofdkamp: Sachsenhausen (Oranienburg). De gevangenen leefden en werkten onder erbarmelijke omstandigheden. Velen stierven door uithongering, uitputting en ziekte. In april 1945, toen het Sovjetleger naderde, werden de gevangenen vanuit Sachsenhausen en het buitenkamp Rheinsberg opgedreven voor brute dodenmarsen in de richting van het noordwesten.

Concentratiekamp Ribaritsa

Bulgarije

Het concentratiekamp Ribaritsa, gelegen in de Bulgaarse regio Pleven, was het allereerste door nazi-Duitsland geïnspireerde concentratiekamp in Bulgarije. Het kamp werd halverwege 1940 ingericht om politieke dissidenten en communisten te interneren in plaats van hen een proces te geven. Aanvankelijk was het een lokale interneringslocatie in het Teteven-district, maar het groeide in 1940 uit tot een streng bewaakt kamp. Gevangenen sliepen op houten planken met enkel varenbladeren als bedekking. Ze werden gedwongen tot zware dwangarbeid om een nieuwe weg aan te leggen richting de stad Troyan. Het kamp werd aanvankelijk beheerd door het Directoraat voor de Bescherming van de Staatsveiligheid (DPODS). Later kregen militaire autoriteiten de leiding.

Concentratiekamp Ricse

Hongarije

Het interneingskamp van Ricse (gelegen in het Zemplén-comitaat in noordoost-Hongarije) werd in 1940 opgericht door de Hongaarse autoriteiten. Het was het grootste kamp in de regio en fungeerde als een tijdelijke opslagplaats voor Joodse vluchtelingen, staatlozen en politieke gevangenen. Doelgroep: Gezinnen, mannen, vrouwen en kinderen, voornamelijk afkomstig uit Hongarije, Polen en Slowakije. In de zomer van 1941 werden de meeste geïnterneerden uit Ricse gedeporteerd naar Kamianets-Podilskyi (in bezet Oekraïne), waar ze eind augustus 1941 door nazi-eenheden werden vermoord. Slachtoffers in 1944: Na de Duitse bezetting in het voorjaar van 1944 werd het kamp opnieuw gebruikt voor Joodse gijzelaars en arrestanten. De overgebleven Joodse inwoners uit het dorp en het kamp werden uiteindelijk gedeporteerd naar het concentratiekamp Auschwitz.

Rieben 

Polen

Concentratiekamp Rieben (officieel bekend als Außenlager Rieben-Althammer) was een subkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Stutthof. Het kamp lag in Pommeren (het huidige Rybno in Polen), nabij Lauenburg (Lębork). Het functioneerde in de chaotische eindfase van de Tweede Wereldoorlog, specifiek van 2 februari 1945 tot 11 maart 1945. Evacuatiekamp: Rieben diende primair als opvangkamp en tussenstation tijdens de beruchte dodenmarsen. De nazi's ontruimden hoofdkampen en andere subkampen (zoals Burggraben) vanwege het oprukkende Rode Leger. Het kamp hield voornamelijk Joodse gevangenen gevangen die eerder vanuit onder andere de getto's van Riga en diverse werkkampen naar Stutthof waren getransporteerd. De omstandigheden waren extreem zwaar door de bittere winterkou, hongersnood en tyfusepidemieën. Veel gevangenen bezweken aan uitputting vlak voor of na aankomst. Toen de Sovjets Rieben naderden in maart 1945, beval de kampleiding een nieuwe evacuatie: Ongeveer 2.700 gevangenen die nog in staat waren om te lopen, moesten het kamp verlaten. Grote groepen van hen zijn onderweg in nabijgelegen bossen (zoals bij Puck) door de SS geëxecuteerd. De achtergebleven zieke en verzwakte gevangenen werden op 10 en 11 maart 1945 bevrijd door het Rode Leger.

Concentratiekamp Rieben-Althammer

Polen

Het concentratiekamp Rieben-Althammer was tijdens de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog (februari tot maart 1945) een evacuatie- en doorgangskamp. Het fungeerde als satellietkamp van het Concentratiekamp Stutthof en was gevestigd in de plaats Rybno (destijds Rieben genaamd) in de Poolse regio Pommeren. Tijdens de beruchte dodenmarsen vanuit het oosten werden hier duizenden uitgeputte en zieke gevangenen, voornamelijk Joden, ondergebracht. De omstandigheden in het kamp waren mensonterend; er was een schreeuwend tekort aan voedsel en de sterfte door ondervoeding en uitputting was extreem hoog. Opvangkamp en doorgangslager tijdens de ontruiming van Stutthof. Rybno, in de buurt van Wejherowo (vlakbij de voormalige grens met de zogenaamde Poolse Corridor). Februari tot maart 1945.Gevangenen verbleven er onder erbarmelijke weersomstandigheden en leden zware honger. Velen stierven in de weken voordat het gebied werd bevrijd.

Ried im Innkreis 

Oostenrijk

Ried im Innkreis lag in een zwaar door het naziregime beïnvloed gebied. Lokale Joden, politieke tegenstanders en andersdenkenden werden vervolgd, naar concentratiekampen (zoals Dachau en Mauthausen) gestuurd of gedeporteerd.

Riederloh

Duitsland

Concentratiekamp Riederloh (ook bekend als Riederloh I en II) was een dwangarbeiderskamp in het Beierse Kaufbeuren, actief tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp leverde dwangarbeiders aan de nabijgelegen munitiefabriek van Dynamit AG (DAG). Kaufbeuren, Beieren, Duitsland.Doel: Dwang- en slavenarbeid voor de productie van buskruit en munitie. Bestond voornamelijk uit Poolse Joden afkomstig uit het getto van Łódź, die via Auschwitz werden overgebracht. Later werden er ook Hongaarse Joden en andere groepen tewerkgesteld. De omstandigheden in het kamp waren zwaar, met zware arbeid in de chemische munitiefabriek en ondervoeding.

Concentratiekamp Riekava-Karpiskiai

Litouwen en in Slovenie

Riem

Duitsland

Het KZ-Außenlager München-Riem was een satellietkamp van concentratiekamp Dachau, actief van februari 1943 tot april 1945. Tussen de 300 en 1500 gevangenen werden hier door de Organisation Todt tewerkgesteld voor puinruim- en herstelwerkzaamheden aan de startbanen en werkplaatsen van het vliegveld in München-Riem na geallieerde bombardementen. De gevangenen waren gehuisvest in de SS-paardenstallen nabij de SS-rij- en rijschool, ongeveer twee kilometer van het toenmalige vliegveld. De dwangarbeiders leefden onder erbarmelijke omstandigheden. Velen stierven door ondervoeding, ziekte of tijdens zware luchtaanvallen, zoals de bombardementen van april 1945. Eind april 1945, vlak voor de bevrijding, werd het kamp ontruimd en werden gevangenen op dodenmarsen gestuurd.

Concentratiekamp Rieše

Polen

Arbeitslager (AL) Riese was een omvangrijk netwerk van nazi-concentratiekampen in het Uilengebergte (Neder-Silezië, destijds Duitsland, nu Polen). Dit netwerk diende als dwangarbeiderscomplex voor het gigantische, geheime bouwproject Project Riese. AL Riese was geen op zichzelf staand kamp, maar een netwerk van 13 satellietkampen en een kampziekenhuis. Het complex viel organisatorisch en administratief onder het grotere Concentratiekamp Gross-Rosen. Het hoofdkwartier van AL Riese bevond zich in het subkamp Wüstegiersdorf. De bouwactiviteiten stonden onder leiding van de civiel-militaire bouworganisatie Organisation Todt (OT), terwijl de bewaking en kampdiscipline in handen waren van de SS. De gevangenen werden ingezet om zeven enorme ondergrondse structuren uit de rotsen te hakken en te betonneren, onder andere bij het Kasteel Książ (Fürstenstein). het complex moest dienen als een nieuw, bomvrij hoofdkwartier voor Adolf Hitler (Führerhauptquartier) en vitale oorlogsindustrie. Het project is nooit voltooid. In totaal zijn er ongeveer 13.000 gevangenen door AL Riese gesluisd. Dit waren vrijwel uitsluitend Joodse mannen uit heel Europa, met de grootste groepen uit Hongarije en Polen. Velen van hen werden getransporteerd via Auschwitz-Birkenau. Er zaten ook tientallen gevangenen uit Nederland bij. De leefomstandigheden waren erbarmelijk. Gevangenen sliepen in primitieve houten barakken of triplex hutten en moesten loodzwaar fysiek werk verrichten, zoals het boren van tunnels en het sjouwen van cement, met minimale voeding, Men schat dat ten minste 5.000 gevangenen zijn omgekomen door uitputting, ondervoeding, ziekte (zoals vlektyfus) en brute mishandeling.Toen het Sovjetleger begin 1945 naderde, startte de SS met de evacuatie van de kampen. De overlevende gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd of in open goederenwagons getransporteerd naar andere concentratiekampen zoals Bergen-Belsen en Mauthausen, waarbij nog eens honderden mensen stierven. Een deel van de achtergebleven zieken werd in mei 1945 door het Rode Leger bevrijd.

Concentratiekamp Rietavas

Litouwen

Tijdens de nazi-bezetting in de zomer van 1941 werd het landgoed van Prins Oginski in Rietavas door de nazi's en lokale handlangers gebruikt als tijdelijk verzamelkamp of getto. Op 27 juni 1941 werden alle Joodse inwoners van Rietavas gearresteerd en naar het landgoed gedwongen. Na drie dagen van ontberingen op het landgoed, werd de Joodse bevolking in juli 1941 overgebracht naar het nabijgelegen kamp Viešvenai. Velen werden daar of kort daarna in massagraven vermoord. Enkele Joodse mannen werden overgebracht naar het werkkamp Heydekrug.

Concentratiekamp Rieucros

Frankrijk

Concentratiekamp Rieucros was een Frans interneringskamp gelegen in de bossen nabij Mende (departement Lozère). Het functioneerde van januari 1939 tot 1942. Het werd in eerste instantie geopend voor Spaanse republikeinen en leden van de Internationale Brigade, maar werd in het najaar van 1939 omgevormd tot een van de weinige vrouwenkampen in Frankrijk. Het kamp huisvestte voornamelijk vrouwen (en hun jonge kinderen) van allerlei nationaliteiten, waaronder politieke gevangenen, Joodse vluchtelingen en Spaanse ballingen. De geïnterneerden werden vastgehouden in houten barakken. De hygiëne was zeer slecht en er was een structureel tekort aan voedsel en andere basisvoorzieningen. Vanaf 1941, onder het Vichy-bewind, werd het kamp gebruikt als centrum om zogenaamde ongewenste personen en gearresteerde verzetsstrijders vast te houden. In februari 1942 werd het kamp gesloten en werden de gevangenen overgebracht naar andere kampen, zoals Gurs en Rivesaltes, vanwaar velen verder werden gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen in Oost-Europa.

