Frontstalags in Frankrijk

Elk buitenkamp, nevenkamp of buitencommando was administratief ondergeschikt aan een concentratiekamp

Wächtersbach

Duitsland

Het concentratiekamp Wächtersbach was een buitenlager (Außenlager) van het SS-Sonderlager / Concentratiekamp Hinzert in de Duitse deelstaat Hessen. Het kamp bestond van 12 september 1944 tot 23 maart 1945. De gevangenen waren uitsluitend mannen, specifiek aangeduid als E-Polen (Eindeutschungspolen) en Russen. Dit waren Poolse mannen die door de nazi's werden getest op geschiktheid voor germanisering, vaak nadat zij verboden contact hadden gehad met Duitse vrouwen. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders bij het lokale bedrijf Karl Budde, Dampfsäge- und Hobelwerk, een stoomzaag- en schaafwerkerij in Wächtersbach. Naast het eigen buitenlager kreeg Wächtersbach aan het einde van de oorlog ook te maken met de gruwelen van de dodensmarsen. In maart 1945 werd het KZ-Außenlager Katzbach uit Frankfurt ontruimd. De doodzieke en uitgeputte gevangenen werden te voet richting Concentratiekamp Buchenwald gedreven. Deze route liep direct dwars door Wächtersbach, waarbij slachtoffers die de uitputting niet overleefden langs de weg werden vermoord of achtergelaten.

Wagrein

Oostenrijk

Concentratiekamp Wagrain, ook wel bekend als Vöcklabruck-Wagrain, was een  buitenkamp van het hoofdkamp Concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk. Het werd geopend in juni 1941. Het kamp lag in de wijk Wagrain in de stad Vöcklabruck, Oostenrijk. Het kamp werd in juni 1941 opgericht op instigatie van de SS-onderneming DESt (Deutsche Stein- und Erdwerke Ges.b.H). Het eerste transport bestond uit ongeveer 300 gevangenen, voornamelijk Spaanse republikeinen (door de nazi's geclassificeerd als zogenaamde Roden). In tegenstelling tot andere kampen werkten de gevangenen in de beginfase niet direct in de wapenindustrie, maar werden ze ingezet voor zware dwangarbeid, waaronder voornamelijk wegenbouw.

Concentratiekamp Waidhofen an der Thaya

Oostenrijk

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in Waidhofen an der Thaya (Neder-Oostenrijk)  een dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeiterlager) voor honderden Hongaarse Joden. De gevangenen werden door de nazi’s (veelal Joodse vrouwen) ingezet voor zware dwangarbeid, waaronder bos- en grondwerkzaamheden in de regio. Het kamp was gehuisvest in de Brauhauskeller (voorheen brouwerij Ziegengeist) aan de Ziegengeiststraße.Dit kamp maakte deel uit van een groter netwerk van dwangarbeiderskampen en buitenkampen in het Waldviertel, waarvan het hoofdkamp Mauthausen was.

Waldenburg 

Polen

Concentratiekamp Waldenburg (ook bekend als Arbeitslager Waldenburg) was een nazi-concentratiekamp in het huidige Wałbrzych, Polen. Het kamp fungeerde tijdens de Tweede Wereldoorlog vanaf oktober 1944 als een buitenkamp van Gross-Rosen. Het kamp lag in het zuidelijke deel van Wałbrzych (de huidige wijk Gaj, nabij de Królewiecka-straat). De barakken waren bij de eerste ingebruikname nog onvoltooid. De gevangenen bestonden voornamelijk uit Joden, met name Poolse Joden uit Silezië en Klein-Polen, aangevuld met een kleine groep Joden uit West-Europa. Gevangenen werden tewerkgesteld bij faciliteiten van de lokale kolenmijnen en fabrieken. Daarnaast werd de dwangarbeid ingezet voor de aanleg van infrastructuur, zoals snelwegen. Het kamp werd in 1945 bevrijd door Sovjettroepen.

Concentratiekamp Waldheim

Duitsland

Concentratiekamp Waldheim was een vroegtijdig beschermende hechtenis-kamp in Saksen, Duitsland, dat actief was van maart tot mei 1933. Het werd gevestigd in een vleugel van de Waldheim Prison, een eeuwenoude penitentiaire inrichting, om politieke tegenstanders van het naziregime op te sluiten. Het kamp functioneerde tussen 18 maart en 12 mei 1933. De gevangenen werden onderworpen aan strenge discipline, censuur en strenge bezoekregels.

Waldhof

Duitsland

Concentratiekamp Waldhof (ook bekend als Mannheim-Waldhof of Mannheim-Sandhofen) was een buitenkamp van het concentratiekamp Natzweiler. Het werd in september 1944 geopend in een buitenwijk van Mannheim en diende als werkkamp waar honderden gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders onder mensonterende omstandigheden. Mannheim-Sandhofen, Baden-Württemberg (Duitsland). 27 september 1944. Het kamp functioneerde als buitenkamp (Aussenlager) van het hoofdkamp Natzweiler-Struthof. Gevangenen (voornamelijk politieke gevangenen en Joden) werden gedwongen tot zware dwangarbeid in lokale industrieën, waaronder de wapen- en munitieproductie.

Waldlager I

Nederland

Waldlager I was een Duits legeringskamp en schuilplaats uit de Tweede Wereldoorlog. Het maakte onderdeel uit van de verdediging en huisvesting rondom Fliegerhorst Soesterberg. Het kamp lag ten oosten van de vliegbasis ter hoogte van het Soester Hoogt, in de bossen bij landgoed De Paltz. Het complex werd aangelegd rond 1941 om Duitse militairen te huisvesten en te camoufleren voor geallieerde bombardementen. Het kamp diende puur als huisvesting, kantine en ontspanningsplek voor de manschappen. Het was gebouwd in de zogenaamde Heimatstil, met houten barakken en gecamoufleerde schuilkelders (Luftschutzbunkers). De Duitsers legden destijds drie van dergelijke kampen aan. Waldlager II lag bij Huis ter Heide en Waldlager III bij Soestduinen.H

Waldlager II

Nederland

Waldlager II was in de Tweede Wereldoorlog een gecamoufleerd Duits legeringskamp voor manschappen van de Luftwaffe. Het maakte vanaf 1941 deel uit van de Duitse vliegbasis Fliegerhorst Soesterberg en was gelegen in de bossen bij Huis ter Heide (tussen Zeist en Soest). Het kamp bood huisvesting aan Duitse militairen en was onderdeel van de omvangrijke militaire infrastructuur rond de vliegbasis. De gebouwen werden gebouwd in de zogeheten Heimatstil. Hierdoor leken de barakken en manschappenverblijven vanuit de lucht op gewone landelijke huizen, om zo geallieerde bombardementen te misleiden. Rondom het vliegveld lagen drie van zulke kampen. Waldlager II stond ook bekend als het Walaardt Sacré Kamp.

Waldlager III

Nederland

Waldlager III was een militair legeringskamp gebouwd door de Duitse bezetters tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het maakte deel uit van drie verspreide kampen rond de militaire Fliegerhorst Soesterberg. Het kamp lag ten noorden van het vliegveld, direct aan de noordzijde van de spoorlijn Utrecht-Amersfoort. Oorspronkelijk was het complex bekend onder de naam Zomers Buiten, een vakantieoord voor arbeiders uit Amsterdam. Tijdens de oorlog werd het in gebruik genomen door de Duitse Wehrmacht en uitgebouwd tot Waldlager III. Het diende als huisvesting voor manschappen en opslag van luchtvaartmateriaal.

Walldorf / Hessen, 22.8.1944 tot 23.11.1944 Natzweiler

Duitsland

Het KZ-Außenlager Walldorf (in Hessen) was van 23 augustus 1944 tot 24 november 1944 een officieel buitenkamp van het concentratiekamp Natzweiler-Struthof in de Vogezen. Het kamp werd specifiek opgericht om 1.700 joodse vrouwen en meisjes uit Hongarije dwangarbeid te laten verrichten. Het kamp was gelegen in de bossen nabij de toenmalige militaire luchthaven van Frankfurt am Main (nu de luchthaven van Frankfurt). De vrouwen werden gedwongen tot beton- en grondwerkzaamheden (zoals het aanleggen van start- en landingsbanen) voor het bouwbedrijf Züblin, ten behoeve van de productie van de Messerschmitt Me 262 straaljagers. De gevangenen verbleven onder erbarmelijke omstandigheden. Ze hadden nauwelijks beschermende kleding, leden honger, werden mishandeld door de SS en moesten zware fysieke arbeid verrichten. Tientallen vrouwen stierven direct aan de gevolgen van uitputting, ziekte of executies. Door de naderende geallieerden werd het kamp op 24 november 1944 opgeheven. De overlevende vrouwen werden via een dodelijk transport overgebracht naar het concentratiekamp Ravensbrück.

Wandsbek

Duitsland

Kamp Wandsbek (officieel Hamburg-Wandsbek) was een buitenkamp van concentratiekamp Neuengamme. Het werd in juni 1944 opgericht en diende als dwangarbeiderskamp voor vrouwen. De gevangenen werden zwaar uitgebuit in de oorlogsindustrie van het Duitse Drägerwerk AG. Het kamp was gevestigd aan de Ahrensburger Straße 162 in Wandsbek, een wijk in het noordoosten van Hamburg. Het kamp bood aanvankelijk onderdak aan ongeveer 500 vrouwen uit Ravensbrück. De meesten waren afkomstig uit Polen en de Sovjet-Unie, maar er zaten ook vrouwen uit Nederland, België, Slovenië en Frankrijk gevangen. Vanwege de oprukkende geallieerden werd het kamp in het voorjaar van 1945 ontruimd en werden de gevangenen overgebracht naar andere kampen, waarna velen stierven tijdens de evacuatietochten.

Concentratiekamp Wanenhain

Polen

Concentratiekamp Wanenhain (ook bekend als Dopiewiec) was een nazi-dwangarbeiderskamp voor Joden, gelegen in het huidige Polen (destijds geannexeerd als Wartheland). Het fungeerde vanaf augustus 1943 als een onafhankelijk werkkamp en ging begin 1944 op als een buitencommando van het Concentratiekamp Groß-Rosen. De Joodse gevangenen (alleen mannen) in Wanenhain werden gedwongen tot zware dwangarbeid. Deze werd onder andere ingezet voor de industrie (zoals voor IG Farben AG). 

Wansleben

Duitsland

Concentratiekamp Wansleben (ook bekend onder de codenamen Wilhelm en Biber II) was een buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Buchenwald. Het kamp lag in Wansleben am See, ten westen van de Duitse stad Halle. Het was operationeel van voorjaar 1944 tot april 1945. De SS richtte het kamp in bij een verlaten kalimijn (Einsatz Kalliwerk Georgi). Bescherming tegen bombardementen: Door de geallieerde luchtoverheersing moesten belangrijke oorlogsindustrieën ondergronds worden geplaatst. Gevangenen moesten een ondergrondse productiefaciliteit bouwen voor vliegtuigbouwer Junkers om oorlogsmateriaal te produceren. Het kamp begon in het voorjaar van 1944 met een transport van 50 mannelijke gevangenen. In december 1944 bereikte het kamp een piek van 844 gevangenen. De dwangarbeiders kwamen uit heel Europa, waaronder ook Nederlandse gevangenen.De omstandigheden waren extreem zwaar door zware mishandelingen, ongedierte, slaapgebrek en uitputtend werk in de diepe mijnschachten.Toen de geallieerde troepen in april 1945 dichterbij kwamen, ontruimde de SS het kamp. Op 11 of 12 april 1945 werden de gevangenen die nog konden lopen op een dodenmars gestuurd. Gevangenen die het tempo niet konden bijhouden, werden onderweg door de SS doodgeschoten.

