Namenlijst Joodse begraafplaats Schijndel

Het Jodenkerkhof van Schijndel is vermoedelijk aangelegd tussen 1803 en 1828. Het lag toen nog op het grondgebied van de gemeente Sint-Oedenrode, genaamd de Schijndelse heide, dat bij grenswijziging van 1865 bij de gemeente Schijndel is gevoegd.
In 1828 wordt de begraafplaats voor het eerst genoemd in een proces-verbaal voor het vaststellen van kadasterkaarten: “Bij het Jodenkerkhof” en “Op de Joode kerkhof”. Vóór 1828 zijn geen gegevens hierover aangetroffen. Op de vrij gedetailleerde kaarten van Jan F. de Weijer uit 1750, 1753 en 1757 staat deze begraafplaats niet ingetekend. De aan het kerkhof grenzende heide werd in 1802 – 1803 tot ontginning gebracht. In de hierop betrekking hebbende transportakte werd evenmin het kerkhof vermeld als belending.
Daaruit kan voorzichtig worden geconcludeerd, dat de begraafplaats toen nog niet bestond. In de eerste kadasteradministratie komt het kerkhof voor onder Sint-Oedenrode, sectie B no. 2, eigendom van de Israëlitische gemeente. In 1863 is de begraafplaats uitgebreid aan de Schijndelse zijde en is er een lijkenhuisje gebouwd.
Bij grenswijziging van 1865 is het hele gebied onder Schijndel gekomen. De begraafplaats heeft zich dus van 1863 tot 1865 over de grondgebieden van Sint-Oedenrode en Schijndel uitgestrekt. Het lijkenhuis was in 1863 eigendom van Elias de Waal, koopman te Schijndel, die ook de voorpoting bezat rondom het kerkhof en het bosje hakhout, dat aan de begraafplaats grensde. De begraafplaats en het lijkenhuisje zijn volgens het kadaster in 1876 eigendom geworden van de Israëlitische gemeenten van Schijndel, Veghel, Sint-Oedenrode en Uden. Aan de overzijde van de weg waar eerder de grenssteen het Hooghekken moet hebben gelegen was in 1869 een algemene begraafplaats aangelegd in de volksmond bekend als “Het verloren huukske”. Enkele jaren geleden is deze verplaatst naar de nabij gelegen Zandkantsestraat.De Israëlitische begraafplaats is nog steeds als zodanig in gebruik. Het lijkenhuisje is in 1956 afgebroken.

Het onderhoud van de begraafplaats heeft de gemeente Schijndel sinds 1952 op zich genomen, nadat de voortaan als eigenaar optredend Nederlands Israëlitisch kerkgenootschap te Amsterdam, een schansmuur om de begraafplaats had gebouwd. Als dank voor de goede verzorging van de begraafplaats zijn op naam van de gemeente Schijndel in 1970 tien bomen geplant in het Koningin Wilhelminawoud in Israël. In 1982 is daaraan een boom toegevoegd, als dank voor het herstel van de aangerichte vernielingen. In 1987 werden pogingen ondernomen om de begraafplaats aan te wijzen als Rijksmonument.

 

Begravingen worden verzorgd door de Joodse gemeenten van Schijndel, Sint-Oedenrode, Uden en Veghel. In al deze plaatsen was voor korte of langere tijd een synagoge in gebruik: t.w. Veghel 1866 – 1949; Sint-Oedenrode 1866 – 1942; Uden 1875 – 1938. In Schijndel was het huis van de familie Van de Waal ook in gebruik als synagoge, dat in 1898 werd verkocht. In de volksmond De Hoge Jood 1832 – 1950.
De in Veghel wonende weduwe Van Dijk was toen het laatst overgebleven lid van de Israëlitische gemeente van Schijndel. In 1875 moet de Schijndelse synagoge al dienst hebben gedaan, want toen beschikte Benjamin Elias van de Waal nog over “twee nu bij de Israëlitische gemeente van Schijndel in gebruik zijnde exemplaren van de vijf boeken Mozes of Wetsrollen, met de daarbij behoorende kleedingstukken en twee zilveren handwijzers”.
Aan de begravingen vanuit de verschillende gemeenten werd veel zorg besteed. Daarvan vertelde onlangs in Wijbosch een 79-jarige inwoonster het volgende: Als er Joden uit Veghel of Uden werden begraven was dat een indrukwekkende optocht van 6 tot soms wel 10 zwarte deftige rijtuigen. We gingen als kind altijd kijken naar de stoet als we de paarden hoorden lopen over het grintpad van Eerde over de Glorie naar Wijbosch. Er werden geen klokken geluid. Er werd wel spottend verteld, dat de Joden aan de hegtakken de klokken luiden. Er waren uitsluitend zwarte paarden ingespannen, die bedekt waren met zwarte kleden. Voor de raampjes hingen zwarte gordijnen. Daarachter zaten de mannen, want Joodse vrouwen mochten niet mee. Ook de “Rooien Bendel” uit Veghel is daar begraven, de voorvader van De Andriessens. Doodsgraver was Driek Rovers, die tegenover het kerkhof woonde. Later was dat zijn zoon Toon. Driek Rovers had samen met zijn broers het hen toebehorend huis in 1900 verkocht aan de Israëlitische gemeenten van Veghel, Uden en Sint-Oedenrode.
Wat betreft de incidentele begravingen is uit archiefstukken nog gebleken, dat er in 1844 een Jood is begraven, waarvan werd gezegd dat hem goederen van waarde in de kist vergezelden en dat in 1875 een grafruimte ter grootte van 13 vierkante roeden en 35 vierkante ellen was gereserveerd voor de nakomelingen van Elias van de Waal uit