Concentratiekamp Riga

Letland

Met Concentratiekamp Riga wordt nazi-concentratiekamp Kaiserwald bedoeld. Dit kamp lag net buiten de Letse hoofdstad Riga en speelde een centrale rol in de Holocaust in de Baltische staten. Daarnaast was de regio Riga tijdens de Tweede Wereldoorlog het toneel van massale wreedheden in het lokale getto en nabijgelegen bossen. Concentratiekamp Kaiserwald: Dit hoofd-concentratiekamp werd in maart 1943 gebouwd in de buitenwijk Mežaparks. Het diende vooral als werkkamp waar duizenden Joden uit Letland, Litouwen en Duitsland als dwangarbeiders werden ingezet voor de oorlogsindustrie (zoals voor het elektronicabedrijf AEG). Het Getto van Riga: Opgericht in 1941 om de Joodse bevolking van Riga en later gedeporteerde Joden uit Duitsland, Oostenrijk en Tsjechië te isoleren. De meeste inwoners zijn uiteindelijk vermoord of overgebracht naar Kaiserwald. Het Bos van Bikernieki: Dit bosgebied aan de rand van de stad was de grootste executieplaats in Letland. De nazi's en hun lokale collaborateurs schoten hier tienduizenden mensen dood, onder wie Joden, verzetsstrijders en krijgsgevangenen. Kamp Salaspils (Kurtenhof): Een ander nabijgelegen nazi-kamp dat functioneerde als politie- en heropvoedingskamp. Hoewel het strikt genomen geen officieel SS-hoofdconcentratiekamp was, heersten er eveneens gruwelijke omstandigheden. In de zomer van 1944, toen het Sovjetleger Riga naderde, begonnen de nazi's met de ontruiming van Kaiserwald. Gevangenen die te ziek of verzwakt waren om te reizen werden ter plekke vermoord. De overlevenden werden per schip overgebracht naar het Concentratiekamp Stutthof in Polen. Op 13 oktober 1944 werd het lege kamp door het Rode Leger bevrijd.

Concentratiekamp Riga-Kaiserwald

Letland

Concentratiekamp Riga-Kaiserwald was een nazi-concentratiekamp in Letland, opgericht in maart 1943. Het kamp diende als centraal werkkamp voor Joodse gevangenen nadat de ghetto’s van Letland werden geliquideerd en werd in oktober 1944 door het Rode Leger bevrijd. Het kamp lag in Mežaparks (Duits: Kaiserwald), een bosrijk recreatiedorp net buiten de Letse hoofdstad Riga. Het was in de eerste plaats een dwangarbeiderskamp. Gevangenen werden ingezet in omliggende fabrieken (waaronder AEG) en door de SS. Er verbleven op het hoogtepunt ruim 11.000 gevangenen, waaronder veel Joden uit Letland, maar ook Joden die vanuit andere delen van Europa (zoals Duitsland en Oostenrijk) hierheen waren gedeporteerd. In de zomer en herfst van 1944, toen het Sovjetleger oprukte, werden veel gevangenen vermoord of overgebracht naar andere concentratiekampen, zoals Stutthof.

Riga - Balastdamm

Letland

Riga (Balastdamm) was een van de satellietkampen van concentratiekamp Kaiserwald (in Letland). Het kamp werd in de lente van 1943 opgericht en bood plaats aan ongeveer 300 gevangenen die dwangarbeid moesten verrichten. De gevangenen, hoofdzakelijk Joden, waren gestationeerd aan de Balasta dambis (Balastdamm) in Riga. Ze werden ingezet voor zware fysieke arbeid, zoals het laden en lossen van schepen en het sorteren van goederen in de haven van Riga. Eind 1944 werd het kamp, naarmate het Sovjetleger oprukte, geëvacueerd. De gevangenen werden overgebracht naar het hoofdkamp of naar andere kampen. De meesten werden uiteindelijk in de loop van de oorlog omgebracht of doorgestuurd naar andere vernietigingskampen.

Riga - Dünawerke

Letland

Dünawerke was een subkamp van het concentratiekamp Riga-Kaiserwald in Letland. Vanaf augustus 1943 werden hier voornamelijk Joodse gevangenen te werk gesteld in de oorlogsindustrie, blootgesteld aan zware dwangarbeid, ondervoeding en mishandeling. Subkamp (Kasernierung) van concentratiekamp Kaiserwald. Opgericht op 18 augustus 1943. Gelegen in de stad Riga, Letland (direct verbonden met de industrie aldaar). nDwang- en tewerkstelling van Joodse gevangenen. Het kamp was gepland voor maximaal 1.500 mannen en vrouwen. Gevangenen werden ingezet in omliggende fabrieken en werven die cruciaal waren voor de Duitse oorlogsmachine. In de zomer van 1944 werd het kamp ontmanteld in verband met het naderen van het Sovjetleger. De gevangenen werden overgebracht naar het hoofdkamp (Kaiserwald) en later vaak gedeporteerd naar concentratiekamp Stutthof.

Riga - Heereskraftfahrzeugpark

Letland

Het externe magazijn Leger Motorvoertuigpark (HKP), ook bekend als Hirtenstrasse was een dwangarbeids- en concentratiekamp in Riga. Het was ondergeschikt aan het hoofdkamp Concentratiekamp Riga-Slavkov Bosconcentratiekamp en bestond van augustus 1943 tot eind zomer 1944. Dwangarbeid voor Joodse gevangenen in de voertuigreparatiewerkplaatsen van de Duitse Wehrmacht. De wijk van Riga en de Herdersstraat met dezelfde naam (Lets: Weidedam). Ongeveer 500 tot 1.000 Joodse mannen en vrouwen. De leefomstandigheden waren iets beter dan bij andere subkampen, omdat de arbeiders belangrijk waren voor de wapenindustrie. Toen het Rode Leger in 1944 naderde, werden de meeste gevangenen gedeporteerd naar het concentratiekamp Stutthof.

Riga - Heereskraftfahrzeugpark Park Hirtenstraße

Letland

Het externe magazijn Riga (Legermotorvoertuigenpark, Herdersstraat) (ook bekend als Park) was een werkkamp van het concentratiekamp Riga-Kaiserwald. Vanaf midden 1943 moesten Joodse mannen en vrouwen hier zware dwangarbeid verrichten als dwangarbeiders in de reparatiewerkplaats voor Wehrmacht-voertuigen. Het kamp was voornamelijk een werkplek en accommodatie voor de Army Motor Vehicle Fleet (HKP), die direct werd aangepast aan de behoeften van de Duitse Wehrmacht. Het bood plaats aan enkele honderden Joodse gevangenen, die na de ontbinding van het getto van Riga uit dit contingent werden gerekruteerd of via het hoofdkamp Kaiserwald hierheen werden overgebracht. Het dagelijkse werk was extreem uitputtend. De gevangenen leden onder onvoldoende zorg, strenge toezicht door de SS en constante selectie: degenen die te zwak of ziek werden om te werken, werden gedeporteerd naar vernietigingskampen (vaak naar Auschwitz). Het subkamp werd geëvacueerd tijdens het Sovjet-zomeroffensief (1944), waarna de overgebleven gevangenen werden teruggebracht naar het hoofdkamp Kaiserwald of per schip naar andere kampen (zoals Stutthof) werden geëvacueerd.

Riga - Lenta

Letland

Concentratiekamp Riga-Lenta was een  subkamp van het concentratiekamp Kaiserwald, gelegen in Letland. Onder leiding van SS'er Fritz Scherwitz dwongen de nazi's vanaf juli/augustus 1943 ongeveer 1.000 Joodse gevangenen tot zware dwangarbeid in textiel-, kleding- en schoenenwerkplaatsen. Het kamp Lenta (vernoemd naar het Letse woord voor lint) was verdeeld over drie locaties in het centrum van Riga, voornamelijk rond Washington Platz en Peter-Holm-Strasse. Het fungeerde als een economisch lucratief netwerk van werkplaatsen (SD-Werkstätte), waardoor de overlevingskansen van de gevangenen er in vergelijking met vernietigingskampen iets hoger lagen. Het kamp huisvestte zowel mannen als vrouwen. Toen het Rode Leger in de herfst van 1944 naderde, werd het kamp ontruimd en werden de overlevende gevangenen gedeporteerd naar andere concentratiekampen, waaronder Stutthof.

Riga - Meza Parks

Letland

Concentratiekamp Kaiserwald (ook bekend onder de  Duitse naam of de huidige Letse wijknaam Mežaparks, wat bosrijk park betekent) was een nazi-concentratiekamp in Letland, actief tussen 1943 en 1944. Het kamp werd in 1943 opgericht in een bebost gebied aan de noordkant van Riga. Vanaf 1944 werden hier duizenden Joden uit onder meer het getto van Riga en verschillende satellietkampen tewerkgesteld.

Riga - Mühlgraben

Letland

Riga-Mühlgraben (ook bekend als Ultra) was een nazi-concentratiekamp en subkamp van het hoofdkamp Kaiserwald in Letland. Het kamp werd in het voorjaar van 1944 operationeel en huisvestte doorgaans zo'n 700 tot 1.500 Joodse gevangenen die dwangarbeid moesten verrichten. Gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders, onder andere in nabijgelegen fabrieken en bij havenwerkzaamheden (Mühlgraben is gelegen aan de Daugava-rivier en fungeerde als havenbuurt van Riga). Het kamp viel in 1944 onder het centrale bestuur van concentratiekamp Kaiserwald. Toen het Sovjetleger in de herfst van 1944 naderde, werd het kamp geëvacueerd en werden de meeste gevangenen overgebracht naar het concentratiekamp Stutthof in Duitsland/Polen. Mühlgraben was slechts één van de vele werkkampen rond de Letse hoofdstad. Andere bekende kampen in deze regio waren onder meer Kaiserwald, Jungfernhof, Strasdenhof en Lenta.

Riga - Reichsbahn

Letland

Riga (Reichsbahn) was een subkamp van het concentratiekamp Kaiserwald (in Riga, Letland). Gevangenen werden hier vanaf 1943 door de SS tewerkgesteld en onderworpen aan zware dwangarbeid. De gevangenen in dit subkamp waren voornamelijk geschoolde arbeiders die onder direct toezicht stonden van personeel van de Deutsche Reichsbahn (de Duitse spoorwegen). De dwangarbeiders werden ingezet voor het repareren en onderhouden van spoorwegmaterieel. Hoewel het werktempo moordend was en gereedschap schaars, waren de overlevingskansen in het Reichsbahn-kamp marginaal beter dan in andere werkkampen, omdat de nazi's afhankelijk waren van de specifieke vaardigheden van deze gevangenen. Eind 1944 werd het kamp ontruimd naarmate het Sovjetleger oprukte. Gevangenen werden geëvacueerd naar concentratiekampen in nazi-Duitsland.