Warmbrunn

Polen

Buitenkamp Bad-Warmbrunn (tegenwoordig Cieplice Śląskie-Zdrój, onderdeel van Jelenia Góra in Polen) was een buitenkamp van het naziconcentratiekamp Groß-Rosen. Het kamp werd in 1944 opgezet om Joodse mannen uit te buiten voor dwangarbeid ten behoeve van de Duitse oorlogsindustrie. Het kampsysteem van Groß-Rosen (inclusief satellietkampen zoals Bad-Warmbrunn) was berucht om zijn extreme wreedheid en uitputting door dwangarbeid. Het kamp lag in Neder-Silezië (destijds Duitsland, nu Polen). De SS nam in 1944 de leiding over van een reeds bestaand dwangarbeiderskamp en bracht het onder bij het Concentratiekamp Groß-Rosen. De gevangenen moesten werken voor het bedrijf Dörries-Füllner, dat militaire uitrusting en machineonderdelen produceerde. Er was sprake van stelselmatige uithongering, zware mishandeling en dodelijke werkomstandigheden. Veel gevangenen overleefden de dwangarbeid niet. In het kamp zaten voornamelijk Joodse mannen, onder wie ook Nederlandse Joden en intellectuelen die via Kamp Westerbork of kamp Vught waren gedeporteerd. Het kamp werd begin 1945 geëvacueerd en uiteindelijk rond half februari bevrijd door oprukkende Sovjettroepen.

Concentratiekamp Warschau

Polen

Concentratiekamp Warschau (KL Warschau) was een nazi-vernietigings- en werkkamp dat in juli 1943 werd gebouwd op de ruïnes van het vernietigde getto van Warschau. Het kamp stond bekend om zijn wreedheid en fungeerde als executieplaats voor Joden en Poolse verzetsstrijders. Operationeel van juli 1943 tot augustus 1944. Gevangenen (voornamelijk Joden uit heel Europa en Poolse politieke gevangenen) werden gedwongen de resten van het getto te ruimen en waardevolle spullen te sorteren. Ook werden er executies uitgevoerd en lichamen gecremeerd. Naar schatting zijn hier ongeveer 20.000 mensen omgekomen.

Concentratiekamp Warschau-Falenica

Polen

Concentratiekamp Warschau-Falenica  het voormalige getto en de deportatieterreinen in de wijk Falenica, zo'n 16 kilometer ten zuidoosten van het centrum van Warschau. In 1942 werden hier duizenden Joden bijeengedreven, waarna de meesten via dodelijke transporten naar vernietigingskampen werden gestuurd. Vanaf eind 1939 werden de Joodse inwoners van Falenica onderworpen aan hoge boetes en zware restricties. In de zomer van 1942 werd het gebied een tijdelijk verzamelkamp voor Joden uit de regio. Op 17 augustus 1942 werd er een enorm losgeld geëist waarna het gebied werd afgesloten. Op 20 augustus 1942 werd het overgrote deel van de Joodse bevolking gedeporteerd naar Treblinka-concentratiekamp. Degenen die niet konden lopen werden ter plekke vermoord. Van de ongeveer 5800 Joodse inwoners overleefden er slechts een dertigtal. Verband met KL Warschau (Gęsiówka)In de periode juli 1943 tot augustus 1944 werd op bevel van Heinrich Himmler het centrale concentratiekamp KL Warschau opgezet in de ruïnes van het voormalige Getto van Warschau. Hoewel dit kamp zich voornamelijk in het centrum en aan de Gęsiówka-straat bevond, werden vanuit verschillende subkampen dwangarbeiders (waaronder ook Nederlanders) ingezet om de puinhopen van de getto-opstanden in de gehele regio te ruimen.

Concentratiekamp Warschau-Wola

Polen

Concentratiekamp Warschau-Wola worden twee verschillende, maar nauw met elkaar verweven wreedheden uit de Tweede Wereldoorlog in Warschau begrepen: het nazi-concentratiekamp KL Warschau (waarvan delen in de wijk Wola lagen) en het gruwelijke Bloedbad van Wola.

1. Concentratiekamp Warschau (KL Warschau) Dit nazi-concentratiekamp, ook bekend onder de Poolse naam Gęsiówka, werd in juli 1943 opgericht op bevel van SS-leider Heinrich Himmler. Het hoofdkamp lag in de ruïnes van het verwoeste Getto van Warschau (wijk Muranów), maar het kampcomplex had ook subkampen en executieplaatsen in de aangrenzende wijk Wola. Gevangenen (voornamelijk Joden uit verschillende Europese landen en Poolse politieke gevangenen) moesten dwangarbeid verrichten om de resten van het getto te slopen en bruikbare bouwmaterialen te sorteren. Naar schatting zijn in dit kampcomplex ongeveer 20.000 mensen omgekomen door uitputting, ziekte en massa-executies. Tijdens de Opstand van Warschau in augustus 1944 werd een groot deel van de resterende gevangenen door het Poolse Thuisleger bevrijd.

2. Het Bloedbad van Wola (Rzeź Woli) Vaak wordt de term Wola in één adem genoemd met de massamoord die plaatsvond in deze wijk in augustus 1944. Dit was geen reguliere kampoperatie, maar een gecoördineerde vergeldingsactie tegen de burgerbevolking direct na de start van de Opstand van Warschau. Tussen 5 en 12 augustus 1944 openden SS-troepen (onder leiding van Heinz Reinefarth en de beruchte Dirlewanger-brigade) de jacht op burgers. Hitler en Himmler gaven het bevel om alles wat beweegt te doden om het Poolse verzet te breken. In slechts enkele dagen tijd werden tussen de 40.000 en 50.000 Poolse burgers (mannen, vrouwen, kinderen en ziekenhuispatiënten) systematisch geëxecuteerd. Het staat bekend als een van de grootste massamoorden op burgers in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Concentratiekamp Warszawa-Czerniaków

Polen

Concentratiekamp Warschau (officieel KL Warschau) bevond zich  in de Poolse hoofdstad Warschau (Warszawa). Het kamp werd in de zomer van 1943 gebouwd in de wijk Muranów, direct in de ruïnes van het verwoeste Getto van Warschau. Gevangenen moesten het platgebrande gettoterrein opruimen en bruikbare bouwmaterialen, zoals bakstenen en ijzer, verzamelen voor de Duitse oorlogsindustrie. De nazi's zetten duizenden Joodse dwangarbeiders uit verschillende Europese landen in, waaronder ook honderden Nederlandse Joden. Naar schatting zijn in dit werkkamp ongeveer 4.000 tot 5.000 gevangenen omgekomen door uitputting, executies en de uiteindelijke dodenmarsen tijdens de evacuatie in 1944. Het kamp werd in augustus 1944 deels bevrijd door Poolse verzetsstrijders tijdens de Opstand van Warschau.

Concentratiekamp Warszawa-Tarchomin

Polen

Het concentratiekamp Warszawa-Tarchomin was een subkamp van het overkoepelende Warschau (concentratiekamp). Dit werkkamp, gesitueerd in de buitenwijk Tarchomin in het noorden van Warschau, werd in de Tweede Wereldoorlog voornamelijk gebruikt voor Joodse dwangarbeiders. Gevangenen werden ingezet voor zware dwangarbeid, waaronder het opruimen van de puinhopen van het voormalige getto van Warschau. Het KL Warschau-netwerk bestond uit verschillende locaties verspreid over de stad. Een bekend onderdeel was bijvoorbeeld Gęsiówka aan de Gęsastreet.

Concentratiekamp Warthbrücken

Polen

Warthbrücken (de Duitse bezettingsnaam voor het Poolse stadje Koło en het omliggende district in de regio Wartheland) was de administratieve uitvalsbasis voor het beruchte vernietigingskamp Chelmno  (door de nazi's Kulmhof genoemd). Gelegen op ongeveer 15 tot 20 kilometer van Warthbrücken in het dorp Chełmno, was dit het eerste nazivernietigingskamp dat speciaal werd ingericht voor de massamoord op Joden en Roma door middel van vergassingswagens. Tussen december 1941 en maart 1943 (en opnieuw in 1944) zijn hier naar schatting meer dan 150.000 tot 170.000 mensen vermoord. Administratief Centrum: De nazi's gebruikten Warthbrücken (Koło) als centraal knooppunt voor spoorwegtransporten. Gevangenen en Joden uit nabijgelegen getto's in de regio werden hier verzameld, geregistreerd en vervolgens naar Chełmno gebracht om direct te worden gedood.

Concentratiekamp Wartsch

Polen

Concentratiekamp Wartsch (tegenwoordig het Poolse dorp Warcz) was een Außenkommando (subkamp) van het Duitse concentratiekamp Stutthof. Het kamp opende zijn deuren vlak voor de winter van 1939 als een burgerlijk gevangenenkamp (Zivilgefangenenlager). Het kamp viel organisatorisch onder de leiding van Concentratiekamp Stutthof. Gelegen nabij de stad Danzig (het huidige Gdańsk in Polen), in de buurt van Praust (Pruszcz Gdański). Gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor zware fysieke arbeid in de regio. De gevangenen bestonden in de beginfase voornamelijk uit Poolse burgers en politieke tegenstanders uit de regio Danzig die door de nazi's waren opgepakt.

Wasseralfingen

Duitsland

Concentratiekamp Wasseralfingen (ook wel bekend als kamp Wiesendorf) was vanaf september 1944 een buitenkamp van concentratiekamp Natzweiler-Struthof. Het lag in Württemberg en diende als werkkamp voor honderden gevangenen die dwangarbeid verrichtten in de regionale oorlogsindustrie. Het kamp werd geopend in september 1944 toen er 400 gevangenen uit Dachau aankwamen. In november 1944 volgde een transport van 200 tot 300 Poolse gevangenen die waren opgepakt na de opstand in het getto van Warschau. De gevangenen werden ondergebracht in barakken aan de toenmalige Moltkestrasse. De mannen werden ingezet voor zware arbeid bij de Organisation Todt en lokale industrieën in en rond het huidige.

Watenstedt

Duitsland

Concentratiekamp Watenstedt (officieel bekend als KZ-Außenlager Salzgitter-Watenstedt/Leinde) was een nationaalsocialistisch buitenkamp van het concentratiekamp Neuengamme. Het kamp lag in de buurt van Salzgitter in Duitsland en was operationeel van mei 1944 tot april 1945. De gevangenen werden hier ingezet als dwangarbeiders voor de oorlogsindustrie. Huisvesting van gevangenen voor zware gedwongen arbeid. Gevangenen moesten werken in de Braunschweig Stahlwerke, een staalfabriek waar voornamelijk munitie en artilleriehulzen voor de Wehrmacht werden geproduceerd. Het kamp bestond uit houten barakken die voorheen voor civiele dwangarbeiders werden gebruikt, gelegen op ongeveer twee kilometer van de fabriek. Het werd door de SS omgebouwd en omheind met prikkeldraad. Geopend in mei 1944 en bood plaats aan ongeveer 2.000 mannelijke gevangenen. Geopend in juli 1944. Hier verbleven ongeveer 800 vrouwen, voornamelijk overgebracht uit concentratiekamp Ravensbrück. In februari 1945 werden hier ook honderden zieke Joodse vrouwen naartoe gebracht. Begin april 1945 werd het kamp door de SS ontruimd vanwege de nadering van de geallieerde troepen. De gevangenen werden in overvolle goederenwagons geladen. Na dagenlange omzwervingen kwamen de overlevenden op 14 april aan in Ravensbrück. De gevangenen die daarna nog verder te voet naar het westen werden gedreven, zijn begin mei 1945 bevrijd in het opvangkamp Wöbbelin. Veel gevangenen hebben deze transporten en dodemarsen niet overleefd.