 

Schijndel.
De Joodse inwoners van Veghel werden tussen 1824 en 1865 begraven op een klein kerkhofje naast de synagoge in de Deken van Miertstraat. Bij de verbouwing van de synagoge verdween dit kerkhofje. Later werden de Veghelse joden begraven op een kerkhof in Wijbosch. Daar lagen ook joodse inwoners van Schijndel en Sint-Oedenrode begraven. Dat kerkhof ligt nu midden in Schijndel. En dat is niet vreemd. Op een joodse begraafplaats geldt “eeuwige grafrust”. Dit betekent dat de graven ongemoeid gelaten moeten worden en slechts bij uitzondering, als de overheid dit eist, verplaatst mogen worden. Er staan 110 stenen. Veel daarvan zijn van Veghelse joden.

In de gemeente Schijndel is een Joodse begraafplaats gelegen aan de Wilhelminalaan, nu Uranus in de wijk Hoevenbraak grenzend aan de wijk Hulzebraak. Er staan 110 grafstenen. De begraafplaats wordt niet alleen gebruikt door de Joden van Schijndel, maar ook door de Joodse gemeenschappen van Sint-Oedenrode, Uden en Veghel. Schijndel vormde samen met Sint-Oedenrode een Joodse gemeenschap in de rang van ringsynagoge van 1855 tot 1899. Daarna was de Joodse gemeenschap te klein geworden om zelfstandig verder te kunnen gaan en werd ze bij Veghel gevoegd.
Veghel was vanaf 1818 een bijkerk onder Eindhoven en bleef dit tot 1947. Toen werd ze bij de Joodse gemeenschap van Oss gevoegd.
Uden was vanaf 1858 een bijkerk en bleef dit tot 1950, toen ook zij bij Oss werd gevoegd. Oss vormt vandaag de dag één van de vijf Nederlands – Israëlitische gemeenten van Noord-Brabant, naast Breda, Tilburg, Eindhoven en ’s-Hertogenbosch. In Tilburg is overigens ook een Liberaal Joodse Gemeente.

In de tweede helft van de achttiende eeuw vestigden de eerste joden zich in het dorp Sint-Oedenrode. Onder hen was een stoffenhandelaar, een vleeshouwer en een marskramer. Vanaf 1831 kwamen de gemeenteleden voor hun godsdienstoefeningen bijeen in een privéwoning. In het derde kwartaal van de negentiende eeuw vormde Sint-Oedenrode samen met Schijndel één joodse gemeente. De joodse gemeente van Sint-Oedenrode groeide zodanig dat er in 1866 een synagoge ingewijd kon worden, die ook door de joden van Schijndel bezocht werd. Een jaar later werd ook een ritueel bad gebouwd. In 1872 werd de joodse gemeente van Schijndel zelfstandig. De joodse gemeenschap van Sint-Oedenrode kende behalve een vrouwengenootschap ook een begrafenisgenootschap, maar beschikt niet over een eigen begraafplaats. De doden werden op de joodse begraafplaats van Schijndel begraven. Van de weinige joden, die aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog nog in Sint-Oedenrode woonden, heeft slechts een enkeling de bezetting overleefd. Al in 1941 is de joodse gemeente van Sint-Oedenrode opgeheven en bij die van Oss gevoegd. De synagoge werd verkocht en de bezittingen werden naar Amsterdam overgebracht.