Riga - Spilwe

Letland

Riga-Spilwe (ook wel Spilve genoemd) was een nazi-dwangarbeiderskamp en een buitenkamp van het concentratiekamp Kaiserwald, gelegen bij het vliegveld in de Letse hoofdstad Riga. Het kamp werd in de zomer van 1943 geopend en huisvestte honderden Joodse vrouwen en mannen die zware dwangarbeid moesten verrichten. Het kamp was gebouwd bij het Spilve-vliegveld aan de rand van Riga. Het was een werkkamp, niet louter een vernietigingskamp. Gevangenen werden ingezet door het Duitse bouwbedrijf Wolf u. Dering voor de aanleg van bunkers en verdedigingswerken op de luchthaven. De gevangenen leefden onder erbarmelijke omstandigheden, gekenmerkt door ondervoeding, uitputting en zware mishandeling. Het kamp werd ontbonden op 6 augustus 1944, toen het Sovjetleger naderde. De overlevenden werden te voet naar de haven van Riga gedreven en per schip afgevoerd naar het concentratiekamp Stutthof in Polen.

Riga - Strasdenhof Anodenwerkstatt AEG 

Letland

Riga-Strasdenhof was een subkamp (subkamp) van het nazi-concentratiekamp Kaiserwald in het huidige Letse district Mežaparks (Duits) Strasdenhof). De aanduiding Anode Werkplaats AEG verwijst naar de plaats waar gevangenen door de SS werden gedwongen te werken voor het bedrijf AEG en VEF (Staatselektrotechnische Fabriek) in Riga. Riga, Letland (in het huidige Mežaparks-district). De gevangenen  voornamelijk Joodse vrouwen uit het getto van Riga  werden vanaf juni 1944 als dwangarbeiders ingezet in de anodewerkplaats van AEG. De arbeidsomstandigheden en de accommodatie in de bewaakte barakken waren onmenselijk en gekenmerkt door uitbuiting en geweld.

Riga - Truppenwirtschaftslager

Letland

Het Truppenwirtschaftslager (TWL) Riga was een belangrijk subkamp van het concentratiekamp Riga-Kaiserwald, dat in maart 1943 werd opgericht. Het kamp fungeerde als een SS-troepenhuishoudingsdepot waar Joodse gevangenen dwangarbeid verrichtten. In tegenstelling tot vernietigingskampen was het Truppenwirtschaftslager (TWL) primair een werkkamp onder de SS. Gevangenen werden ingezet om kleding, schoeisel en goederen te sorteren, repareren en onderhouden die door de Wehrmacht aan het oostfront waren buit gemaakt of ingezameld. Naast de textiel- en goederenmagazijnen werd het kamp in een latere fase ook betrokken bij het produceren en herstellen van munitie en militaire uitrusting. Hoewel het technisch gezien geen vernietigingskamp was, waren de omstandigheden in het TWL gruwelijk: Gevangenen uit het hoofd- en getto-gebied van Riga werden soms specifiek overgeplaatst naar het TWL in de hoop aan de willekeurige executies en honger in andere kampen te ontsnappen. De werkdagen waren extreem lang, de rantsoenen waren minimaal en het kamp kende ondervoeding, ziektes en frequente executies door de bewakers.

Riga - Strasdenhof Widzemer Chaussee, AEG

Letland

Riga-Strasdenhof was een subkamp van het concentratiekamp Kaiserwald, gelegen aan de Widzemer Chaussee in Letland. Vanaf november 1943 werden hier ongeveer 2.000 Joodse gevangenen tewerkgesteld door de Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft (AEG). De dwangarbeiders werden gedwongen tot zware industriële arbeid onder onmenselijke omstandigheden. Hoofdkamp: Strasdenhof viel onder de administratie van het centrale concentratiekamp Kaiserwald (gevestigd in de wijk Mežaparks in Riga). Het kamp was gevestigd aan de Widzemer Chaussee (ook wel Vidzemes šoseja). De nazi-organisatie SS verhuurde de gevangenen als goedkope dwangarbeidskrachten aan grote Duitse industriële bedrijven, waarvan de AEG een van de voornaamste was. Hoewel het formeel geen vernietigingskamp was (zoals Auschwitz), eisten ondervoeding, ziekte, mishandeling en executies door de SS een enorme tol onder de gevangenen. In de nazomer en herfst van 1944, toen het Sovjetleger oprukte, werd het kamp ontruimd. De nog levende gevangenen werden geëvacueerd naar concentratiekampen in Duitsland, waaronder Stutthof.

Concentratiekamp Risiera di San Sabba

Italie

Risiera di San Sabba was een nazi-concentratiekamp in de Noord-Italiaanse stad Triëst dat tijdens de Tweede Wereldoorlog functioneerde als het enige nazi-kamp op Italiaanse bodem met een eigen crematorium. Het kamp was gevestigd in een grote, uit 1898 stammende bakstenen rijstpellerij (risiera). Na de Italiaanse wapenstilstand in september 1943 bezetten de Duitsers Triëst. Ze voegden de regio samen tot de Operationszone Adriatisches Küstenland (OZAK). De nazi's richtten het complex in als een Polizeihaftlager (politiedetentiecentrale) onder leiding van de beruchte SS'er Odilo Globocnik. Het kamp vervulde drie hoofdfuncties: Doorgangskamp (Transit): Gevangengenomen Joden werden hier verzameld en vervolgens gedeporteerd naar vernietigingskampen in het oosten, voornamelijk Auschwitz-Birkenau. Executiekamp: Het was een actieve locatie voor de systematische foltering en moord op met name Italiaanse, Sloveense en Koraatse partizanen, gijzelaars en politieke tegenstanders. Opslagplaats: De nazi's gebruikten het complex om geplunderde bezittingen van Joodse gemeenschappen op te slaan. In het voorjaar van 1944 bouwde Erwin Lambert, die eerder meewerkte aan de gaskamers van Aktion Reinhardt, een operationeel crematorium in het complex. Inwoners werden doodgeslagen, geëxecuteerd of vergast in speciale voertuigen, waarna hun lichamen direct werden verbrand. In totaal hebben naar schatting 20.000 tot 25.000 mensen in de Risiera gevangen gezeten. Men schat dat er ter plaatse tussen de 3.000 en 5.000 mensen zijn vermoord. In de nacht van 29 op 30 april 1945, vlak voor de bevrijding door Joegoslavische troepen, bliezen de vluchtende nazi's het crematorium en de schoorsteen met dynamiet op om de bewijzen van hun oorlogsmisgaden te verhullen.

Concentratiekamp Rivel

Frankrijk

Kamp Rivel (in het departement Aude in Zuid-Frankrijk) was een Frans interneringskamp (Centre de Séjour Surveillé) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het werd eind 1939 door het Franse leger gebouwd en diende vanaf eind 1940 als detentiecentrum voor politieke gevangenen (communisten). Het kamp lag in het departement Aude, ongeveer 1 kilometer van het dorp Rivel en 22 kilometer ten zuiden van Limoux. Het werd gebruikt om ongewenste buitenlanders, gevluchte Joden, en communisten te interneren. De faciliteiten waren zeer gebrekkig; het kamp bestond uit slechts enkele gemetselde gebouwen waarvan er meerdere onbewoonbaar waren. Er was een schrijnend gebrek aan voedsel en sanitaire voorzieningen. In 1942, tijdens de grootschalige razzia’s (zoals de Rafle du Vélodrome d'Hiver), werden de gevangenen uit Rivel overgebracht naar het doorgangskamp Bram. Vandaaruit zijn velen doorgestuurd naar Drancy en uiteindelijk vermoord in vernietigingskamp Auschwitz.

Concentratiekamp Rivesaltes

Frankrijk

Kamp Rivesaltes (ook bekend als Camp Joffre) in Zuid-Frankrijk was oorspronkelijk een militair kamp, maar werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door het Franse Vichy-regime gebruikt als een groot internerings- en doorgangskamp. Tussen 1941 en 1942 fungeerde het als een verzamelcentrum van waaruit ruim 2.300 buitenlandse Joden via Drancy naar het vernietigingskamp Auschwitz werden gedeporteerd. Daardoor staat het kamp ook wel bekend als het Drancy van de Zuidelijke Zone. Oorspronkelijk gebouwd als kazerne, werd het in 1939 voor het eerst ingezet om Spaanse Republikeinse vluchtelingen op te vangen. Tweede Wereldoorlog (1941–1942): Onder het Vichy-regime werd het een interneringskamp voor ongewenste vreemdelingen. Het bood onderdak aan Joden, Spanjaarden en Roma. Mannen, vrouwen en kinderen leefden onder erbarmelijke omstandigheden gescheiden van elkaar. Vanaf augustus 1942 werd het kamp veranderd in een deportatiecentrum. In totaal zijn 2.313 Joden vanuit Rivesaltes naar de nazi-vernietigingskampen gestuurd.

Concentratiekamp Roccatederighi

Italie

Het concentratiekamp van Roccatederighi was een door het fascistische Italië gecontroleerd interneringskamp in de provincie Grosseto (Toscane). Het kamp werd in 1943 gevestigd om alle Joden uit de regio te isoleren en te detineren. Het kamp was gevestigd in het dorp Roccatederighi (onderdeel van de gemeente Roccastrada) in Italië. De Italiaanse autoriteiten huurden de faciliteit destijds van de lokale geestelijkheid (de Curie) voor een aanzienlijk bedrag van 5.000 lire per maand. Ongeveer 38 Joodse gevangenen werden vanuit Roccatederighi overgebracht naar het transiteringskamp in Fossoli. Velen van hen werden daarna gedeporteerd naar vernietigingskamp Auschwitz.

Rochlitz 

Duitsland

Concentratiekamp Rochlitz (officieel KZ-Außenlager Rochlitz) was een bijkamp van het concentratiekamp Flossenbürg. Het kamp was operationeel van 18 september 1944 tot 28 maart 1945 in de Duitse stad Rochlitz (Saksen). Inzet van gevangenen voor dwangarbeid in de Duitse oorlogsindustrie. Ongeveer 200 Joodse vrouwen en meisjes, voornamelijk uit Hongarije en Polen. De vrouwen werden geselecteerd in en getransporteerd vanuit Auschwitz II-Birkenau. Gedwongen arbeid voor de firma Mechanik GmbH, een bedrijf dat onderdelen voor de Luftwaffe produceerde. De vrouwen kwamen in september 1944 aan in Rochlitz. Vanwege de nadering van de geallieerde troepen werd het kamp eind maart 1945 ontruimd. De gevangenen werden vervolgens op een dodenmars gestuurd richting andere kampen.