Watenstedt - Salzgitter

Duitsland

Concentratiekamp Watenstedt/Leinde in Salzgitter was een groot buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Neuengamme. Het kamp bestond van mei 1944 tot april 1945 en werd opgezet om gevangenen in te zetten als dwangarbeiders voor de Duitse oorlogsindustrie. Gevangenen moesten onder erbarmelijke omstandigheden werken in de Braunschweig Stahlwerke, waar voornamelijk munitie en granaathulzen werden geproduceerd. Opgericht in mei 1944 om mannelijke gevangenen te huisvesten in bestaande houten barakken die eerder voor andere dwangarbeiders werden gebruikt. Vrouwenkamp: In juli 1944 werd een apart kampdeel ingericht voor ongeveer 800 tot 1.000 vrouwelijke gevangenen. Zij kwamen hoofdzakelijk uit Concentratiekamp Ravensbrück. In totaal hebben zeker 2.000 mannen en 1.000 vrouwen in het kamp gevangen gezeten. Gevangenen die te zwak waren om te werken, werden teruggestuurd naar de hoofdkampen Neuengamme of Ravensbrück. Begin april 1945 ontruimde de SS het kamp vanwege de naderende geallieerden. De gevangenen werden op transport gezet of moesten lopen tijdens dodenmarsen. Velen kwamen uiteindelijk terecht in het opvangkamp Wöbbelin, waar de overlevenden op 2 mei 1945 door Amerikaanse troepen werden bevrijd.

Watenstedt - Stahlwerke Braunschweig Hermann-Göring-Werke

Concentratiekamp Watenstedt/Leinde was een belangrijk buitenkamp van het concentratiekamp Neuengamme dat in mei 1944 werd opgericht. De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders in de Stahlwerke Braunschweig GmbH, een munitie- en wapenfabriek die onderdeel was van het reusachtige nazi-staatsconcern Reichswerke Hermann Göring in de regio Salzgitter. Buitenkamp (Außenlager) van KZ Neuengamme. Nabij het dorp Leinde (gemeente Salzgitter), op circa twee kilometer afstand van de staalfabrieken. Mei 1944 tot begin april 1945. Circa 2.000 mannen en vanaf juli 1944  800 tot 1.500 vrouwen. Grootschalige dwangarbeid voor de Duitse oorlogsindustrie (wapens en munitie). De Stahlwerke Braunschweig produceerden onderdelen voor tanks, torpedo's, bommen en zware artilleriegranaten. Vanwege het acute tekort aan Duitse arbeiders zette de SS gevangenen uit heel bezet Europa in, waaronder Frankrijk, Polen, de Sovjet-Unie en Nederland. Het kamp was opgesplitst in twee delen: Mannenlager (mei 1944): Gevangenen moesten in loodzware 12-uursploegen granaten draaien en transportwerk verrichten. Frauenlager (juli 1944): Vrouwelijke gevangenen (velen overgebracht uit KZ Ravensbrück) werkten eveneens rechtstreeks in de hulzenproductie. De omstandigheden in het kamp waren erbarmelijk. Er was sprake van ondervoeding, mishandeling en zware fysieke uitputting. Vanaf eind 1944 veranderde de functie van het kamp deels. Het werd ingezet als opvangkamp voor zieke gevangenen uit andere kampen (zoals het nabijgelegen buitenkamp Salzgitter-Drütte) en voor puinruimcommando's. Hierdoor explodeerde het sterftecijfer in de winter van 1944-1945. Een unieke gebeurtenis vond plaats eind maart 1945, toen de SS het Zweedse Rode Kruis dwong om ruim 1.300 doodzieke gevangenen met de Witte Bussen naar Watenstedt te transporteren om elders plek te maken. Begin april 1945, toen de geallieerde troepen naderden, ontruimde de SS het kamp. De gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd of in treinen geperst richting KZ Bergen-Belsen en Ravensbrück, waarbij velen onderweg alsnog stierven.

Watten

Frankrijk

Concentratiekamp Watten (of Lager Watten) was een nazikamp in Noord-Frankrijk (regio Hauts-de-France), opgericht in 1943. Gevangenen werden hier als dwangarbeiders ingezet voor de constructie van de zogeheten V2-superbunker Blockhaus d’Éperlecques. De leef- en werkomstandigheden in het kamp waren extreem zwaar en mensonterend. In maart 1943 startte nazi-Duitsland vlakbij het dorp Watten met de bouw van een gigantische bunker met de codenaam Kraftwerk Nord West. Het was de bedoeling dat dit complex als lanceer- en opslagbasis voor V2-raketten zou dienen. Om deze reusachtige constructie te bouwen, werd de Organisation Todt ingezet. Zij maakten grootschalig gebruik van dwangarbeiders, onder wie krijgsgevangenen, Oost-Europeanen en Spaanse politieke gevangenen. De dwangarbeiders werden gehuisvest in het nabijgelegen kamp Lager Watten. Velen van hen overleefden de uitputtende arbeid, ondervoeding en brute behandeling door de SS niet. Het bouwproject werd door zware geallieerde bombardementen meerdere malen getroffen en liep grote vertragingen op. Hierdoor verplaatsten de Duitsers de meeste raketoperaties uiteindelijk naar een andere locatie (zoals het complex bij Wizernes). Eind augustus 1944 werd het kamp in Watten door de SS ontruimd. De gevangenen werden overgebracht naar Loos, vlakbij Lille, vanwaar zij op transport werden gezet naar andere concentratie- en vernietigingskampen.

Weferlingen

Duitsland

Concentratiekamp Weferlingen (codenamen Gazelle en Gerhard) was van augustus 1944 tot april 1945 een buitenkamp van Buchenwald. Gevangenen werden hier zwaar mishandeld en gedwongen om ondergrondse tunnels en motoren voor de nazi-oorlogsindustrie te bouwen in de mijnen rondom het gebied. Het kamp was gelegen in de buurt van Weferlingen en de mijn Gerhard. Honderden gevangenen werden ondergronds in de mijn gehuisvest, waar ze leefden in bunkerstollen en wekenlang geen daglicht zagen. Gevangenen leefden in mensonterende omstandigheden. Velen waren zwaar ondervoed en leden aan ziektes. Op 12 april 1945 werd het kamp bevrijd door de 30e Infanteriedivisie van het Amerikaanse leger. Zij troffen ter plaatse nog 421 uitgeputte gevangenen aan en schakelden direct de burgemeesters van omliggende dorpen in om hen van voedsel en medische zorg te voorzien.

Concentratiekamp Weglarki

Polen

Wenglarken / Węglarki: Dit is de Poolse naam voor de plaats Wenglarken in voormalig West-Prustsen/Polen. Werkkamp

Concentratiekamp Węgleszyn

Polen

Węgleszyn was een dwangarbeiderskamp onder het naziregime. Het kamp lag in het district Jędrzejów (Kreis Jędrzejów) in het huidige woiwodschap Świętokrzyskie in Polen. In september 1940 werden tien Joodse dwangarbeiders naar Węgleszyn gestuurd om te werken aan drainage- en ontwateringswerken. In de daaropvolgende jaren vonden er in en rond het dorp razzia's en deportaties plaats naar grotere concentratie- en vernietigingskampen. Węgleszyn, onderdeel van de gemeente Oksa, ongeveer 60 km ten zuiden van Żarnów. Het betrof met name Joodse dwangarbeiders die zware arbeid moesten verrichten. Het gebied viel onder het Generaal-Gouvernement tijdens de Duitse bezetting.

Concentratiekamp Wegrów

Polen

Węgrów was een stad in Oost-Polen (ongeveer 71 kilometer ten oosten van Warschau) waar de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog een getto en een werkkamp hebben opgezet voor de Joodse bevolking. De nazi's vestigden er een getto en dwangarbeidskamp waar Joden onder erbarmelijke omstandigheden moesten werken voordat ze werden gedeporteerd. Lokale troepen (waaronder de Poolse Blauwe Politie en de lokale brandweer) werkten nauw samen met de Duitse Gendarmerie om Joden op te sporen die aan de deportaties probeerden te ontsnappen. Gevangenen en ondergedoken Joden die werden gevonden, werden vaak direct naar de Joodse begraafplaats in Węgrów gemarcheerd en geëxecuteerd.

Weidach

Duitsland

Concentratiekamp Weidach, ook bekend als Kamp Kottern-Weidach, was een buitenkamp van Dachau. Het kamp bestond van 1 oktober 1943 tot 27 april 1945 en bevond zich in de buurt van het Duitse Durach/Kempten. Tot 1500 gevangenen werden er gedwongen tot zware dwangarbeid voor de wapenindustrie (onder andere Messerschmitt AG). Het kamp bestond uit houten barakken die oorspronkelijk door de organisatie Todt waren gebouwd. De leefomstandigheden waren erbarmelijk. In het kamp zelf zijn officieel 17 gevangenen overleden. Daarnaast werden ernstig zieke of ondervoede gevangenen teruggestuurd naar het hoofdkamp Dachau, waar velen stierven. De gevangenen produceerden onderdelen voor de vliegtuigfabriek van Messerschmitt AG in Kempten. In april 1945 werd het kamp geëvacueerd toen de geallieerden naderden. Ongeveer 500 tot 600 gevangenen werden op een dodenmars gestuurd in de richting van Nesselwang, waarna de overlevenden eind april werden bevrijd door het Amerikaanse leger.

Concentratiekamp Weilheim

Duitsland

Vanaf februari tot april 1945 bestond er in Weilheim (Oberbayern) een buitenkamp (Außenlager) van het hoofdkamp Dachau. Hier werden doorgaans enkele tientallen gevangenen ingezet voor dwangarbeid ten behoeve van het plaatselijke bureau voor de ruimtelijke ordening (Landratsamt).  Eind april 1945 reden er vanuit het Dachauer buitenkamp Mühldorf zogenaamde doden- en evacuatietreinen door de regio (waaronder in de buurt van Weilheim en het nabijgelegen Seeshaupt) met duizenden uitgeputte gevangenen die in de Alpen verborgen moesten worden.

Concentratiekamp Weimar

Duitsland

Het voormalige concentratiekamp bij Weimar heet Concentratiekamp Buchenwald. Dit kamp was tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de grootste concentratiekampen op Duits grondgebied. De SS bouwde het kamp in de zomer van 1937 op de Ettersberg, vlakbij Weimar. In de beginjaren sloten de nazi's hier vooral politieke tegenstanders, criminelen, getuigen van Jehova en homoseksuelen op. Later werd het een opvangkamp voor vele tienduizenden Joden en dwangarbeiders. Hoewel Buchenwald geen specifiek vernietigingskamp was (zoals Auschwitz), stierven er ruim 56.000 mensen door medische experimenten, uitputting, honger en massa-executies. Op 11 april 1945 werd het kamp bevrijd door de Amerikaanse troepen. Kort daarna dwongen de Amerikanen de inwoners van Weimar om het kamp te bezoeken en de gruwelen met eigen ogen te zien.

Concentratiekamp Weinbergen

Oekraine

Weisenbach 

Oostenrijk

Concentratiekamp Weissenbach verwijst naar twee locaties tijdens de Tweede Wereldoorlog in Oostenrijk:

1. Weissenbach am Attersee (Recreatieoord voor SS en T4-personeel) In dit dorpje aan de Attersee (nabij Salzburg) bevond zich Haus Schoberstein, een villa die door de nazi's werd gebruikt als ontspanningsoord voor SS'ers en personeel van de Aktion T4 (het euthanasieprogramma). Het was een plek waar medewerkers van het T4-programma en de Aktion Reinhardt-vernietigingskampen (zoals Sobibor, Treblinka en Belzec) op verlof gingen. Het deed tevens dienst als vergaderlocatie voor de planners van de massamoorden.

2. Weissenbach an der Triesting (Dodenmarsen en Executies) Tijdens de dodenmarsen in april 1945 werden duizenden uitgeputte en zieke Hongaarse Joden via de regio's rond Wenen en Neder-Oostenrijk naar het overvolle kamp Mauthausen geëvacueerd. In en rond de gemeente Weissenbach an der Triesting vonden destijds zware wreedheden plaats. Terugtrekkende SS-eenheden hebben hier meerdere groepen uitgeputte gevangenen standrechtelijk geëxecuteerd en vermoord.