Aantal joden in Sint-Oedenrode:
1809: 4
1840: 13
1869: 67
1899: 24
1930: 10.

 

Schijndel

Vanaf 1855 vormde Schijndel samen met Sint-Oedenrode één joodse gemeente. Het synagogelokaal en het schoollokaal waren in een woonhuis aan de Hoofdstraat gevestigd, genaamd De Hoge Jood, Hoofdstraat 128.
Tussen 1872 en 1893 functioneerde Schijndel als een zelfstandige joodse gemeente met een eigen synagoge. Deze was in 1868 achter het eerder genoemde huis in de Hoofdstraat gebouwd. In 1899 werd de joodse gemeente Schijndel opgeheven en bij die van Veghel gevoegd.
Op de joodse begraafplaats Wijbosch is in 1945 een gedenksteen geplaatst met de namen van de oorlogsslachtoffers uit Schijndel en omgeving.
De begraafplaats wordt tegenwoordig door de plaatselijke autoriteit beheerd.


Aantal joden in Schijndel:
1809: 3
1840: 12
1869: 23.

Namenlijst Joodse begraafplaats Uranus Schijndel

 

  1. Catharina Andriesse 10-09-1822 23-10-1892
  2. Hartog Andriesse 25-11-1861 02-10-1901 
  3. Hertog Napoleon Andriesse 30-04-1857 15-09-1930 
  4. Manuel (Emanuel) Andriesse 21-06-1822 25-12-1903
  5. Rosa Andriesse 15-08-1897 18-10-1936
  6. Gesina Bachrach 09-12-1850 07-04-1913
  7. Fratz Benedic 14-04-1801 13-05-1878
  8. Jetta van Bleijdenstein 11-07-1855 17-01-1921
  9. Abraham van Blijdenstein 22-10-1855 14-12-1915
  10. Nathan v. Blijdenstein 28-05-1827 02-01-1908
  11. Sophia van Blijdenstein 13-12-1856 25-05-1901 
  12. Sophia Wilhelmina van Blijdenstein 12-08-1898 13-03-1899
  13. Aaron Bloemendaal 1785 10-10-1866
  14. Elisabteh (Betje) Bloemendaal 08-07-1818 19-01-1892
  15. Helena (Leentje) Bloemendaal 02-02-1823 03-11-1887
  16. Levie Bloemendaal 07-07-1817 17-07-1875
  17. Emma Cohen 16-03-1867 01-05-1943 
  18. Lodewijk Cohen 27-11-1847 02-11-1935 
  19. Alexander v. Dijk 20-09-1852 01-07-1915 
  20. Jacob v. Dijk 17-03-1853 09-02-1898
  21. Marianne Docters 19-04-1814 19-03-1875
  22. Megchelina v. Driel 24-07-1825 13-03-1877
  23. Sara Emanuel 12-04-1826 30-04-1886 
  24. Hendrica Gans 15-05-1820 15-03-1909 
  25. Betsij Goudsmit 02-03-1850 30-03-1929
  26. Lazarus de Groot 15-10-1850 05-04-1900
  27. Sientje de Groot 19-03-1858 25-08-1939
  28. Carolina de Heer 20-06-1855 13-02-1939
  29. Nathan v.d. Heijden 12-10-1838 10-04-1912
  30. Cato (Kaatje) Heijmans 17-10-1824 28-02-1893
  31. Isac Heijmans 03-08-1834 05-06-1895
  32. Mina Hertog 22-05-1822 02-11-1885
  33. Rosa Hes 16-04-1855 16-05-1908
  34. Johanna v. Hessen 12-04-1786 26-01-1863 
  35. Daniel de Jongh 1784 01-02-1857
  36. Johan de Jongh 07-10-1834 04-01-1900
  37. Philip(hus) de Jongh 28-09-1823 05-05-1895
  38. Regina de Jongh 19-08-1828 25-03-1900 
  39. Jacob Koppens 18-09-1859 02-02-1900 
  40. Betje v. Leeuwen 23-11-1882 12-08-1923
  41. Francijn v. Leeuwen 25-10-1866 19-02-1922
  42. Jacob van Leeuwen 02-05-1866 29-01-1937
  43. Elisabeth Levison 26-04-1862 06-07-1921 
  44. Marianna Levison 03-11-1831 21-11-1880
  45. Heijman Loewenstam 22-08-1841 08-01-1868