Concentratiekamp Rochorzermühle

Polen

Concentratiekamp Rochorzermühle (ook bekend als Zwangsarbeitslager für Juden) was een nazi-dwangarbeiderskamp voor Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp werd door de autoriteiten gebruikt voor dwangarbeid, voornamelijk in de periode van eind 1941 tot eind 1943. Het kamp diende als een dwangarbeiderskamp voor Joodse gevangenen (Zwangs-AL f. Juden) die werden ingezet voor ontginnings- en verbeteringswerken (Meliorationsarbeiten). Het kamp viel onder het bestuur van de Reichswasserwirtschaftsamt Lissa (Leszno).

Concentratiekamp Rodatyci

Oekraine

Concentratiekamp Rodatyci (ook wel gespeld als Rodatyczi of Rodatychi) was een nazi-kamp gelegen in het huidige Oekraïne (nabij Lviv). Het dorp Rodatychi ligt in de oblast Lviv in West-Oekraïne. Dit gebied behoorde voor de Tweede Wereldoorlog tot Polen en werd na de Duitse inval in de Sovjet-Unie (1941) bezet door nazi-Duitsland. Het kamp fungeerde primair als een nazi-dwangarbeidskamp voor de Joodse bevolking en andere vervolgde groepen in de regio Lviv. Veel van dit soort kampen in Oost-Galicië fungeerden als subkampen of toevoerkanalen voor grotere kampen, zoals het beruchte dwangarbeidskamp Janowska in Lviv, of rechtstreeks naar de vernietigingskampen van Aktion Reinhard (zoals Belzec).

Concentratiekamp Roden

Polen

Roden

Nederland

Werkkamp Roden (Roderesch) Het kamp werd in 1934 opgericht als opleidingscentrum voor jonge werklozen tijdens de crisisjaren. Prinses Juliana opende het complex officieel in 1936.De Tweede Wereldoorlog: In tegenstelling tot veel andere Drentse werkkampen (zoals het nabijgelegen Rijkswerkkamp De Fledders in Westervelde), deed Werkkamp Roden tijdens de bezetting geen dienst als Joods werkkamp.

Concentratiekamp Rogachev

Wit Rusland

Rogachev (Wit-Rusland) de nazi's  richten er tijdens de bezetting in september 1941 een afgesloten getto en een dwangarbeiderskamp in voor de Joodse bevolking, voordat deze in de jaren erna grotendeels werd uitgemoord. Joodse inwoners werden op 9 september 1941 door de nazi's gedwongen te verhuizen naar de gebouwen van de lokale elektriciteitscentrale. Dwangbarakken: De arbeidsgeschikte mannen werden gescheiden van de rest en opgesloten in de kelder van een voormalig militair magazijn, dat functioneerde als werkkamp. Het getto werd zwaar bewaakt door lokale politie en Duitse eenheden. De gevangenen werden onderworpen aan slavenarbeid en mishandeling.

Concentratiekamp Rogau

Polen

Concentratiekamp Rogau (tegenwoordig Rogów Opolski, Polen) was een dwangarbeidskamp (Zwangsarbeitslager) dat tijdens de Tweede Wereldoorlog vanaf april 1940 onderdeel werd van het Organisation Schmelt-netwerk. Duizenden Joodse dwangarbeiders voornamelijk afkomstig uit Polen en Oostenrijk werden hier onder erbarmelijke omstandigheden tewerkgesteld. Het kamp was gesitueerd nabij de rivier de Oder. Gevangenen werden hier hoofdzakelijk ingezet bij de aanleg van de Reichsautobahn in Silezië en bij waterwerken. In tegenstelling tot de grote vernietigingskampen, viel Rogau onder het directe gezag van de SS via de Dienststelle Schmelt. Dit orgaan exploiteerde Joodse dwangarbeiders in tientallen kampen in Silezië ten behoeve van de Duitse oorlogsindustrie. Het kende de typische kenmerken van nazikampen: zware fysieke uitputting, structurele hongersnood en zware mishandelingen. Gevangenen die ziek werden of te zwak om te werken, liepen een groot risico te worden overgebracht naar vernietigingskampen, zoals Auschwitz. Toen het Sovjetleger in januari 1945 oprukte naar de Oder, werden de kampen in deze regio ontruimd en werden de gevangenen gedwongen tot dodenmarsen, wat voor velen de dood betekende.

Concentratiekamp Rogoznica

Polen

Concentratiekamp Rogoznica (tegenwoordig Rogoźnica) nazi-concentratiekamp Groß-Rosen in het huidige zuidwesten van Polen. Het was een van de wreedste werkkampen en het SS-hoofdkwartier van een netwerk met meer dan 100 satellietkampen. Opgericht in 1940 als satellietkamp van Sachsenhausen, in 1941 werd het een zelfstandig kamp. De gevangenen werden zwaar ingezet als dwangarbeiders in de aangrenzende granietgroeve voor de bouwprojecten van het Derde Rijk. Er zijn in totaal zo'n 120.000 gevangenen doorheen gegaan, waarvan er zeker 40.000 zijn overleden door ondervoeding, ziektes en executies. Het kamp werd op 14 februari 1945 door het Rode Leger bevrijd.

Concentratiekamp Rogsen

Polen

Rohrdorf

Duitsland

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in Rohrdorf (Beieren) in het nabijgelegen Thansau (dat destijds onder de gemeente Rohrdorf viel) een satellietkamp of buitencommando gevestigd, dat onder het centrale bestuur van KZ Dachau viel. Thansau, ca. 10 kilometer ten zuiden van de stad Rosenheim in de regio Opper-Beieren. Dit kampje functioneerde voornamelijk als een werkkamp waarin gevangenen werden ingezet voor dwangarbeid.

In de regio rond Rosenheim en Rohrdorf waren tijdens het naziregime verscheidene van dit soort kleinschalige onderkomens voor dwangarbeiders gestationeerd.

Concentratiekamp Rohrendorf an der Pulkau

Oostenrijk

Het kamp in Rohrendorf an der Pulkau (Neder-Oostenrijk) was een dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeiterlager) voor Joodse mannen, vrouwen en kinderen. Het functioneerde tussen juli 1944 en april 1945, waarbij gevangenen werden ingezet voor zware dwangarbeid, zoals het graven van drainages. Het kamp bood onderdak aan Hongaarse Joden die door het naziregime tewerk werden gesteld. Gevangenen werden onder zware omstandigheden ingezet in de landbouw en voor ontwaterings- en drainagewerken in de regio. Vlakbij, in het nabijgelegen Roggendorf, bevond zich in dezelfde periode eveneens een berucht werkkamp in de plaatselijke granietsteengroeve.

Röhrigshof 

Duitsland

Röhrigshof (onderdeel van Philippsthal in Hessen, Duitsland) was tijdens de Tweede Wereldoorlog de locatie van een dwangarbeiderskamp (Lager Nippe) en een Buchenwald buitencommando. Het functioneerde tussen 1942 en 1945. Het kamp werd in 1942 gebouwd door de Vereinigte Kaliwerke Salzdetfurth om circa 700 dwangarbeiders te huisvesten. Buchenwald Außenkommando: Tussen november 1944 en maart 1945 was er een specifiek subkamp gevestigd dat onder het KZ Buchenwald viel. Hier werden ongeveer 80 gevangenen tewerkgesteld. In het kamp en het nabijgelegen Lager Nippe zijn door de zware omstandigheden en uitputting veel gevangenen omgekomen.

Concentratiekamp Rohrschütz

Polen

Rohrschütz (het huidige Poolse Trzcielin) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een Zwangsarbeitslager für Juden (dwangarbeidskamp voor Joden). Het kamp lag in het toenmalige Reichsgau Wartheland (het geannexeerde deel van West-Polen) en viel onder het bewind van het Arbeitsamt Posen (Poznań). Dwangarbeidskamp voor Joodse mannen (Zwangsarbeitslager für Juden). Rohrschütz (Pools: Trzcielin), nabij Poznań in het huidige Polen. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de lokale Gutsverwaltung (het beheer van landgoederen en landbouwgronden). Het kamp werd op 25 augustus 1943 opgeheven. Rond de zomer van 1943 werden de meeste Joodse dwangarbeidskampen in de regio Wartheland door de nazi's geliquideerd. De overlevende gevangenen werden in de regel gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau of naar grotere concentratiekampen.

Concentratiekamp Roja

Letland

Rollwald

Duitsland

Kamp Rollwald (officieel Strafgefangenlager Rollwald) was een Duits strafkamp dat tussen 1938 en 1945 operationeel was in Nieder-Roden (nabij Frankfurt am Main). Het bood plaats aan zo'n 1.500 gevangenen waaronder dwangarbeiders en politieke gevangenen uit heel bezet Europa die zware dwangarbeid verrichtten onder mensonterende omstandigheden. Het kamp lag in de wijk Nieder-Roden, wat tegenwoordig een stadsdeel is van Rodgau in de Duitse deelstaat Hessen. Het was initieel een strafkamp voor zogenaamde asocialen en later ook voor politieke tegenstanders, verzetsstrijders en geallieerde krijgsgevangenen. Gevangenen werden ingezet voor zware fysieke arbeid in de landbouw en bosbouw. Ondervoeding, mishandeling en uitputting waren aan de orde van de dag, wat leidde tot een hoog sterftecijfer. Onder de gevangenen bevonden zich ook Nederlanders. Veel van de slachtoffers die in het kamp overleden zijn begraven op speciale erebegraafplaatsen

Romainville

Frankrijk

Concentratiekamp Romainville (officieel het Fort de Romainville) was een nazi-gevangenis en doorgangskamp tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp was gevestigd in een 19e-eeuws militair fort in de gemeente Les Lilas, net ten noordoosten van Parijs. Tussen 1940 en 1944 deed het voornamelijk dienst als interneringskamp voor gevangenen uit het Franse verzet. Het fort werd in de jaren 1830 gebouwd als onderdeel van de verdedigingslinie rond Parijs. In oktober 1940 nam het Duitse leger het fort in, waarna de eerste gevangenen in november van dat jaar werden opgesloten. Vanaf 1942 fungeerde het fort voornamelijk als een gijzelaars- en transitkamp voor vrouwelijke verzetsstrijders. Duizenden vrouwen zijn vanuit Romainville gedeporteerd naar Duitse concentratiekampen, in het bijzonder naar Ravensbrück. Hoewel het hoofdzakelijk een doorgangskamp was, vonden er ook executies plaats

Roman

?