Concentratiekamp Weißberg

Polen

Weissenbach a. d. Concentratiekamp Triesting

Oostenrijk

In Weissenbach an der Triesting (een gemeente in Neder-Oostenrijk) bevond zich tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeidskamp voor Hongaarse Joden. Vanaf juni 1944 werden hier ongeveer 40 Hongaars-Joodse mannen en vrouwen gevangengehouden. Zij waren via het doorgangskamp Strasshof gedeporteerd. De gevangenen moesten onder erbarmelijke omstandigheden zware dwangarbeid verrichten. Ze werden onder andere ingezet voor opruimwerkzaamheden na een lokale overstroming en in een plaatselijke steengroeve (de Taßhofer Steinbruch). Het bloedbad van april 1945 Toen het Rode Leger in het voorjaar van 1945 oprukte, besloot de nazi-leiding de kampen te ontruimen via de beruchte dodemarsen. In Weissenbach liep dit uit op een executie: De moord: Op 16 april 1945 werden alle 40 Hongaars-Joodse dwangarbeiders door SS-mannen standrechtelijk geexecuteerd in de nabijgelegen steengroeve.

Concentratiekamp Weißenfels

Duitsland

In het vroege nazi-tijdperk (begin maart 1933) werd in Schloss Neu-Augustusburg in Weißenfels een concentratiekamp gevestigd. Dit vroege kamp, dat diende als overloop voor lokale gevangenissen, huisvestte voornamelijk politieke tegenstanders zoals leden van de communistische (KPD) en sociaaldemocratische (SPD) partij. Gevangenen werden in maart 1933 vastgezet in een politielokaal op de tweede verdieping van het kasteel, dat destijds ook door de politie werd gebruikt.

Weißsee 

Oostenrijk

Het concentratiekamp Weißsee was tijdens de Tweede Wereldoorlog een buitenkamp van Konzentrationslager Dachau. Het kamp lag in Oostenrijk in de regio Salzburgerland nabij Uttendorf op een hoogte van 2300 meter. Het kamp werd in 1939 gebouwd en functioneerde aanvankelijk als een regulier werkkamp voor krijgsgevangenen en dwangarbeiders (voornamelijk Polen en later Sovjets). Vanaf 1943 werd Weißsee officieel een zelfstandig buitenkamp van Dachau. Gevangenen van verschillende nationaliteiten werden onder zware condities gedwongen tot slavenarbeid, voornamelijk in de zware bouw in het hooggebergte. Er stonden drie barakken omheind met zwaar prikkeldraad die plaats boden aan ongeveer 450 gevangenen. In mei 1945 werd het kamp bevrijd door Amerikaanse troepen.

Concentratiekamp Weisswasser (Liegnitz)

Polen

Concentratiekamp Weisswasser (gelegen in Liegnitz, Silezië/huidig Legnica, Polen) was een zogenaamd vroeg concentratiekamp. Het werd in maart 1933 opgericht door de SA in een SA-verblijf. Het kamp werd in maart 1933 door de Sturmabteilung (SA) ingericht als een vroege faciliteit voor beschermende hechtenis in Liegnitz. 1933–1939. Later in de oorlog werd Weisswasser ook bekend als een buitenkamp (subkamp) van concentratiekamp Gross-Rosen. Daarnaast zijn er in de regio kampen zoals het kamp in Leschwitz/Weinhübel.

Weißwasser = Bila Voda 

Tsjechie

Mährisch Weisswasser (Duitse naam) is de benaming voor een voormalig satellietkamp van het concentratiekamp Groß-Rosen dat zich in het huidige Bílá Voda in Tsjechië bevond. Het was een vrouwelijk buitenkamp van Groß-Rosen. Het kamp werd in het vroege najaar (rond september) van 1944 opgezet. Het kamp bood onderdak aan Joodse vrouwen uit onder meer Hongarije, Roemenië, Polen en Frankrijk, die vaak geselecteerd waren in Auschwitz. De vrouwen werden zwaar tewerkgesteld voor het Berlijnse elektronicabedrijf Telefunken.

Concentratiekamp Weitra

Oostenrijk

In de Oostenrijkse stad Weitra (gelegen in de deelstaat Neder-Oostenrijk) bevond  een Zwangsarbeitslager (dwangarbeiderskamp) Het betrof een specifiek kamp voor Hongaarse Joden, waaronder mannen, vrouwen en kinderen. Het kamp was operationeel van juni 1944 tot april 1945.De gevangenen werden ingezet voor zware dwangarbeid in de zagerij van de firma Ludwig Knapp en bij het laden van hout op het nabijgelegen treinstation. Gevangenen verbleven onder erbarmelijke omstandigheden in provisorische onderkomens, zoals een voormalige paardenstal en op een hooizolder.

Het kamp Rörndlwies (St. Martin) Net buiten Weitra, in het aangrenzende St. Martin im Waldviertel, bevond zich een sublocatie genaamd Lager Rörndlwies. Dit kamp opende op 1 juli 1944. Gevangenen moesten hier bosarbeid verrichten voor de Fürstenberg'sche Forst- und Güterdirektion Weitra. Minstens één gevangene, de Hongaarse Jood Imre Popper, bezweek hier aan de ontberingen. De toenmalige lokale pastoor negeerde de nazi-voorschriften en begroef hem destijds op het parochiekerkhof.

Wels II

Oostenrijk

Concentratiekamp Wels II (ook bekend als KZ-Außenlager Gunskirchen) was een berucht subkamp van concentratiekamp Mauthausen. Het lag in Oostenrijk nabij Gunskirchen en Edt bei Lambach, en deed van eind maart tot mei 1945 dienst als opvangkamp voor duizenden Hongaarse Joden. Het kamp lag oorspronkelijk in een hal in de wijk Noitzmühle in Wels en werd later verplaatst naar de bossen bij Gunskirchen. Vanaf maart 1945 werden er duizenden uitgeputte gevangenen, voornamelijk Hongaarse Joden, onder erbarmelijke omstandigheden samengedreven. Er was geen omheining, geen stromend water, geen keuken en geen sanitair. Gevangenen moesten op de grond op stro slapen en leden massaal aan honger, uitputting en dodelijke ziektes zoals tyfus. Er wordt geschat dat ongeveer 4.000 tot 5.000 gevangenen stierven door de onmenselijke omstandigheden of werden doodgeschoten door de bewakers. Op 5 mei 1945 werd het kamp bevrijd door Amerikaanse troepen. Zij troffen naar schatting nog 15.000 tot 18.000 zwaar ondervoede overlevenden aan en richtten direct noodhospitalen in.

Werden concentratiekamp

Duitsland

In het stadsdeel Werden in de Duitse stad Essen stond een beruchte tuchthuis en gevangenis (Gefängnis Werden). Tijdens het nazi-regime werd deze gevangenis door de nazi's gebruikt om politieke gevangenen, verzetsstrijders en joden op te sluiten voordat zij werden gedeporteerd naar officiële concentratiekampen. Hoewel het functioneerde als een plek van nazi-terreur, was het administratief gezien een gevangenis en geen concentratiekamp (KZ).

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het gebied wel zwaar verweven met het naziregime, met name door de aanwezigheid van vele dwangarbeiders en een commandopost van een Buchenwald-buitenkamp in het nabijgelegen centrum. Buitenkomp van Buchenwald (Essen-Centrum): Dit kamp bevond zich aan de Schwarze Poth 13. Gevangenen werden vastgezet in kelders van een café en ingezet voor het ruimen van puin en het onschadelijk maken van bommen na geallieerde luchtaanvallen. Dwangarbeid in de industrie: Het concern Krupp (gevestigd in Essen) had tientallen fabrieken en maakte op grote schaal gebruik van duizenden gevangenen en dwangarbeiders uit bezette gebieden tijdens de Arbeitseinsatz. Arbeitserziehungslager (AEL) Essen/Mülheim: Dit werkopvoedingskamp lag vlakbij het vliegveld van Essen. Hier werden honderden jonge buitenlanders (waaronder veel Nederlanders, Fransen en Belgen) en andere dwangarbeiders onder erbarmelijke omstandigheden vastgehouden nadat zij probeerden te vluchten of hun contract hadden verbroken.

Werder

Duitsland

Concentratiekamp Werder was een buitenkamp (Außenlager) van concentratiekamp Sachsenhausen. Het kampje bevond zich in Werder (Havel), een stad in de Duitse deelstaat Brandenburg. Het kamp was operationeel van 20 maart 1943 tot 27 juni 1944. Het was een van de kleinste buitenkampen; het aantal gevangenen varieerde van vier tot tien mannelijke dwangarbeiders. De gevangenen werden gehuisvest in de zogenaamde Lichau-Keller (op de Friedrichshöhe) en op een aak op de rivier de Havel. Kampcommandant: SS-Unterscharführer Oskar Hoffmann, van beroep porseleinschilder, leidde het kamp.

Werderhof

Duitsland

Concentratiekamp Wereszyn

Polen

Werlte

Duitsland

Werlte diende in maart 1945 als doorgangsplaats voor gevangenen tijdens een dodenmars vanuit concentratiekamp Esterwegen, waarbij de gevangenen in een plaatselijke sporthal overnachtten. De regio rond Werlte (het Emsland) was echter het toneel van de beruchte Emslandlager, een groep van 15 vroege concentratie- en strafkampen van het nazi-regime. De kampen werden vanaf 1933 gebouwd en dienden in eerste instantie om politieke tegenstanders, Joden en andere vervolgden te terroriseren. Gevangenen werden onder mensonterende omstandigheden ingezet voor de ontginning en cultivering van het veengebied. Het meest centrale en beruchte kamp in de directe omgeving van Werlte was Kamp Esterwegen.

Wernigerode 

Duitsland

Werkkamp Wernigerode (codenaam Richard) was oorspronkelijk een dwangarbeiderskamp (opgezet in april 1941). Vanaf maart 1943 werd het een buitenkamp van concentratiekamp. De ongeveer 800 gevangenen werden onder mensonterende omstandigheden ingezet voor de wapenproductie, waaronder de bouw van V2-raketten in ondergrondse tunnels. Het kamp was gevestigd in de stad Wernigerode (Harz, Duitsland). In maart 1943 werd het een officieel satellietkamp van om te voldoen aan de grote vraag naar dwangarbeiders. Er zaten doorgaans zo'n 800 gevangenen van verschillende nationaliteiten, waaronder ook veel Nederlanders. Het sterftecijfer was schrikbarend hoog door ondervoeding, uitputting en mishandeling. Meer dan 7.000 dwangarbeiders en gevangenen verbleven en werkten in en rond de stad onder onmenselijke omstandigheden.

Wernigerode - Kdo. v. Halberstadt

Duitsland

Concentratiekamp Wernigerode (Kdo. v. Halberstadt) was een buitenkamp (Außenkommando) van het hoofdconcentratiekamp Buchenwald. De officiële nazi-registratie duidde het kamp aan als een commando (Kdo.) dat organisatorisch onder het grotere kampcomplex Halberstadt-Langenstein-Zwieberge viel. De locatie aan de Veckenstedter Weg in Wernigerode begon in april 1941 als een werkkamp voor buitenlandse dwangarbeiders. Vanaf maart 1943 werd het officieel omgedoopt tot een buitenkamp van Buchenwald. Onder de specifieke nazi-registratie Wernigerode/Harz, Kdo. v. Halberstadt stond het kamp geregistreerd voor de periode van 12 oktober 1944 tot 5 april 1945. Het kamp maakte deel uit van het SS-programma om de Duitse oorlogs- en defensie-industrie (met name de vliegtuigproductie) te beschermen tegen geallieerde bombardementen door deze ondergronds te verplaatsen. Er verbleven zo'n 800 gevangenen van minstens acht verschillende nationaliteiten. Onder de gevangenen bevonden zich relatief veel Nederlanders en Belgen die ingezet werden voor zware dwangarbeid in de lokale metaal- en defensie-industrie (zoals de Rautalwerke en Rautenbach Leichtmetallwerk). Begin april 1945, toen de Amerikaanse troepen naderden, ontruimde de SS het kamp. De gevangenen werden op een dodenmarsch gestuurd richting het concentratiekamp Leitmeritz. Tijdens deze evacuatie kwamen meer dan 400 gevangenen om het leven door uitputting, honger of executie.