  46. Barend Meijer 29-12-1864 20-02-1943
  47. Johan Nathalia Meijers 14-10-1875 13-12-1875
  48. Gabriel Monnickendam 18-12-1852 11-12-1918
  49. Salomon Monnickendam 10-10-1826 22-11-1913 
  50. Jozeph Oppenheimer 16-04-1857 09-01-1890 
  51. Jetta Roos 20-01-1890 05-03-1895
  52. Machiel Levi Roos 09-01-1892 24-02-1892 
  53. Abraham Sanders 01-05-1814 02-05-1889
  54. Anna Sanders 03-10-1848 02-06-1927 
  55. Regina Sanders 14-09-1846 28-03-1898
  56. Sprientje Isaac Sanders 10-03-1819 11-11-1903
  57. Catharina (Judith) v. Saxen 24-06-1816 26-09-1896
  58. Jacob Jesayas v. Saxen 12-04-1810 24-01-1896
  59. Miriam van Saxen 27-04-1854 25-07-1854
  60. Maurits van Saxen     
  61. Simon vam Saxen 03-03-1851 24-05-1851
  62. Sophia van Saxen 16-07-1855 05-09-1855
  63. Abraham Schooning 19-10-1840 17-04-1922
  64. Johanna Schooning 05-06-1848 04-12-1923
  65. Mozes Elias Schooning 18-07-1850 14-03-1921
  66. Jeanette Seijffers 21-02-1813 26-12-1890
  67. Meijer Abraham Spier 24-11-1820 29-02-1892
  68. Sientje v. Straten 04-12-1841 27-02-1870 
  69. Maurits de Vries 13-11-1851 17-10-1911 
  70. Abraham v.d. Waal 24-06-1823 29-04-1887
  71. Barend Elias Benjamin v.d. Waal 28-12-1815 30-10-1873
  72. Benjamin v.d. Waal 09-10-1812 25-03-1893
  73. Elias Benjamin v.d. Waal 03-07-1780 15-01-1826
  74. Elisabeth v.d. Waal 14-01-1847 10-11-1877
  75. Geertruida v.d. Waal 1776 25-11-1861 
  76. Geertruida v.d. Waal 31-05-1825 10-03-1887
  77. Henriette v.d. Waal 22-05-1850 08-09-1890
  78. Henrij v.d. Waal 17-11-1843 06-09-1885
  79. Johanna v.d. Waal 16-02-1860 21-02-1865
  80. Louisa v.d. Waal 09-05-1839 04-11-1875 
  81. Elisabeth v.d. Wielen 15-10-1783 25-02-1853 
  82. Eva de Winter 18-09-1859 29-11-1904
  83. Gerson de Winter 19-08-1869 17-10-1900
  84. Israel de Winter 04-05-1827 17-02-1882
  85. Jacob de Winter 05-11-1825 23-01-1900 
  86. Abraham de Wit 10-06-1812 11-12-1882
  87. Isaac de Wit 13-07-1816 29-10-1868
  88. Jacob de Wit 13-08-1822 31-05-1884
  89. Kornelia de Wit 28-01-1810 18-11-1865
  90. Lazarus de Wit 1779 23-09-1844
  91. Petronella de Wit 03-06-1808 15-07-1884 
  92. Samuel de Wit 08-03-1852 10-06-1895
  93. Sara de Wit 14-05-1865 22-04-1896
  94. Abraham Wolf 05-06-1863 21-04-1933
  95. Abraham Wolf 23-07-1896 28-12-1896
  96. Abraham Daniel Wolf 15-04-1895 03-04-1970
  97. Max Wolf 19-12-1893 09-04-1958
  98. Nathan Wolf 04-03-1849 18-08-1926
  99. Anna Wolff 09-07-1858 06-01-1912
  100. Sophia de Wolff 04-11-1925  
  101. Caroliena v. Zwanenbergh 22-06-1875 21-10-1875
  102. Caroliena v. Zwanenbergh 15-01-1836 18-03-1875
  103. Elisabeth v. Zwanenbergh 18-03-1840 01-12-1894
  104. Jakob v. Zwanenbergh 14-05-1810 20-09-1881 
  105. Jetha v. Zwanenbergh 25-01-1837 16-10-1893 
  106. Louis v. Zwanenbergh 07-12-1847 08-08-1916
  107. Louise v. Zwanenbergh 15-12-1845 14-11-1901
  108. Sientje v, Zwanenbergh 21-07-1890 08-11-1915
  109. Sientje v. Zwanenbergh 26-03-1841 12-12-1879
  110. Sara Zwanenburg 14-12-1802 09-06-1882