Concentratiekamp Romaszki

Polen

Concentratiekamp Romaszki (ook wel bekend als het werkkamp Romaszki) was een nazi-dwangarbeiderskamp in het oosten van Polen, gelegen nabij de stad Parczew en het dorp Rossosz. Het kamp werd halverwege 1941 opgericht als onderdeel van de Wasserwirtschaftsinspektion (Waterhuishouding) en deed later, vanaf 1942, specifiek dienst als werkkamp voor Joodse gevangenen. Gevangenen werden zwaar uitgebuit bij landaanwinningsprojecten en waterwerken in de regio. Het kamp werd bevolkt door Joodse arbeiders uit de nabijgelegen getto's, waaronder honderden mannen uit Parczew die in mei 1942 door de Joodse Raad gedwongen werden om zich hier te melden. De leefomstandigheden waren erbarmelijk. Overbevolking en een gebrek aan sanitaire voorzieningen leidden regelmatig tot zware tyfusepidemieën. In lijn met de Aktion Reinhard (de systematische uitroeiing van de Joden in het district Lublin) werd ook dit werkkamp in 1942 geliquideerd, waarbij de gevangenen grotendeels werden afgevoerd naar vernietigingskampen.

Concentratiekamp Römerstadt

Duitsland

Arbeitserziehungslager (AEL) van de Gestapo, was gevestigd in de wijk Heddernheim in Frankfurt am Main, vlak bij de wijk Römerstadt. Dit kamp werd in 1942 opgericht en diende als strafkamp voor dwangarbeiders en politieke gevangenen. Het kamp was gelegen in de wijk Heddernheim (in de omgeving van de huidige Oberschelder Weg en de wijk Römerstadt). Het was in de eerste plaats een werkkamp en doorgangskamp. Gevangenen werden hier zwaar mishandeld en uitgebuit onder brute omstandigheden. Velen werden na hun straftijd van maximaal 56 dagen alsnog overgebracht naar grote concentratiekampen, zoals Concentratiekamp Buchenwald of Ravensbrück. Het kamp werd in de lente van 1945 ontbonden vanwege de oprukkende Amerikaanse troepen, waarna de overgebleven gevangenen op dodenmarsen werden gestuurd of direct naar concentratiekampen werden gedeporteerd.

Romhild

Duitsland

Concentratiekamp Römhild" was  een Arbeitserziehungslager (AEL Römhild) dat van augustus 1943 tot april 1945 door de Gestapo Weimar werd geëxploiteerd. Hoewel het formeel geen hoofdfiliaal was van een regulier concentratiekamp (zoals het nabijgelegen Buchenwald), waren de leefomstandigheden en de wreedheid er identiek aan. Het kamp lag in een basaltsteengroeve op de Großer Gleichberg nabij de Thürings-Beierse grens in Duitsland. Het straffen van buitenlandse dwangarbeiders die door de nazi's werden beschuldigd van arbeidscontractbreuk of luiheid.Gevangenen werden hier meestal voor een opvoedingsperiode van zes tot acht weken opgesloten onder een moordend regime. In de 20 maanden van het bestaan hebben ongeveer 2.000 dwangarbeiders in het kamp vastgezeten. De meerderheid bestond uit Oost-Europese dwangarbeiders, maar er zaten ook West-Europeanen, waaronder tientallen Nederlanders.

Concentratiekamp Rörndlwies

Oostenrijk

Rörndlwies was tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeiderskamp voor Joodse mannen, vrouwen en kinderen, gevestigd in St. Martin im Waldviertel in Oostenrijk. Het kamp werd opgericht in juli 1944 en fungeerde als nevenkamp. Zwangsarbeitslager voor Hongaarse Joden. Het kamp telde een kleine groep van ongeveer 15 gevangenen. De gevangenen werden door de Fürstenberg'sche Forst- und Güterdirektion Weitra ingezet voor bosbouw en het laden van hout.

Rosenheim 

Duitsland

Er was geen zelfstandig concentratiekamp in Rosenheim, maar de stad was vanaf eind 1944 de locatie van het KZ-Außenlager Stephanskirchen (gelegen in het dorpje Haidholzen). Dit was een officieel bijkamp van het concentratiekamp Dachau. Gemiddeld 250 gevangenen werden hier vanaf november 1944 zware dwangarbeid verricht. Ze moesten werken in de lokale Flakkazerne en onderdelen produceren voor BMW-vliegtuigmotoren. Gevangenen leefden er onder mensonterende omstandigheden, gekenmerkt door extreme kou, ondervoeding en mishandeling. Het bijkamp werd eind april 1945, vlak voor het einde van de oorlog, ontruimd. Al in april 1933 werden tientallen politieke tegenstanders uit Rosenheim opgepakt en op transport gezet naar het allereerste concentratiekamp in Dachau.

Rosenberg 

Polen/Silezie

Concentratiekamp Rosenberg  twee verschillende locaties

1. Außenlager Rosenberg (bij Susz, Polen) Het viel onder de administratie van het grotere concentratiekamp Stutthof. Het kamp bevond zich in de stad Rosenberg in West-Prusisen (het huidige Susz in Polen). Het was een heel klein buitenkamp dat in augustus 1944 werd opgericht. Er verbleven doorgaans niet meer dan 10 gevangenen tegelijk (waaronder Deense gevangenen). Zij werden samen met Britse krijgsgevangenen ingezet als dwangarbeiders in een lokale zagerij.

2. Werkkamp Rosenberg / Zawisna (Silezië) een nazi-dwangarbeidskamp in de regio Silezië, destijds bekend als Rosenberg O.S. (het huidige Olesno in Polen).Doel: Dit was een werkkamp waar onder andere geallieerde krijgsgevangenen (waaronder Russen en Britten) onder erbarmelijke omstandigheden moesten werken.

Rosenberg = Rozankowo

Polen

Het nazi-buitenkamp Rosenberg gelegen in het Poolse dorp Różankowo (historisch bekend onder de Duitse naam Rosenberg nabij Thorn/Toruń). Moederkamp: Rosenberg fungeerde als een buitenkamp (Außenlager) van het grotere concentratiekamp Stutthof. Het bevindt zich in de huidige Poolse provincie Kujavië-Pommeren. Vanaf begin 1945 (officieel geregistreerd vanaf 1 januari 1945) werd deze locatie door de nazi's gebruikt als detentiekamp. 

Concentratiekamp Rossfeld

Polen

Concentratiekamp Rossfeld (officieel bekend onder de Poolse naam Rozstępniewo) was een Zwangsarbeitslager für Juden (dwangarbeiderskamp voor Joden) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp bevond zich in de regio Reichsgau Wartheland, een deel van het door nazi-Duitsland geannexeerde Polen. Het kamp speelde een specifieke rol in de Duitse oorlogsinfrastructuur. De gevangenen werden ingezet als slavenarbeiders voor het Wasserwirtschaftsamt (de Duitse waterbouwkundige dienst). Ze moesten zwaar fysiek werk verrichten, zoals het graven van kanalen en het reguleren van waterwegen. Het kamp werd officieel gesloten op 28 augustus 1943. Veel van de overlevende Joodse gevangenen werden rond die tijd gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau of grotere concentratiekampen.

Concentratiekamp Rossgarten

Polen

Krijgsgevangenen / Werkkampen: Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er in het voormalige Oost-Pruisen en West-Pruisen (vandaag de dag verdeeld over Polen en de Russische exclave Kaliningrad) diverse subkampen en boerderijen waar dwangarbeiders en krijgsgevangenen te werk werden gesteld onder andere Kulm-Rossgarten (het huidige Poolse Rozgarty) en de voormalige wijk Rossgarten in Königsberg.

Rossla

Duitsland

Concentratiekamp Rossla, officieel bekend als KZ-Außenlager Roßla, was een satellietkamp van Mittelbau-Dora (voorheen onderdeel van Buchenwald). Het kamp was actief van 31 augustus 1944 tot 5 april 1945 en huisvestte maximaal 120 mannelijke gevangenen die dwangarbeid verrichtten. Het kamp was gevestigd op het terrein van een suikerfabriek in de Duitse plaats Roßla (Zuid-Harz). De gevangenen werden gehuisvest in twee voormalige barakken van de Reichsarbeitsdienst (RAD) uit 1936. Slechts één van de barakken was omheind met prikkeldraad. De andere barak, die niet was omheind, huisvestte de SS, de kampkeuken en de ziekenboeg. De SS zette de gevangenen in voor de Duitse oorlogsindustrie:  Aanvankelijk werden de gevangenen dagelijks met de trein vanuit het hoofdkamp (Mittelbau-Dora) naar Rossla gebracht om treinwagons te laden en lossen. Munitieproductie: Later fungeerde het als een zelfstandig buitenkamp en moesten de gevangenen werken in ondergrondse fabrieken en opslagplaatsen van het Mittelwerk. Ze waren administratief verantwoording schuldig aan het nabijgelegen buitenkamp in Kelbra. Begin april 1945 werd het kamp ontruimd vanwege de naderende geallieerden. De gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd.

Concentratiekamp Rosslau

Duitsland

Het concentratiekamp Roßlau was een vroeg naziconcentratiekamp in Saksen-Anhalt, Duitsland. Het functioneerde van 12 september 1933 tot 31 juli 1934 en was gevestigd in het voormalige Volkshaus aan de Hauptstraße 51. Het kamp diende specifiek voor de opsluiting van politieke tegenstanders van het regime. Het was het enige vroege staatscamp in de voormalige vrijstaat Anhalt. Er zaten voornamelijk communisten, sociaaldemocraten en andere critici van het naziregime vast. Hoewel er in tegenstelling tot latere vernietigingskampen in Roßlau geen doden vielen, vonden er wel zware mishandelingen en psychologische intimidaties plaats. Het kamp werd eind juli 1934 gesloten. Later in de oorlog, vanaf oktober 1944, was er in de stad ook een buitencommando van het concentratiekamp Buchenwald gevestigd bij de Dessauer Waggonfabrik

Concentratiekamp Rossosz

Polen

Het dorp gelegen in het oosten van Polen (vlakbij Biała Podlaska) huisvestte vanaf de zomer van 1941 een dwangarbeiderskamp (een Arbeitslager) dat door de nazi’s werd georganiseerd en geëxploiteerd. Een werkkamp beheerd door de Duitse Wasserwirtschaftsinspektion. De arbeiders (voornamelijk jonge Joden uit het nabijgelegen ghetto) werden ingezet bij rivierregulering en landbouwwerk. Het kamp werd eind oktober 1941 gesloten voor de winter. In de daaropvolgende jaren werden Joodse inwoners van Rossosz, samen met die uit buurdorp Łomazy, door de bezetter gedeporteerd en vermoord tijdens de Holocaust.