Werschetz

Servie

Concentratiekamp Werschetz (Vršac) in Servië was tijdens en na de Tweede Wereldoorlog een internerings- en werkkamp. Het diende vanaf november 1944 als detentiecentrum voor de Donau-Zwaben en functioneerde van 1945 tot 1949 tevens als krijgsgevangenenkamp voor Duitse soldaten. November 1944: Nadat de mannen uit de regio waren geliquideerd, werden vrouwen en kinderen uit Werschetz in het kamp geïnterneerd. Velen overleden door honger en zware dwangarbeid, of werden overgebracht naar andere kampen zoals Rudolfsgnad.

Concentratiekamp Wesenberg

Duitsland

Duitse stadje Wesenberg in de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren lag pal op de route van de beruchte dodenmarsen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De Dodenmarsen vanaf Ravensbrück In april 1945 werd het nabijgelegen vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück ontruimd door de SS. Tienduizenden verzwakte gevangenen werden te voet gedwongen in de richting van het westen te lopen. Ontsnappingen: Een van de routes liep direct via het dorp Strasen, dat tegenwoordig onder de gemeente Wesenberg valt. In de bossen rondom Strasen en Wesenberg wisten verschillende groepen gevangenen met succes uit de dodenmars te ontsnappen. Zij hielden zich in de regio schuil totdat het gebied door het Rode Leger werd bevrijd. Kampen in de directe omgeving, Mahn- Ravensbrück: Dit hoofdkamp lag circa 20 kilometer ten zuidoosten van Wesenberg, bij de stad Fürstenberg/Havel. Het was het grootste vrouwenconcentratiekamp van het Duitse Rijk. Buitenkamp Retzow (Rechlin): Dit was een officieel Außenlager (buitenkamp) van Ravensbrück en lag net ten westen van Wesenberg. Gevangenen moesten hier onder erbarmelijke omstandigheden werken op het militaire vliegveld van Rechlin.

Wesola

Polen

De naam Wesola (soms Wesoła) verwijst naar Arbeitslager Fürstengrube, een dwangarbeiders- en subkamp van concentratiekamp Auschwitz, gelegen in de gelijknamige stad in Polen. Wesoła, nabij Mysłowice in bezet Polen (ongeveer 30 kilometer van het hoofdkamp Auschwitz). Een nazi-dwangarbeiderskamp (subkamp van Auschwitz III-Monowitz). Gevangenen (voornamelijk Joden) werden wreed uitgebuit in de Fürstengrube steenkoolmijn en bij de constructie van een nieuwe mijnschacht. De steenkool werd gebruikt voor de nabijgelegen IG Farben-fabrieken. Het kamp werd in de zomer van 1943 georganiseerd en functioneerde tot de dodenmarsen en evacuatie in januari 1945.

Wesserling 

Frankrijk

Concentratiekamp Wesserling (ook bekend als KZ-Lager Urbès-Wesserling) was een berucht subkamp van het naziconcentratiekamp Natzweiler-Struthof in de Franse Elzas. Het deed vanaf maart 1944 dienst als dwangarbeiderskamp waar gevangenen onder mensonterende omstandigheden werden ingezet om een spoorwegtunnel geschikt te maken voor de ondergrondse productie van vliegtuigmotoren. Gelegen tussen de steden Urbès en Bussang, nabij Thann in de Vogezen, Frankrijk. Gevangenen moesten een tunnelcomplex uitgraven en inrichten voor Daimler-Benz, specifiek voor de productie van onderdelen voor Messerschmitt-vliegtuigmotoren. Het kamp werd in maart 1944 in gebruik genomen. Er werden voornamelijk politieke gevangenen, Italianen, Sovjetburgers en Joden tewerkgesteld. De leef- en werkomstandigheden waren extreem zwaar, wat leidde tot een hoog sterftecijfer. In de herfst van 1944 werd het kamp geëvacueerd en in december van dat jaar werd het gebied bevrijd.

Wesslinken 

Duitsland/Polen

nazi-buitenlager Wesslinken (tegenwoordig het Poolse Wiślinka), of Kamp Wesseling in Duitsland

1. Buitenlager Wesslinken (Polen)Dit was een officieel buitenlager van het concentratiekamp Stutthof. Wesslinken lag vlakbij Danzig (Gdańsk). Het kamp was operationeel van 29 mei 1940 tot 14 oktober 1940. Gevangenen moesten hier onder dwang zwaar werk verrichten.

2. Straffiliaal Wesseling (Duitsland)  een kamp waar veel Nederlandse gevangenen zaten. Gelegen tussen Keulen en Siegburg in Duitsland. Dit was een  subkamp/werkkamp waar ongeveer 500 gevangenen vanuit Kamp Erika (Ommen) naartoe werden gestuurd. Gevangenen moesten werken in de lokale industrie onder erbarmelijke omstandigheden, bewaakt door Nederlandse SS'ers.

Concentratiekamp Westerbork

Nederland

Kamp Westerbork (officieel Judendurchgangslager Westerbork) was tijdens de Tweede Wereldoorlog het grootste Duitse doorgangskamp in Nederland, gelegen bij Hooghalen in Drenthe. Vanuit dit kamp werden tussen 1942 en 1944 ruim 102.000 Joden en 245 Roma en Sinti per trein gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen in Centraal- en Oost-Europa. Het overgrote deel van hen overleefde de oorlog niet. Vluchtelingenkamp (1939): Oorspronkelijk gebouwd door de Nederlandse regering om Joodse vluchtelingen uit nazi-Duitsland op te vangen. Doorgangskamp (1942–1944): Overgenomen door de nazi's en ingericht als het centrale startpunt voor deportaties naar kampen zoals Auschwitz en Sobibor. Westerbork had geen gaskamers; het functioneerde puur als voorportaal voor de vernietigingskampen in het oosten.

Westeregeln

Duitsland

Concentratiekamp Westeregeln, ook bekend onder de codenamen Maulwurf en Tarthun, was een buitenkamp van concentratiekamp Buchenwald. Vanaf eind 1944 dwongen de nazi's hier gevangenen tot slavenarbeid om een ondergrondse vliegtuigfabriek te bouwen ter bescherming tegen geallieerde bombardementen. Gelegen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, bij de zoutschacht Westeregeln IV (tussen Egeln en Tarthun). Gevangenen moesten de ondergrondse faciliteiten uitbreiden voor de Junkers Aircraft and Engine Company (Zweigwerke Schönebeck) om de productie van de Heinkel He 162 straaljager ondergronds te kunnen voortzetten. De SS verhuurde de gevangenen tegen betaling van 4 Reichsmark (RM) per ongeschoolde arbeider per dag aan de wapenindustrie. De eerste gevangenen arriveerden in oktober 1944. Ze leefden en werkten onder erbarmelijke omstandigheden, wat in april 1945 leidde tot de ontbinding en evacuatie van het kamp.

Westerplatte

Polen

Op het schiereiland Westerplatte bij Gdańsk (Polen) lag tijdens de Tweede Wereldoorlog het nazi-subkamp Aussenstelle Westerplatte, een officieel buitenkamp van het concentratiekamp Stutthof. Westerplatte staat wereldwijd primair bekend als de locatie waar op 1 september 1939 de Tweede Wereldoorlog begon met de Slag om Westerplatte. Direct na de Poolse overgave richtten de nazi's hier een dwangarbeiderskamp in voor civiele gevangenen. Het functioneerde als een Aussenstelle (buitenkamp) onder het beheer van hoofdkamp Stutthof. De nazi's hielden hier gevangenen vast van het voorjaar van 1940 tot medio 1941. De populatie bestond voornamelijk uit Poolse burgers en intellectuelen uit de regio Gdańsk. Gevangenen moesten onder extreem brute omstandigheden puinruimen, de verwoeste Poolse bunkers afbreken en het terrein herstructureren voor het Duitse leger.

Wewelsburg

Duitsland

Bij het kasteel Wewelsburg in Duitsland lag tijdens de Tweede Wereldoorlog het Concentratiekamp Niederhagen (ook wel bekend als KZ Niederhagen-Wewelsburg). Dit kamp werd speciaal opgericht om gevangenen als dwangarbeiders in te zetten voor de megalomane verbouwingsplannen van SS-leider Heinrich Himmler, die van de Wewelsburg het ideologische middelpunt van de SS wilde maken. In mei 1939 begon het als een buitenkamp van concentratiekamp Sachsenhausen. Vanaf september 1941 werd het een zelfstandig hoofdkamp onder de naam KZ Niederhagen. Daarmee kreeg het organisatorisch dezelfde status als grotere kampen zoals Buchenwald. Het kleinste kamp: Met in totaal circa 3.900 gevangenen was het destijds het kleinste zelfstandige concentratiekamp in Duitsland. De leef- en werkomstandigheden waren extreem zwaar. Zeker 1.285 gevangenen overleefden het kamp niet door uitputting, mishandeling of executies door de Gestapo. Door het keren van de kansen in de oorlog werden de bouwactiviteiten aan het kasteel in 1943 stilgelegd. Het kamp werd in het voorjaar van 1943 grotendeels ontruimd, waarna er een klein restant (Restkommando) achterblijf tot de definitieve bevrijding in april 1945.

Weyer 

Oostenrijk

Concentratiekamp Weyer, voluit Weyer-Dipoldsau, was een subkamp van het hoofdkamp KZ Mauthausen in Oostenrijk. Tussen juli 1943 en augustus 1944 werden hier ongeveer 130 gevangenen tewerkgesteld onder zware omstandigheden. Gelegen in Weyer, Opper-Oostenrijk. Het fungeerde als een buitenkamp (Arbeitslager) van Mauthausen. Actief van 1 juli 1943 tot 29 augustus 1944. Het kamp bood plaats aan ongeveer 130 gevangenen die dwangarbeid moesten verrichten.

Concentratiekamp Wiązowna

Polen

In Wiązowna (Polen) was in 1941 en 1942 een Joods werkkamp (dwangarbeiderskamp) onder toezicht van de nazi's. Joodse gevangenen uit de regio moesten hier dwangarbeid verrichten. Op 17 augustus 1942 werden de gevangenen vanuit Wiązowna overgebracht naar het nabijgelegen kamp in Falenica. Kort daarop, op 20 augustus 1942, werd dit naburige kamp ontruimd en werden de gevangenen gedeporteerd naar vernietigingskampen tijdens de Holocaust.

Concentratiekamp Wichstadtl

Tsjechie

Concentratiekamp Wichstadtl  een Zwangsarbeitslager für Juden (dwangarbeiderskamp voor Joden) en een Arbeitserziehungslager (arbeidsopvoedingskamp) in het Tsjechische dorp Mladkov (Duitse naam: Wichstadtl). Dit gebied maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog deel uit van het door nazi-Duitsland geannexeerde Sudetenland. Zwangsarbeitslager für Juden: Dit kamp werd geopend in december 1941 en sloot in het voorjaar van 1942. Er zaten uitsluitend mannen gevangen. Zij werden gedwongen ingezet voor de bouw van barakken. Later in de oorlog fungeerde de locatie als een disciplinair kamp (Arbeitserziehungslager) voor Tsjechische gevangenen en zogenaamde Judenmischlinge. Dit kamp was specifiek bedoeld voor jongeren in de leeftijd van 14 tot 18 jaar. Naast deze kampen werd er in Wichstadtl ook een lokale fabriek omgebouwd tot een kamp voor krijgsgevangenen, die gedwongen werden om te werken bij lokale boeren.