Rostock - Schwarzenforst

Duitsland

Rostock-Schwarzenforst was een buitenkamp (of Außenlager) van concentratiekamp Ravensbrück. Het kamp werd ingezet voor dwangarbeid en huisvestte honderden tot soms wel 1.500 gevangenen, voornamelijk vrouwen, die onder erbarmelijke omstandigheden moesten werken. Het kamp was gelegen in de buurt van Rostock (Mecklenburg-Voor-Pommeren) in Duitsland. Het functioneerde als satellietkamp onder het centrale vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück. Gevangenen werden zwaar ingezet in de lokale oorlogsindustrie. Velen werden verplicht om te voet of per trein dagelijks zware arbeid te verrichten, onder meer bij de nabijgelegen Heinkel-vliegtuigfabrieken in Rostock-Marienehe. De leef- en werkomstandigheden waren extreem zwaar, gekenmerkt door ondervoeding, uitputting, mishandeling en ziekte.

Rothenburg

Duitsland

Concentratiekamp Rothenburg (officieel bekend als Außenkommando Rothenburg) was een buitencommando (subkamp) van het concentratiekamp Buchenwald. Het kamp was actief van 24 oktober 1944 tot begin april 1945 en bevond zich in de Duitse plaats Rothenburg an der Saale (in de huidige deelstaat Saksen-Anhalt). De gevangenen werden ingezet als slavenarbeiders voor het bedrijf Christian Mansfeld GmbH. De SS verhuurdendeze gevangenen aan de oorlogsindustrie voor een dagtarief van 4 Reichsmark per ongeschoolde arbeider. Op 24 oktober 1944 arriveerde het eerste transport van 80 gevangenen vanuit het hoofdkamp. De groep bestond voornamelijk uit Russische en Poolse gevangenen. De gevangenen werden ondergebracht in het zogenaamde Zechenhaus, een stenen gebouw dicht bij de fabrieksterreinen aan de oever van de rivier de Saale. Het kamp werd rond 4 april 1945 ontruimd vanwege de nadering van de geallieerde troepen. De overlevende gevangenen werden door de SS gedwongen deel te nemen aan de beruchte dodenmarsen.

Ander gerelateerd nazi-kamp met een soortgelijke naam Hamburg-Rothenburgsort: Dit was een subkamp van concentratiekamp Neuengamme. Hier moesten vanaf eind 1944 ongeveer 600 tot 1000 gevangenen (eveneens vooral uit Polen en de Sovjet-Unie) puin ruimen en bouwmaterialen maken.

Rothschwaige

Duitsland

Concentratiekamp Rothschwaige (ook bekend als Karlsfeld-Rothschwaige) was een buitenkamp van het hoofdkamp Dachau. Het was gelegen in Beieren, Duitsland. Het kamp werd in juni 1944 in gebruik genomen en deed dienst als werkkamp, waar gevangenen dwangarbeid verrichtten voor de Organisation Todt. Het lag nabij Karlsfeld, ongeveer zes kilometer ten zuiden van het centrale concentratiekamp Dachau. De dwangarbeiders werden ingezet in de bouwsector en infrastructuur. Het buitenkamp werd officieel gesloten in juli 1944, alhoewel de locatie daarna nog in documenten genoemd werd.

Rottleberode

Duitsland

Concentratiekamp Rottleberode (ook bekend onder de schuilnaam Heinrich) was een belangrijk subkamp (Außenlager) van het nazi-concentratiekampencomplex Mittelbau-Dora (en aanvankelijk van Buchenwald). Het kamp bestond van 13 maart 1944 tot april 1945 en lag in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de Duitse oorlogsindustrie, met name voor de productie van vliegtuigonderdelen in ondergrondse grotten. De nazi's wilden de vitale wapenproductie beschermen tegen geallieerde bombardementen. De gevangenen moesten de nabijgelegen natuurlijke grotten van de Heimkehle ombouwen tot een ondergrondse fabriek voor de vliegtuigbouwer Junkers. Gevangenen verrichtten zwaar graaf- en bouwwerk om de grottenstelsels uit te breiden en productielijnen voor vliegtuigframes op te zetten. De SS bracht de gevangenen onder in een leegstaand gebouw van drie verdiepingen dat eigendom was van de porseleinfabriek Max Schuck, omringd door stroomdraad en wachttorens. Het kamp startte in maart 1944 met 200 gevangenen uit Buchenwald. Dit aantal groeide al snel naar een constant gemiddelde van ongeveer 1.000 gevangenen. De gevangenen kwamen uit heel Europa (waaronder veel politieke gevangenen uit de Sovjet-Unie, Polen en Frankrijk, evenals Joodse gevangenen). Ook zaten er Nederlandse dwangarbeiders gevangen. De omstandigheden waren extreem zwaar door ondervoeding, uitputting, ziektes en de fysieke mishandelingen door de SS-bewakers.Toen de Amerikaanse troepen in april 1945 het gebied naderden, ontruimde de SS het kamp halsoverkop. De gevangenen werden dwingend op een dodenmars naar het noorden gestuurd, deels per trein en deels te voet. Veel uitgeputte gevangenen uit Rottleberode kwamen terecht in Gardelegen. Daar sloot de SS, samen met lokale hulptroepen, meer dan 1.000 gevangenen op in een grote graanschuur en stak deze in brand. Vrijwel niemand overleefde deze oorlogsmisdaad.

Rottleberode - Bauleitung A 5 und Mittelwerke GmbH

Duitsland

Het concentratiekamp Rottleberode (ook bekend als Kommando A 5 of codenaam Heinrich) was een subkamp van het concentratiekamp Buchenwald en later van het concentratiekamp Mittelbau-Dora vanaf maart 1944. Ongeveer 1.000 gevangenen moesten daar dwangarbeid verrichten voor de Mittelwerke GmbH en de Junkers werkt. Het SS-bouwmanagement leidde de bouw van de ondergrondse productiefaciliteiten. Het kamp werd midden maart 1944 opgezet. De gevangenen werden ondergebracht in een voormalige gymzaal en later in barakken. De gevangenen werden vastgehouden in ondergrondse wapenfabrieken van de Mittelwerke GmbH (waaronder in de nabijgelegen Heimkehle gipsgrot). Vliegtuigonderdelen en bewapening voor de Junkers-fabrieken werden daar geproduceerd, omdat deze productiefaciliteiten vanwege de oorlog moesten worden verplaatst.

Rottleberode - Maschinenbaukommando B 4 und Mittelwerke GmbH

Duitsland

Het Rottleberode subkamp (codenaam Heinrich, SS-project A 5) bestond van maart 1944 tot april 1945. Ongeveer 850 tot meer dan 1.500 gevangenen moesten hier en in de nabijgelegen Heimkehle-grot onder onmenselijke omstandigheden dwangarbeid verrichten voor de Junkers Flugzeug- und Motorenwerke en Mittelwerke GmbH. De gevangenen werden aanvankelijk ondergebracht in een omgebouwde porseleinfabriek (Stolberger Straße) in Rottleberode. De inzet vond plaats als onderdeel van de ondergrondse verplaatsing van bewapening (project A 5). Gevangenen moesten de natuurlijke grot van Heimkehle ombouwen tot een ondergrondse vliegtuigonderdelenfabriek en later daar werken. Later werd het Stempeda-subkamp toegevoegd, waar gevangenen dwangarbeid verrichtten in de steengroeve. Aanvankelijk was het kamp ondergeschikt aan het concentratiekamp Buchenwald. Vanaf november 1944 was het toegewezen aan het concentratiekamp Mittelbau (Dora). In de nacht van 4 op 5 april 1945 werd het kamp geëvacueerd. Veel gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd of werden slachtoffer van het bloedbad in de Isenschnibbe-veldschuur (Gardelegen).

Rottleberode -Thyrawerke und Mittelwerke GmbH

Duitsland

Concentratiekamp Rottleberode (door de SS aangeduid met de codenaam Heinrich of A 5) was een belangrijk buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Mittelbau-Dora (en aanvankelijk van Buchenwald). Het kamp werd op 13 maart 1944 opgericht in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt en was direct gekoppeld aan de ondergrondse Duitse oorlogsindustrie, specifiek het Thyra-Werk en de Mittelwerke GmbH

1. Het Kamp en de Dwangarbeid Het uitgraven van grotten en het produceren van vliegtuigonderdelen buiten het bereik van geallieerde bombardementen. Het kamp huisvestte gemiddeld tussen de 500 en 900 mannelijke gevangenen, voornamelijk uit Frankrijk, de Sovjet-Unie, Polen en België. De gevangenen werden aanvankelijk ondergebracht in een leegstaande porseleinfabriek in Rottleberode. De omstandigheden waren erbarmelijk; alleen al in februari en maart 1945 stierven er officieel meer dan 50 gevangenen door uitputting, ziekte en mishandeling.

2. De link met het Thyra-Werk (Junkers Flugzeug- und Motorenwerke AG) De Heimkehle: De gevangenen moesten onder dwang de nabijgelegen gipsgrot Die Heimkehle uitbouwen tot een ondergrondse fabriek. Thyra-Werk: Dit was de dekmantelnaam voor de ondergrondse productiefaciliteit van de vliegtuigfabrikant Junkers. In de grot moesten de gevangenen onder leiding van de SS-Führungsstab A 5 vliegtuigonderdelen monteren voor onder andere de Junkers Ju 88 en straaljagers.

3. De link met de Mittelwerke GmbH en het Moederkamp Het kamp in Rottleberode maakte deel uit van het grotere Mittelbau-Dora complex, dat speciaal was opgezet voor de ondergrondse wapenproductie in de Harz-regio.Mittelwerk: De Mittelwerke GmbH was de centrale, geheime fabriek in de nabijgelegen Kohnstein-tunnels waar de beruchte V1- en V2-raketten werden gebouwd.

Hoewel in Rottleberode (Thyra-Werk) primair voor Junkers-vliegtuigen werd geproduceerd, stond het hele netwerk van buitenkampen onder hetzelfde SS-beheer (Kammler-Stab). Kampen wisselden regelmatig gevangenen, bewakers en logistiek uit met de centrale Mittelwerke.

In de nacht van 4 op 5 april 1945 werd het kamp Rottleberode door de SS ontruimd vanwege de naderende Amerikaanse troepen. De gevangenen werden samen met die van het nabijgelegen subkamp Stempeda op een dodemars of in open goederenwagons gezet richting de kampen Oranienburg en Ravensbrück. Velen kwamen tijdens deze evacuatie om het leven door executies of uitputting.

Concentratiekamp Rouillé

Frankrijk

Concentratiekamp Rouillé (officieel: Centre de séjour surveillé) was een Frans interneringskamp in het departement Vienne (regio Nouvelle-Aquitaine). Het werd in september 1941 geopend door het Vichy-regime om politieke gevangenen, verzetsstrijders en Joden onder erbarmelijke omstandigheden vast te houden en over te leveren aan de nazi's. Het kamp bevond zich in de gemeente Rouillé, ten zuidwesten van Poitiers (Frankrijk). Opening: 6 september 1941. Beheer: Viel onder de Vichy-regering en de Franse prefectuur, maar werkte nauw samen met de Duitse bezettingsmacht. In het voorjaar van 1942 zijn honderden gevangenen overgebracht naar doorgangskamp Royallieu (Compiègne). Velen van hen werden in juli 1942 gedeporteerd naar vernietigingskamp Auschwitz.

Royallieu

Frankrijk

Concentratiekamp Royallieu (Frontstalag 122) in Compiègne was een van de grootste nazi-doorgangskampen in bezet Frankrijk. Tussen 1941 en 1944 werden hier meer dan 53.000 verzetsstrijders, joden en gijzelaars geïnterneerd en doorgevoerd naar vernietigingskampen in Oost-Europa. Het kamp functioneerde als de voornaamste Franse draaischijf voor de Holocaust en politieke deportaties. Onder de gevangenen bevonden zich belangrijke intellectuelen, communisten en Joodse burgers.

Concentratiekamp Rozan

?

Concentratiekamp Rožanivka

Oekraine

Rožanivka (of Rozhanivka) was een Duits dwangarbeidskamp (Zwangsarbeitslager) voor Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in het gelijknamige dorp Rožanivka in de huidige oblast Ternopil in het westen van Oekraïne. Het kamp fungeerde als een satellietlocatie of werkkamp in de buurt van het grotere getto en kamp van het nabijgelegen stadje Tovste (destijds bekend onder de Poolse naam Tłuste). De nazi's zetten de Joodse gevangenen voornamelijk in voor landbouwarbeid op de omliggende boerderijen en landgoederen. Daarnaast werkten gevangenen aan de infrastructuur en de teelt van specifieke gewassen zoals rubberplanten (kok-saghyz). De gevangenen bestonden uit lokale Joden en Joden die waren gedeporteerd uit omliggende steden zoals Chortkiv, Zalishchyky en Kolomyja. Het kamp heeft slechts enkele maanden bestaan. In de herfst van 1943 en het vroege voorjaar van 1944 werd het kamp door de nazi's geliquideerd toen het Rode Leger het gebied naderde. De overgebleven gevangenen werden geëxecuteerd of kwamen om tijdens bombardementen vlak voor de bevrijding.

Rozankowo

Polen

Concentratiekamp Rozankowo (officieel bekend onder de Duitse naam Rosenberg) was een buitenverblijf (Außenarbeitslager) van het Duitse concentratiekamp Stutthof. Het kamp bevond zich in het Poolse dorp Różankowo, vlakbij de stad Toruń in het woiwodschap Koejavië-Pommeren. Het functioneerde voornamelijk als een dwangarbeidskamp (Arbeitslager). Gevangenen werden door de nazi's ingezet voor zware fysieke arbeid in de landbouw en infrastructuur. Vanaf 1 januari 1945 werd het officieel als subkamp (Außenkommando) geregistreerd onder de administratie van het hoofdkamp Stutthof. De regio rond Różankowo en het nabijgelegen bos van Barbarka stonden bekend om de wreedheden van de Selbstschutz en de SS. 

Concentratiekamp Roznow

Polen

Rożnów (Rožnov) in Polen was tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeiderskamp voor Joden. Het kamp werd in het voorjaar van 1940 opgezet en functioneerde tot december 1942. Gelegen in de regio Nowy Sącz in Zuid-Polen. Het kamp werd geopend in het kader van de bouw van de stuwdam van Rożnów, een groot bouwproject van de nazi's. De dwangarbeiders bestonden voornamelijk uit Joden, afkomstig uit het getto van Nowy Sącz en omliggende gebieden. Er verbleven in totaal ruim 1.000 mensen. De leef- en sanitaire omstandigheden waren desastreus en er werden stelselmatig executies uitgevoerd op zieke en zwakke gevangenen. Bijna duizend Joden zijn in het gebied rond Rożnów en het nabijgelegen Lipie omgekomen. In 1944 werd het kamp heropend om Poolse burgers te dwingen militaire verdedigingswerken te bouwen.

Concentratiekamp Roztoka

Polen

Onder de naam Roztoka (historisch bekend onder de Duitse naam Rohnstock) hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog twee verschillende nazi-kampen bestaan:

1. Zwangsarbeitslager für Juden Roztoka (District Warschau)Het Zwangsarbeitslager für Juden Roztoka, gelegen in het destijds bezette Poolse Generalgouvernement (District Warschau). Dit was een gedwongen werkkamp (dwangarbeiderskamp) specifiek voor Joodse gevangenen. Het kamp werd geopend op 8 mei 1941. Gevangenen moesten hier onder erbarmelijke omstandigheden zware fysieke arbeid verrichten, vaak gerelateerd aan waterbeheer, infrastructuur of landbouw.

2. Roztoka (Rohnstock) nabij Concentratiekamp Groß-Rosen in Neder-Silezië (het huidige Rogoźnica). Het dorp Roztoka ligt op slechts enkele kilometers afstand van Groß-Rosen. In en rond de granietgroeves van deze regio (waaronder de omgeving van Roztoka/Rohnstock) werden door de SS gevangenen ingezet voor loodzware dwangarbeid. 

Concentratiekamp Rozwadów

Polen

Concentratiekamp Rozwadów was een nazi-dwangarbeidskamp voor Joden in het door Duitsland bezette Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in Rozwadów (tegenwoordig een stadsdeel van Stalowa Wola). In het kamp werden vanaf september 1942 honderden Joodse mannen uit diverse regio's (zoals Wieliczka en Wolbrom) geconcentreerd. De gevangenen werden onder zware omstandigheden ingezet bij de nabijgelegen staalfabrieken van Stalowa Wola. Door ondervoeding, uitputting en executies kwamen naar schatting meer dan 1.000 Joden in het kamp om het leven. Het kamp werd berucht om de wreedheid van de SS-kampcommandant, Wilhelm Schammberger.Tijdens de Holocaust is het stadje Rozwadów tevens nauw verbonden met de dappere acties van de Poolse artsen Eugeniusz Łazowski en Stanisław Matulewicz. Zij wisten de nazi’s te misleiden door een kunstmatige tyfusepidemie in de regio te creëren. Hierdoor lieten de Duitsers omliggende dorpen uit angst voor besmetting in quarantaine en lieten ze de plaatselijke bevolking en Joodse onderduikers (in totaal zo'n 8.000 mensen) met rust.

Rtyne

Tsjechie

Aussenlager Hertine (ook bekend als Rtyně of Rtyně nad Bílinou) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een satellietkamp van concentratiekamp Flossenbürg. Het kamp was operationeel van oktober 1944 tot midden april 1945. Rtyně nad Bílinou, in de huidige Tsjechische Republiek. Het kamp huisvestte ongeveer 600 Hongaarse Joodse vrouwen die vanuit Auschwitz waren overgebracht. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders in een munitiefabriek van Welboth (Velvěty) en bij Gesellschaft zur Verwertung Chemischer Erzeugnisse. Midden april 1945 werd het kamp ontruimd en werden de gevangenen geëvacueerd.

Rückenau 

Duitsland

Werkkamp

Concentratiekamp Ruda

Litouwen/Polen

Concentratiekamp Ruda verwijst naar nazi-kampen in de regio Ruda Śląska (Silezië, Polen) of het dwangarbeidkamp Kazlų Rūda (Litouwen).

De nazi-kampen rond Ruda Śląska (Polen) Tijdens de Tweede Wereldoorlog richtte nazi-Duitsland in de regio van de Poolse industriestad Ruda Śląska meerdere (buiten)kampen in om gevangenen in te zetten als dwangarbeiders voor de lokale oorlogsindustrie: Althammer (Stara Kuźnia): Dit was een officieel buitenkamp (buitenkamp) van het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau, gelegen in Halemba (tegenwoordig een stadsdeel van Ruda Śląska). Het kamp opende in september 1944 en hield ongeveer 500 Joodse gevangenen gevangen die onder erbarmelijke omstandigheden moesten werken aan de bouw van een elektriciteitscentrale. Eintrachthütte: Een ander nabijgelegen, groot buitenkamp van Auschwitz.

Dwangarbeidkamp Kazlų Rūda (Litouwen) vanaf 1941 een specifiek ZALfJ (Zwangsarbeitslager für Juden) in het Litouwse Kazlų Rūda. Dit was een nazi-dwangarbeiderskamp waar Joodse gevangenen werden ingezet voor zware arbeid, zoals turfwinning. Dit kamp werd in de zomer van 1944 ontruimd bij het naderen van het Sovjetleger.

Ruda-Opalin concentratiekamp

Polen

Het concentratiekamp Ruda-Opalin (gelegen in de buurt van Chełm en Sobibór in Oost-Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een Arbeitslager (dwangarbeiderskamp). Het kamp werd in 1940 door nazi-Duitsland opgezet en huisvestte ongeveer 1.500 Joodse gevangenen. Gevangenen werden ingezet voor zware water- en afwateringswerken, zoals het graven van riolen en irrigatiesloten langs de Uherka-rivier. Het werk moest vaak in ijskoud water worden uitgevoerd onder erbarmelijke omstandigheden. Hierdoor stierven veel Joodse dwangarbeiders aan uitputting, ziekte en honger. In mei 1942 werden alle Joodse gevangenen uit het kamp in Ruda-Opalin gedeporteerd naar het nabijgelegen vernietigingskamp Sobibór om daar te worden vermoord.

Rudau 

Duitsland

Het Concentratiekamp Rudau (of Arbeitserziehungslager Rudau) was een Duits nazi-kamp in Oost-Pruisen. Het diende primair als strafkamp en dwangarbeiderskamp voor de Gestapo, waar honderden personen, voornamelijk Poolse intellectuelen, geestelijken en verzetsmensen, werden geïnterneerd. Het kamp bevond zich nabij het toenmalige Koningsbergen (het huidige Kaliningrad) in de plaats Melnikovo (vroeger Rudau). Het kamp functioneerde als een Arbeitserziehungslager (AEL), een plek waar dwangarbeiders onder brute omstandigheden moesten werken om hen te straffen of herop te voeden. Het kamp bood onderdak aan circa 200 Poolse geestelijken en leraren uit het bisdom Włocławek, naast vele andere buitenlandse dwangarbeiders en politieke gevangenen. Velen overleefden de zware mishandelingen en medische verwaarlozing niet, of werden overgebracht naar vernietigingskampen in Polen of Duitsland.