Wickerode

Duitsland

Concentratiekamp Wickerode was in 1945 een satellietkamp van het  concentratiekamp Mittelbau-Dora. Het kamp in het huidige Saksen-Anhalt werd gebruikt voor dwangarbeid. Gevangenen, waaronder veel Italianen, werden ingezet voor zware dwangarbeid. Ze moesten onder meer infrastructuur aanleggen (zoals elektriciteits- en gasleidingen) om het Mittelbau-wapencomplex van energie te voorzien. Naarmate de Amerikaanse troepen in het voorjaar van 1945 naderden, werden de kampen in de regio ontruimd. Dit leidde tot dodenmarsen waarbij veel gevangenen alsnog het leven lieten.

Concentratiekamp Wieliczany

Polen

Concentratiekamp Wieliczka was een subkamp van het nazi-concentratiekamp Kraków-Płaszów. Het kamp, dat officieel bekendstond als Arbeitslager Wieliczka, werd in het voorjaar van 1944 door de Duitse bezetter opgericht. De nazi's gebruikten dit kamp specifiek om dwangarbeiders in te zetten in de beroemde Wieliczka-zoutmijn. In maart en april 1944 bouwden de Duitsers de diepe, ondergrondse gangen van de zoutmijn om tot een geheime wapen- en vliegtuigfabriek voor de Duitse vliegtuigbouwer Heinkel. Bovengronds, in het Sint-Kingapark (nabij de Daniłowicz-schacht), werd een barakkenkamp gebouwd voor de gevangenen. Het kamp was omheind met prikkeldraad. Het kamp telde ongeveer 1.700 tot enkele duizenden Joodse gevangenen. Velen van hen waren overgebracht uit de kampen Płaszów, Budzyń en Mielec. Gevangenen moesten onder extreem zware en gevaarlijke omstandigheden diep onder de grond werken om productielijnen op te zetten en vliegtuigonderdelen te monteren. De grootschalige productie van gevechtsvliegtuigen is in Wieliczka uiteindelijk nooit echt van de grond gekomen. Vanwege het naderende Sovjetleger (het Rode Leger) in het oosten besloten de nazi's het kamp in september 1944 haastig te ontruimen. De machines werden gedemonteerd en samen met de overlevende gevangenen getransporteerd naar andere concentratiekampen dieper in het Duitse Rijk, waaronder Flossenbürg, Mauthausen en Litoměřice (Leitmeritz). Na de ontruiming bleef de zoutmijn achter als een plek waar honderden dwangarbeiders door uitputting, mishandeling of executie het leven hadden verloren.

Wieliczka

Polen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Wieliczka  een SS-Arbeitslager (dwangarbeiderskamp) en een berucht buitenkamp van Krakau-Płaszów. Gevangenen werden hier door de nazi's ingezet voor zware dwangarbeid in de oorlogsindustrie. Het kamp werd in het voorjaar van 1944 opgezet in en rond de bekende Wieliczka-zoutmijn (gelegen aan de Daniłowicza-straat) en werd in september 1944 weer ontruimd. Het diende als ondergronds complex voor de fabricage van Heinkel-vliegtuigonderdelen voor de nazi-oorlogsmachine. Er verbleven naar schatting 3.000 tot 6.000 gevangenen, voornamelijk Joodse dwangarbeiders die eerder in kampen als Budzyń en Mielec waren opgesloten. De omstandigheden waren extreem zwaar. Naast dodelijke uitputting en ondervoeding werden er diep in de mijnschachten op grote schaal executies en wreedheden gepleegd.

Concentratiekamp Wielkie Ejsymonty

Wit Rusland

Het concentratiekamp van Wielkie Ejsymonty was een nazi-werkkamp tijdens de Tweede Wereldoorlog, gelegen nabij het huidige Masalany (Wit-Rusland). Joodse dwangarbeiders werden hier vastgehouden en ingezet voor zware wegwerkzaamheden voordat zij in november 1942 werden gedeporteerd. Het kamp bevond zich in een grote school nabij het dorp Massalany, in de buurt van Wielkie Ejsymonty. De gevangenen werden gedwongen om te werken aan de verbreding en verharding van de weg tussen Massalany en Łunna-Wola. Eind 1942 werden Joodse gemeenschappen uit de regio (waaronder Indura en Odelsk) naar dit gebied gedreven. Vervolgens werden de dwangarbeiders overgebracht naar het doorgangskamp in Kiełbasin, om daarna te worden afgevoerd naar vernietigingskampen.

Concentratiekamp Wieluń

Polen

Wieluń  Het Bombardement (1 september 1939): De Duitse Luftwaffe viel de stad rond 04:40 uur onverwacht aan. Er werden tientallen tonnen bommen op burgerdoelen gegooid, waarbij het ziekenhuis werd verwoest en honderden burgers omkwamen. Dit wordt in de geschiedenis weleens het Poolse Guernica genoemd. Het Getto van Wieluń: Dit werd opgericht in het voorjaar van 1941 in de buurt van Plac Targowy en omliggende straten. Duizenden Joden werden hier samengebracht voordat ze in 1942 werden gedeporteerd naar het vernietigingskamp Kulmhof.

Concentratiekamp Wien-Andlersdorf

Oostenrijk

Wien-Andlersdorf  functioneerde eind 1944 en in 1945 als een dwangarbeiderskamp voor Joodse vrouwen (ongeveer 52 personen).Het kamp was gevestigd in het gebied van het landgoed Andlersdorf 30 (behorend tot het landforst-goed in Rutzendorf). De gevangenen werden daar ingezet voor zware landbouwwerkzaamheden onder toezicht van het nazi-regime.

Concentratiekamp Wien-Aspern

Oostenrijk

Weense wijk Aspern en het toenmalige vliegveld Wien-Aspern

1. Zwangsarbeiterlager (Dwangarbeiderskampen) In plaats van een officieel concentratiekamp (KZ) onder toezicht van de SS, bevonden zich in Aspern meerdere kampen voor civiele dwangarbeiders. Een groot dwangarbeiderskamp voor Poolse dwangarbeiders. Een dwangarbeiderskamp voor Griekse en Joegoslavische dwangarbeiders. Deze mensen werden onder dwang ingezet voor de infrastructuur en de uitbreiding van de omliggende oorlogsindustrie.

2. Vliegveld Wien-Aspern en de Anschluss (1938) Het Flugfeld Aspern was in maart 1938 de plek waar de nazi-terreur in Oostenrijk letterlijk landde. Himmlers landing: In de vroege ochtend van 12 maart 1938 landde SS-leider Heinrich Himmler met zijn staf op Wien-Aspern. Vanaf het vliegveld stuurde de Gestapo de eerste grootschalige arrestatiegolven aan tegen Oostenrijkse politieke tegenstanders en Joden. Velen van hen werden korte tijd later (1 april 1938) via de eerste massatransporten naar concentratiekamp Dachau gedeporteerd. De nazi's wilden van Aspern de op twee na grootste militaire luchthaven van het Derde Rijk maken. Voor deze grootschalige bouwprojecten werden de hierboven genoemde dwangarbeiders ingezet.

Concentratiekamp Wien-Brigittenau

Oostenrijk

In Wien-Brigittenau (de 20e gemeente in Wenen) werden tijdens de Tweede Wereldoorlog dwangarbeiders gehuisvest in of ingezet bij fabrieken en bedrijven in de wijk. Dit maakte destijds deel uit van het netwerk rondom het Concentratiekamp Mauthausen. In het district waren locaties als de Wiener Brückenbau-AG gevestigd, waar dwangarbeid door onder meer Russische krijgsgevangenen plaatsvond voordat zij naar Mauthausen werden gedeporteerd. In het Gymnasium aan de Karajangasse (in het Weense Augarten-gebied) die door de Gestapo als gevangenis werd gebruikt.

Concentratiekamp Wien-Ebergassing (Graf Marenzi)

Oostenrijk

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het kamp Wien-Ebergassing (Gutsverwaltung Graf Marenzi) in Oostenrijk een dwangarbeiderskamp. Het fungeerde specifiek als een werkkamp voor Hongaarse Joden die onder zware omstandigheden werden tewerkgesteld. Het kamp lag in Ebergassing op het terrein van de Gutsverwaltung Marenzi (mogelijk bij het kasteel of Schloss 1). De dwangarbeiders werden hoofdzakelijk ingezet voor zware landbouwwerkzaamheden of bouwprojecten in opdracht van de lokale landgoedbeheerders en industrieën.  Ebergassing maakte van 1938 tot 1954 deel uit van het 23e district van Groot-Wenen. Het betrof hier dwangarbeiderskampen specifiek georganiseerd voor Joodse mannen en vrouwen afkomstig uit Hongarije.

Concentratiekamp Wien-Essling

Oostenrijk

Wien-Essling was de locatie van verschillende dwangarbeiderskampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze kampen in Essling (gelegen in het 22e Weense district Donaustadt) functioneerden voornamelijk als agrarische werkkampen onder de vleugels van het nazi-regime. De Locatie (Landforst Gut Essling / Gut Schafflerhof): Vanaf juli 1944 werden hier Hongaarse Joden (mannen, vrouwen en kinderen) ondergebracht. Zij werden door de SS en de nazi-autoriteiten gedwongen om zware landarbeid te verrichten op het nabijgelegen landgoed. Het kamp was operationeel van ongeveer juli 1944 tot de ontruiming medio april 1945. Veel van deze Weense dwangarbeidskampen werden beheerd onder de administratie van het Mauthausen Concentration Camp, dat in Oostenrijk het centrale knooppunt was van concentratiekampen en dwangarbeid.

Concentratiekamp Wien-Favoriten

Oostenrijk

In Wenen-Favoriten (het 10e district van Wenen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een Wehrmachtsuntersuchungsgefängnis (WUG X) aan de Hardtmuthgasse. Ook waren er in het district verschillende dwangarbeiderskampen gevestigd waar voornamelijk Hongaarse Joden werden uitgebuit, zoals bij de Papierfabrik ROJA. Wehrmachtsuntersuchungsgefängnis (WUG X): Dit gebouw, gelegen aan de Hardtmuthgasse 40-42 (de huidige Justizanstalt Favoriten), deed dienst als nazi-militair onderzoeks- en detentiecentrum. Gevangenen van het nazi-regime en de militaire rechtbank werden hier opgesloten alvorens ze werden geëxecuteerd (onder meer in Kagran) of overgebracht naar kampen als Mauthausen. Dwangarbeiderskampen (1944-1945): In het district bevonden zich specifieke barakken en onderkomens voor dwangarbeiders. Bekende locaties waren de Papierfabrik ROJA (Rothe & Jarausch) en de Holzwarenfabrik Kissler & Hermann in de Davidgasse/Davidsgasse. Deze locaties fungeerden als buitenposten voor dwangarbeid onder extreme omstandigheden.

Concentratiekamp Wien-Fischamend

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wien-Fischamend was tijdens de Tweede Wereldoorlog een buitenkamp van het Concentratiekamp Mauthausen. Het fungeerde voornamelijk als werkkamp en was verbonden aan de vliegtuigfabrieken van Messerschmitt, gelegen nabij het huidige vliegveld van Wenen en Schwechat. Dwangarbeiders werden ingezet in de vliegtuigindustrie en bij de zware bouwprojecten in de regio (waaronder de nabijgelegen Donau-Auen). De gevangenen werden blootgesteld aan erbarmelijke omstandigheden, dwangarbeid, ondervoeding en de constante dreiging van geallieerde bombardementen op de fabrieken. Gevangenen verbleven in barakken in en rondom de regio Fischamend (onder meer in het gebied rond de Brucker Straße). In de omgeving van Fischamend en Wenen zijn er meerdere opslag- en werkkampen voor dwangarbeiders geweest die onder Mauthausen vielen. 

Wien - Floridsdorf

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Floridsdorf was een buitenkamp van het Mauthausen  (gelegen in Oostenrijk). Tijdens de Tweede Wereldoorlog dwongen de nazi's er meer dan 2000 gevangenen voornamelijk uit Polen en Rusland tot zware dwangarbeid in de wapen- en munitie-industrie. Het kamp lag aan de Prager Straße in Wenen, nabij productielocaties zoals Hofherr & Schrantz en Akkumulatoren Fabrik AG (AFA). De militaire leiding was gevestigd in de voormalige St. Georg-brouwerij aan de Hopfengasse.Slachtoffers: Minstens 45 gevangenen kwamen in het kamp om het leven door honger, uitputting en de erbarmelijke omstandigheden.