Concentratiekamp Rudziszki

Litouwen

Concentratiekamp Rudziszki verwijst naar de nazimaatregelen in en rond de plaats Rūdiškės (historisch bekend als Rudziszki) in Litouwen. Tijdens de Holocaust werden hier door de nazi's, geholpen door lokale collaborateurs, massamoorden gepleegd op de lokale Joodse bevolking. Rūdiškės ligt ongeveer 40 kilometer ten zuidwesten van Vilnius. Vóór de Tweede Wereldoorlog had het stadje een bloeiende Joodse gemeenschap. Het begin van de moordpartijen vond in de zomer van 1941 plaats. In de omliggende bossen werden honderden Joodse mannen, vrouwen en kinderen geëxecuteerd en in massagraven gedumpt.

Russenschin = Russoschin 

Polen

Concentratiekamp Russenschin en Russoschin (ook bekend als Reichsbahn Russoschin)  Het was een buitenkamp (Außenlager) van het grotere concentratiekamp Stutthof. Het kamp lag in de historische regio West-Pruisen. De Duitse namen waren Russenschin of Russoschin, destijds gesitueerd nabij Praust. Tegenwoordig is dit de Poolse plaats Rusocin (vlakbij Pruszcz Gdański). Het kamp was operationeel van 13 september 1944 tot begin februari 1945. Er zaten ongeveer 300 Joodse vrouwen gevangen, hoofdzakelijk afkomstig uit Hongarije en Litouwen (onder andere uit het Ghetto van Kaunas). De vrouwen werden ingezet als dwangarbeidsters voor de Duitse spoorwegen (Deutsche Reichsbahn). Ze moesten zwaar fysiek werk verrichten, zoals het aanleggen van spoorwegen en het bouwen van schuilkelders. Het kamp stond bekend om zijn wrede regime. Een van de beruchtste vrouwelijke SS-bewakers daar was Wanda Klaff, die na de oorlog tijdens de Stutthof-processen ter dood werd veroordeeld wegens zware mishandeling van de gevangenen. In januari/februari 1945 werd het kamp door de nazi's geëvacueerd vanwege de naderende Sovjet-troepen. De overlevende vrouwen werden toen op een uitputtende dodenmars richting het westen gestuurd.

Concentratiekamp Ruzhin

Oekraine

Ruzhin (Roezjyn, Oekraïne)  Getto van Ruzhin: In de herfst van 1941 dwongen de Duitse bezetters de Joodse inwoners van Ruzhin om te verhuizen naar een afgesloten woonwijk (getto). Op 10 september 1941 werden ongeveer 750 Joden uit Ruzhin en omgeving gefusilleerd door Einsatzgruppen.

Rybnik

Polen

De Poolse stad Rybnik en de omliggende regio speelden tijdens de Tweede Wereldoorlog echter wel een grote, tragische rol binnen het kampsysteem van Auschwitz. De relatie tussen Rybnik en de nazi-concentratiekampen is op te delen in drie belangrijke aspecten:

1. Subkampen (Aussenlager) in de regio Rybnik Rybnik ligt in het industriegebied van Opper-Silezië. De nazi's dwongen gevangenen uit het Auschwitz-complex tot zwaar werk in de lokale industrie. In het district Rybnik (Kreis Rybnik) lagen verschillende subkampen, waaronder: Arbeitslager Charlottegrube (in het nabijgelegen Rydułtowy): Dit was een officieel subkamp van Auschwitz III-Monowitz. Gevangenen moesten hier onder erbarmelijke omstandigheden steenkool winnen in de mijnen. Kommando Czernica: Een kleiner buitencommando dat administratief eveneens aan Auschwitz was gekoppeld.

2. Knooppunt tijdens de Dodenmarsen (januari 1945) Rybnik is historisch vooral berucht als een centraal en bloedig knooppunt tijdens de Dodenmarsen van Auschwitz. Toen het Rode Leger in januari 1945 naderde, ontruimde de SS de Auschwitz-kampen. Ongeveer 56.000 gevangenen werden in de vrieskou te voet richting het westen gedreven. Gevangenen liepen via of naar Rybnik en de omliggende stations (zoals het nabijgelegen Leszczyny) om daar in open treinen te worden gezet richting kampen dieper in Duitsland (zoals Gross-Rosen of Mauthausen).Op het station van Leszczyny-Rzędówka (bij Rybnik) vond op 22 januari 1945 een massamoord plaats. De SS schoot toen met machinegeweren op de wagons gevuld met uitgeputte gevangenen, waarbij circa 250 tot 300 mensen direct werden vermoord. Wie tijdens de mars door de straten en bossen van Rybnik het tempo niet kon bijbenen, werd ter plekke door de SS-bewakers doodgeschoten.

3. Talloze inwoners van Rybnik waren zelf slachtoffer van het regime. Lokale Poolse verzetsstrijders (van de ZWZ/AK) werden na hun arrestatie door de Gestapo gedeporteerd naar het nabijgelegen hoofdkamp Auschwitz. Omgekeerd hebben moedige inwoners van Rybnik tijdens de dodenmarsen geprobeerd te helpen door ontsnapte gevangenen te verbergen. Een aantal van hen is hiervoor later erkend als Rechtvaardige onder de Volkeren door Yad Vashem.

Rychnov

Tsjechie

Het concentratiekamp Rychnov (historisch bekend onder de Duitse naam Arbeitslager Reichenau) was een belangrijk buitenkamp (buitenkamp) van het concentratiekamp Groß-Rosen. Het kamp bevond zich in het huidige Tsjechië, in de stad Rychnov u Jablonce nad Nisou (toen gelegen in het bezette Sudetenland). Dwangarbeidskamp voor de Duitse oorlogsindustrie. Het kamp werd geopend op 14 maart 1944. Gevangenen moesten werken voor de Gesellschaft für Technische und Wirtschaftliche Entwicklung mbH, een bedrijf dat radio- en radarapparatuur produceerde voor de Wehrmacht. Het eerste transport bestond uit 199 mannelijke gevangenen uit Groß-Rosen. Later groeide dit aantal uit tot honderden gevangenen van verschillende nationaliteiten, die onder erbarmelijke omstandigheden in barakken bij de fabriek leefden. Het commandocentrum en Josef MengeleIn de chaotische eindfase van de Tweede Wereldoorlog speelde het kamp een cruciale rol binnen het nazi-netwerk: Toen het hoofdkamp Groß-Rosen begin 1945 door de opmars van het Rode Leger moest worden ontruimd, verplaatste de kampadministratie van Groß-Rosen zich naar Reichenau (Rychnov). Hierdoor werd Rychnov tijdelijk het administratieve centrum voor de resterende subkampen.

De beruchte kamparts van Auschwitz, Josef Mengele, werd in april 1945 kortstondig naar dit kamp overgeplaatst. Hij werkte hier als kamparts voordat hij begin mei 1945 op de vlucht sloeg naar het westen om uit handen van de Sovjets te blijven. Het kamp werd begin mei 1945 bevrijd door het Rode Leger. Tegenwoordig herinneren lokale documentatieprojecten en monumenten in Tsjechië aan de wreedheden die op deze locatie hebben plaatsgevonden.

Rydultau

Polen

Concentratiekamp Rydultau, bekend als Arbeitslager Charlottengrube, was een berucht subkamp van het concentratiekamp Auschwitz, gelegen in het door nazi-Duitsland bezette Polen (het huidige Rydułtowy). Tussen september 1944 en januari 1945 werden hier voornamelijk Joodse gevangenen en krijgsgevangenen zwaar uitgebuit als dwangarbeiders in de kolenmijnen. Rydułtowy (Duits: Rydultau), Polen.Type kamp: Buitenkamp (Arbeitslager) van Auschwitz, vallend onder de SS. September 1944 tot 19 januari 1945. Dwangarbeid in de Charlotte-steenkoolmijn en bij de bouw van mijnschachten. De gevangenen werden ondergebracht in voormalige mijnwerkershuisjes en barakken, zwaar bewaakt door de SS. Zieken of uitgeputte gevangenen werden teruggestuurd naar Auschwitz om te worden vergast. Op 19 januari 1945 werd het kamp geëvacueerd. De nazi's dwongen de overlevende gevangenen tot een dodenmars naar Wodzisław Śląski, waarna ze op open kolenwagons werden overgebracht naar concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk.

Concentratiekamp Ryki

Polen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in het Poolse stadje Ryki  vanaf oktober 1941 een dwangarbeiderskamp (Arbeitslager) en een getto onder bewind van de nazi’s. Ryki ligt circa 64 kilometer ten noordwesten van Lublin. Voor de oorlog woonde hier een grote Joodse gemeenschap van ongeveer 3.000 personen op een bevolking van 4.500. In de zomer van 1941 werden de Joden in Ryki gedwongen in een afgesloten getto te leven. Dagelijks moesten honderden Joden onder erbarmelijke omstandigheden dwangarbeid verrichten (onder andere bij lokale landgoederen en de spoorwegen). In oktober 1941 richtte de SS (waaronder leden van de beruchte eenheid onder leiding van Oskar Dirlewanger) een apart dwangarbeiderskamp in bij de lokale Joodse school. Hier werden zo'n 500 Joodse vakmensen en timmerlieden te werk gesteld. Vanaf mei 1942 begon de systematische vernietiging. Duizenden Joden uit Ryki werden gedeporteerd naar het vernietigingskamp Sobibór of kwamen om in nabijgelegen werkkampen.

Concentratiekamp Rymanów

Polen

Concentratiekamp RymanówIn Rymanów (Polen) bevond zich tijdens de Tweede Wereldoorlog een Joods getto en een dwangarbeidskamp. Duitse troepen namen de stad in op 9 september 1939, waarna direct de vervolging van de grote Joodse gemeenschap begon. Het Getto (1941–1942): In de lente van 1942 werd er officieel een getto opgericht rondom de synagoge in het noordelijke deel van de stad. Joden uit Rymanów en omliggende dorpen (zoals Krosno) werden hier samengedreven. Op 13 augustus 1942 omsingelden de SS en nazi-politie het getto. Ongeveer 2.000 Joden werden gedeporteerd naar het Vernietigingskamp Bełżec en daar direct vermoord. Gezonde, jonge mannen werden geselecteerd voor nazi-concentratiekampen en dwangarbeidskampen (zoals Kamp Płaszów). Ouderen, zieken en kinderen werden direct op de Joodse begraafplaats van Rymanów of in de bossen nabij het nabijgelegen Dukla (Tylawa) standrechtelijk doodgeschoten.

Het Krijgsgevangenenkamp (Stalag) In de nabijheid van de stad richtten de Duitsers een kamp in voor Sovjet-krijgsgevangenen. Joden uit het getto werden gedwongen dit kamp op te bouwen. Naar schatting zijn in dit kamp tot 10.000 Sovjetsoldaten door ontbering en executies omgekomen. Dit kamp deed later ook kortstondig dienst als doorgangskamp voor de Joodse bevolking.