Wien - Floridsdorf II - Schwechat II

Oostenrijk

Wenen - Floridsdorf II - Schwechat II  verwijst naar de Netwerk van subkampen van het concentratiekamp Mauthausen in het grotere Wenen tijdens het nationaalsocialisme. De benamingen zijn nauw verbonden met de wapenproductie van de Duitse Luftwaffe (Heinkel-Werke) en de latere evacuatie van de kampen. In de zomer van 1944 werden gevangenen vanwege de oorlog overgebracht van centrale kampen naar subkampen nabij strategische fabrieken. Het gehele bewapeningscomplex voor vliegtuigproductie in de omgeving van Wenen werd administratief vaak onder de hoofdterm aangeduid Wenen-Floridsdorf. Schwechat II (Heidfeld): Dit kamp werd gebouwd op het terrein van de luchtmachtbasis Heinkel-Werke in Schwechat wordt het ook aangeduid als Schwechat II of Schwechat-Heidfeld. Vanwege zware geallieerde bombardementen werd het kamp Schwechat-Heidfeld op 13 juli 1944 geëvacueerd. De ongeveer 2.000 overlevende gevangenen werden rechtstreeks overgebracht naar de Wenen-Floridsdorf Subkamp gedeporteerd. De Santa-commando's: Sommige van de gevangenen die naar Floridsdorf werden overgebracht, werden later teruggestuurd naar Schwechat naar nieuwe werkdetachementen, die onder de codenaam Santa (Santa I, II en III) opereerden.

Wien - Floridsdorf III - Schwechat III

Oostenrijk

Wien-Floridsdorf en Schwechat III (Santa III) waren nazi-buitenkampen (Außenlager) van het concentratiekamp Mauthausen. Deze kampen in de regio Wenen waren administratief nauw met elkaar verweven en fungeerden als knooppunten voor dwangarbeid in de Duitse oorlogsindustrie. Vanaf 1943/1944 verplaatsten de nazi's grote delen van de wapen- en vliegtuigproductie naar de regio Wenen. Vanwege hevige geallieerde bombardementen werd deze productie steeds vaker ondergronds ondergebracht, onder andere in oude bierkelders. Wien-Floridsdorf: Dit kamp fungeerde als het administratieve hoofdkwartier voor een hele groep subkampen in de regio. Op het hoogtepunt bood het complex onderdak aan maximaal 2.737 gevangenen, voornamelijk afkomstig uit Polen en de Sovjet-Unie. Op 13 juli 1944 werd het nabijgelegen kamp Schwechat-Heidfeld door een geallieerd bombardement volledig verwoest. De overlevende gevangenen werden geëvacueerd naar Wien-Floridsdorf. De Santa-kampen en Schwechat III Vanuit Floridsdorf werden de gevangenen vervolgens verdeeld over nieuwe ondergrondse werklocaties. Een aanzienlijk deel werd naar de zogenaamde Santa-commando's in Schwechat gestuurd: De commando's Santa I, II en III bevonden zich in de diepe kelders van lokale brouwerijen en fabrieken in Schwechat. Deze locaties waren strategisch gekozen omdat ze bescherming boden tegen luchtaanvallen. Schwechat III (Santa III): Gevangenen in dit specifieke subkamp werden ingezet voor de productie van gevechtsvliegtuigen voor de firma Ernst Heinkel Flugzeugwerke. De leef- en werkomstandigheden in deze vochtige, donkere ondergrondse ruimtes waren erbarmelijk en eisten veel slachtoffers. Akkumulatoren Fabrik (AFA): Andere groepen gevangenen binnen dit netwerk moesten werken voor de AFA-Werke, waar batterijen voor Duitse onderzeeërs (U-boten) werden geproduceerd.

Wien - AFA-Werke

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-AFA-Werke, ook wel Wien-Floridsdorf genoemd, was een buitenkamp van het Mauthausen. Het kamp werd opgericht in juli 1944 om dwangarbeiders in te zetten voor de massaproductie van onderzeeboot- en pantserbatterijen door de Accumulatoren-Fabrik AFA. Het fabrieksterrein en de barakken bevonden zich in de Weense wijk Floridsdorf (o.a. in de Shuttleworthstrasse op het terrein van Hofherr & Schrantz en in Hopfengasse). Er verbleven meer dan 2.000 gevangenen, voornamelijk afkomstig uit Rusland en Polen. Minstens 45 van hen kwamen in dit subkamp om het leven door uitputting en mishandeling. De AFA-Werke produceerden cruciale accu's voor de Duitse U-boats. De fabriek in Wenen was opgezet als noodmaatregel nadat de originele vestigingen in Duitsland door geallieerde bombardementen waren getroffen. Op 2 december 1944 werd de fabriek zwaar getroffen door een luchtaanval van de RAF. Hierna werd de overgebleven productie en een deel van de gevangenen overgebracht naar andere locaties, waaronder Floridsdorf - Mauthausen en het Hinterbrühlbuitenkamp.

Wien - Hinterbrühl = Wien-Mödling

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wien-Hinterbrühl (ook bekend onder de codenaam Lisa) en Wien-Mödling verwijzen naar buitenkamp. Het kamp lag in de gemeente Hinterbrühl, dat direct grenst aan de stad Mödling ten zuidwesten van Wenen. Het was een officieel buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Mauthausen. Organisatorisch viel het onder het grotere kampcomplex in de regio Wenen (Floridsdorf). Vanaf augustus 1944 moesten de gevangenen onder dwang werken in de Seegrotte Hinterbrühl, een leeggepompte ondergrondse gipsmijn. Onder de codenaam Languste produceerden zij hier onderdelen voor de straaljagers van de firma Heinkel AG.

Wien - Hinterbrühl Arbeitslager Haidfeld

Oostenrijk

Konzentrationslager in Wien-Hinterbrühl en Schwechat-Heidfeld waren buitenkampen van Concentratiekamp Mauthausen. Gevangenen werden hier onder onmenselijke omstandigheden tewerkgesteld in de vliegtuigindustrie (Ernst Heinkel AG). Beide kampen hielden een nauwe verbintenis.

1. Wien-Schwechat (Arbeitslager Heidfeld) Schwechat, destijds behorend tot het 23e district van Groot-Wenen. 30 augustus 1943 tot 13 juli 1944. Dwangarbeid voor de Ernst Heinkel AG, die haar vliegtuigproductie uit Rostock had verplaatst na geallieerde bombardementen. Het kamp stond ook bekend als Schwechat II. Na zware bombardementen op de fabriek in juli 1944 werd het kamp gesloten. De overlevende gevangenen werden op 13 juli 1944 geëvacueerd en gedeeltelijk overgebracht naar andere kampen, waaronder het complex in Hinterbrühl.

2. Wien - Hinterbrühl (Arbeitslager) Hinterbrühl nabij Mödling (gelegen ten zuiden van Wenen). Augustus 1944 tot begin april 1945. Dreef eveneens zware productie voor de Heinkel-fabrieken. De gevangenen werden ondergebracht in een omgebouwde en drooggemaakte gipsfabriek. Dit kamp maakte deel uit van het Floridsdorf-complex. Het werd begin april 1945 ontruimd vanwege de naderende geallieerden, waarna de gevangenen op brute wijze richting Oberösterreich werden gedreven.

Wien - Jedlesee 

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Jedlesee was een buitenkamp (Außenlager) van het Oostenrijkse concentratiekamp Mauthausen. Het kamp bestond in de eindfase van de Tweede Wereldoorlog en lag in het 21e district van Wenen (Floridsdorf). Het kamp werd geopend op 13 juli 1944. Inzet van gevangenen als dwangarbeiders voor de nazi-oorlogsindustrie. Moederkamp: Mauthausen. Sluiting/Evacuatie: April 1945, wegens de opmars van het Sovjetleger. In 1944 verplaatste de Duitse vliegtuigbouwer Ernst-Heinkel-Werke een groot deel van de productie naar de regio Wenen. Door de zware bombardementen van de geallieerden en een nijpend tekort aan arbeiders, zette de SS op grote schaal concentratiekampgevangenen in.De gevangenen in Wien-Jedlesee werden onder andere ingezet voor:De productie van onderdelen voor de Heinkel He 219 en He 280 vliegtuigen. Werkzaamheden bij de accufabriek AFA (Akkumulatoren-Fabrik Aktiengesellschaft). Zware arbeid voor de machinefabriek Hofherr & Schrantz. Het kamp werd bevolkt door gevangenen die oorspronkelijk uit het geëvacueerde kamp Schwechat-Heidfeld kwamen. De gevangenen in Jedlesee werden apart gehuisvest van de andere Weense buitenkampen. Het ging voornamelijk om buitenlandse gevangenen, waaronder grote groepen Polen en Russen. De omstandigheden waren, zoals in de meeste Mauthausen-subkampen, extreem zwaar door ondervoeding, ziektes en de meedogenloze werkdruk.

Wien - Maria-Lanzendorf

Oostenrijk

Wien - Maria-Lanzendorf (vaak aangeduid als Oberlanzendorf) verwijst een nazi-kampcomplex ten zuiden van Wenen, in de deelstaat Neder-Oostenrijk. Er waren op deze locatie twee verschillende kamptypen actief:

1. Arbeitserziehungslager (AEL) Oberlanzendorf, dat onder direct gezag van de Weense Gestapo stond. Oorspronkelijk opgericht in 1940 als werkinrichting, werd het vanaf 1941 door de Gestapo gebruikt om buitenlandse dwangarbeiders en Oostenrijkse politieke gevangenen te straffen voor zogenaamde arbeidsdiscipline-delicten (zoals sabotage of vluchtpogingen). Vanaf 1944 fungeerde het ook als een belangrijk doorgangskamp voor prominente Hongaarse Joden (aristocraten, politici en intellectuelen) die na de Duitse bezetting van Hongarije werden gedeporteerd naar concentratiekampen zoals Mauthausen, Auschwitz en Bergen-Belsen. Het regime in het AEL was extreem gewelddadig en sadistisch. Minstens 400 gevangenen kwamen er om het leven door mishandeling, honger en executies. Een van de meest beruchte bewakers was de SS-er Adam Milanovicz, die door gevangenen de Bloedhond van Oberlanzendorf werd genoemd.

2. Außenlager Maria-Lanzendorf (Mauthausen) Daarnaast bestond er op hetzelfde terrein of in de directe nabijheid een officieel buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Mauthausen, gecodeerd als Kdo. Maria Lanzendorf of A 8. Gevangenen in dit nevenkamp werden ingezet als slavenarbeiders voor de lokale oorlogsindustrie en landbouw in de regio Schwechat. Aan het einde van de oorlog (maart/april 1945), toen het Rode Leger Wenen naderde, werd het kamp ontruimd. De resterende gevangenen werden door de SS op dodenmarschen richting het hoofdkamp Mauthausen gestuurd.

Wien - Schönbrunn Kraftfahrtechnische Lehranstalt, Kdo. v. Wiener Neustadt Mauthausen

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wien - Schönbrunn (ook bekend als Sonderkommando Wien) was een officieel buitenkamp van Mauthausen. Gevangenen werden vanaf september 1944 ingezet bij de Kraftfahrtechnische Lehranstalt van de Waffen-SS (KTL) in de Weense Fasangartenkaserne (tegenwoordig de Maria-Theresien-Kaserne) voor technische constructiewerkzaamheden. Fasangartenkaserne in Wien-Hietzing. De SS was geïnteresseerd in de uitvindingen van de Oostenrijkse natuuronderzoeker en boswachter Viktor Schauberger. Hij experimenteerde met alternatieve aandrijvingen en energietechnologieën (zoals vliegende schijven en werveltechnologie). Op 28 september 1944 werden vijf hoogopgeleide ingenieur-gevangenen (uit Polen, Tsjechië en Duitsland) vanuit Kamp Mauthausen naar Schönbrunn overgebracht. De technische leiding van het kamp in Schönbrunn kwam van de Kraftfahrtechnische Lehranstalt (KTL) van de Waffen-SS. Deze afdeling was ook de initiatiefnemer en opdrachtgever voor het buitenkamp Wiener Neustadt (evenals het buitenkamp in St. Aegyd). Hier werkten in wisselende getallen honderden gevangenen aan pantservoertuigen en andere militaire projecten voor de SS.

Wiener Neustadt Rax-Werk GmbH

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wiener Neustadt Rax-Werk GmbH was een buitenkamp van het Mauthausen concentratiekamp. Vanaf juni 1943 werden hier duizenden dwangarbeiders ingezet voor de productie van wapens en raketonderdelen. De Fabriek: De Raxwerke waren oorspronkelijk onderdeel van de Wiener Neustädter Lokomotivfabrik. Vanaf 1942 produceerden ze er onderdelen voor pantservoertuigen en luchtafweergeschut. Het kamp werd in juni 1943 geopend en bood plaats aan maximaal 1.200 gevangenen tegelijk. Zij werden zwaar uitgebuit bij de opbouw van de fabriek en het assembleren van de wapensystemen. Het betrof voornamelijk Franse, Poolse en Sovjet-krijgsgevangenen, evenals andere politieke gevangenen. Verplaatsing naar Thüringen: Na zware geallieerde bombardementen in de zomer van 1943 werden de machines en honderden gevangenen overgebracht naar ondergrondse faciliteiten in Thüringen (het latere Dora-Mittelbau complex).

Concentratiekamp Wien-Fünfhaus (Lager K 15 Hackengasse 11)

Oostenrijk

Kamp K 15 (ook bekend als het dwangarbeiderskamp Wien-Fünfhaus) aan Hackengasse 11 in het 15e district van Wenen diende van juni 1944 tot april 1945 als internerings- en dwangarbeidskamp voor ongeveer 500 Hongaarse Joden. De gedeporteerden, waaronder veel kinderen, moesten dwangarbeid verrichten voor Weense bedrijven. Vandaag herdenkt een gedenkplaat de slachtoffers. Het kamp was gevestigd in een voormalige jongensschool aan de Hackengasse 11 (hoek Goldschlagstraße). De gevangenen werden beheerd door de gemeente Wenen en gedwongen voor verschillende bedrijven te werken. Het werk omvatte straatschoonmaak, bouwwerkzaamheden en opruimen na geallieerde luchtaanvallen. Vanaf januari 1945 werden veel van de uitgeputte gevangenen naar andere kampen gedeporteerd of direct op dodenmarsen naar het concentratiekamp Mauthausen en het concentratiekamp Gunskirchen gebracht.

Concentratiekamp Wien-Gerasdorf

Oostenrijk

Het concentratiekamp in Wien-Gerasdorf, vaak aangeduid als het Judenlager Gerasdorf, was in 1944 een dwangarbeiderskamp voor honderden Joodse mannen en vrouwen uit Hongarije. De gevangenen werden ingezet voor zware landbouwwerkzaamheden en op het spoorwegemplacement in de buurt van het station. Tijdens de dwangarbeid stierven in het kamp minstens zeven mensen. Het kamp werd uiteindelijk bevrijd door het Sovjetleger.

Concentratiekamp Wien-Groß-Enzersdorf

Oostenrijk

Het Concentratiekamp Wien-Groß-Enzersdorf was een subkamp en onderdeel van het omvangrijke netwerk van het concentratiekamp Mauthausen. Het bevond zich in Groß-Enzersdorf in de directe omgeving van Wenen. Het kamp was gelegen in Groß-Enzersdorf, in de regio Marchfeld (tegenwoordig vallend onder het district Wenen-Umgebung / Neder-Oostenrijk). Het viel destijds onder het Gau Groß-Wien. Net als andere buitenkampen rondom Wenen diende het kamp voornamelijk als locatie voor dwangarbeid en de huisvesting van gevangenen (waaronder Joodse dwangarbeiders) voor de nazi-oorlogsindustrie en regionale bouwprojecten.

Concentratiekamp Wien-Guntramsdorf

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wien-Guntramsdorf (officieel bekend als KZ-Außenlager Guntramsdorf / Wiener Neudorf) was een belangrijk buitenkamp van het concentratiekamp Mauthausen. Het kamp bestond van 2 augustus 1943 tot april 1945 en lag in de gemeenten Guntramsdorf en Wiener Neudorf, destijds onderdeel van de regio Groß-Wien onder het nazi-regime. Flugmotorenwerke Ostmark: De gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de nazi-oorlogsindustrie, specifiek voor de versnelde bouw en productie van vliegtuigmotoren in deze nabijgelegen fabriek. Naast fabriekswerk moesten de gevangenen ook tankgrachten graven, in drukkerijen werken en zware landbouwarbeid verrichten. Op het hoogtepunt in september 1944 zaten er 3.170 gevangenen gelijktijdig vast in het kamp. De gevangenen kwamen uit heel Europa, met grote groepen uit de Sovjet-Unie, Polen, Frankrijk, Italië en Hongarije. Verhuizing door bombardement: Oorspronkelijk bestond het kamp uit zes barakken in Guntramsdorf. Na een geallieerd bombardement in mei 1944 werd het kamp verplaatst naar een groter terrein (het Neue Lager) in Wiener Neudorf, dat uiteindelijk uit tientallen barakken bestond. Gevangenen leden onder extreme ondervoeding, mishandeling door de SS, ziektes en uitputtend fysiek werk. Velen overleefden het kamp niet. Begin april 1945, toen het Rode Leger Wenen naderde, werd het kamp door de SS ontruimd. De overlevende gevangenen werden gedwongen om tijdens een moordende dodenmars te voet terug te lopen naar het hoofdkamp Mauthausen, waarbij achterblijvers direct door de SS werden doodgeschoten.

Concentratiekamp Wien-Gutenhof

Oostenrijk

Wien-Gutenhof was tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeiderskamp en subkamp in de regio van Wenen (Oostenrijk), dat onder administratie viel van het Mauthausen concentratiekamp (Wikipedia). De locatie werd voornamelijk ingezet voor de tewerkstelling van Joodse dwangarbeiders, onder andere in de landbouw en bij bouwprojecten. Het kamp lag in het huidige Himberg, ongeveer 10 kilometer ten zuiden van Wenen, op de plek waar nu de Colony Golf Club is gevestigd. Het kamp diende als een werk- en doorgangskamp. Gevangenen werden ingezet voor verschillende arbeidsinzetten, waaronder werkzaamheden voor de landbouw.De omstandigheden waren er zwaar en het kamp fungeerde tevens als doorgangslokatie voor zieke en gestrafte gevangenen.

Concentratiekamp Wien-Heiligenstadt

Oostenrijk

Wien-Heiligenstadt was tijdens de Tweede Wereldoorlog het knooppunt voor meer dan 40 Außenlager (buitenkampen) van het Mauthausen. De regio rond Wenen, waaronder Heiligenstadt, werd door de nazi's vooral gebruikt voor dwangarbeid in de oorlogsindustrie, vliegtuigonderdelen en wapenproductie. Gevangenen in Wenen werden ingezet in fabrieken en ondergrondse tunnels (zoals in nabijgelegen locaties als Hinterbrühl).

Concentratiekamp Wien-Hennersdorf

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wien-Hennersdorf (ook wel bekend als het KZ-Außenlager Wien-Hennersdorf) was een werkkamp en satellietkamp van het KZ Mauthausen. Het kamp werd halverwege 1944 opgezet in het oosten van Oostenrijk en diende voornamelijk als agrarisch en economisch dwangarbeiderskamp voor gevangenen. In tegenstelling tot de grote industriële Mauthausen-kampen, was Hennersdorf voornamelijk gericht op de landbouw. Gevangenen (waaronder veel Hongaarse Joden) werden in kleine groepen ingedeeld en moesten zware dwangarbeid verrichten op de boerderijen en in de velden. Toen het Sovjetleger in 1945 naderde, werden de Oostenrijkse boeren en de SS gedwongen om het gebied te verlaten en namen zij groepen gevangenen mee op dodenmarsen.

Concentratiekamp Wien-Hernals

Oostenrijk

Zwangsarbeitslager voor Hongaarse Joden: Aan de Frauenfeldstraße 14 in Hernals bevond zich een dwangarbeiderskamp. De gevangenen werden hier ingezet voor zware fysieke arbeid bij het lokale bouwbedrijf Hans Zehethofer. Kampen voor buitenlandse arbeiders: Er waren in Hernals diverse andere kampen ingericht voor civiele dwangarbeiders. Zo was er aan de Hernalser Gürtel 11 een kamp voor Spaanse dwangarbeiders en aan de Jörgerstraße 22 een locatie voor Tsjechische en Joegoslavische burgers. Veel Joodse inwoners uit Ottakring en Hernals werden vanuit hun woningen weggevoerd naar vernietigingskampen. Tegelijkertijd was er in dit arbeidersdistrict een actieve verzetsbeweging. 

Concentratiekamp Wien-Hietzing

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Hietzing (ook bekend als Wien-Hietzing (Luftwaffen-Kdo 12-13) of buitenkamp Schönbrunn) was een nazi-concentratiekamp in het 13e arrondissement van Wenen (Hietzing). Het functioneerde als een subkamp van het concentratiekamp Mauthausen. Moederkamp: Mauthausen. Gelegen op het terrein van de voormalige Kazerne van de Gardecavalerie in Hietzing en nabij de tuinen van Slot Schönbrunn. Geopend in november 1943 en ontruimd in april 1945. Gedwongen arbeid ten behoeve van militair-technologisch onderzoek. In tegenstelling tot de grote vernietigingskampen was Wien-Hietzing specifiek ingericht voor geheime wapenontwikkeling.Viktor Schauberger: De gevangenen moesten onder dwang werken in het laboratorium van deze Oostenrijkse uitvinder en natuuronderzoeker. Gevangenen werkten aan alternatieve aandrijftechnologieën en vliegende schijven (vroege prototypes voor helikopters of geavanceerde luchtvaartuigen) voor de SS. De SS selecteerde hiervoor specifiek gevangenen uit het hoofdkamp met technische vaardigheden, zoals ingenieurs, monteurs en metaalbewerkers. Door de nadering van het Rode Leger in april 1945 werd het kamp door de SS ontruimd. De overlevende gevangenen werden op dodemarsen gestuurd of teruggebracht naar het hoofdkamp Mauthausen, dat uiteindelijk op 5 mei 1945 door Amerikaanse troepen werd bevrijd.

Concentratiekamp Wien-Innere Stadt

Oostenrijk

Innere Stadt (het eerste district van Wenen) vol met locaties van nazi-vervolging, dwangarbeid. Zwangsarbeitslager in de Innere Stadt waren kleinere dwangarbeiderskampen binnen de Innere Stadt:

Ruprechtsplatz 1: Een nazi-dwangarbeiderskamp voor Hongaarse Joden die moesten werken voor de metaal- en slotenmakersfirma Otto Klesler. Laurenzerberg 1: Een nazi-kamp voor Griekse dwangarbeiders.

De Gestapo-centrale (Morzinplatz) Het beruchtste nazi-bolwerk in de Innere Stadt was het voormalige Hotel Metropole op de Morzinplatz. Dit luxe hotel werd na de Anschluss in 1938 omgevormd tot het hoofdkwartier van de Gestapo in Wenen. Duizenden verzetsstrijders, Joden en politieke gevangenen werden hier ondervraagd, gemarteld en vervolgens gedeporteerd naar concentratiekampen zoals Mauthausen of Auschwitz. 

Concentratiekamp Wien-Jedlersdorf

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Jedlersdorf (ook wel bekend als Wien-Floridsdorf of Jedlesee) was vanaf juli 1944 een buitenkamp van het hoofd Concentratiekamp Mauthausen. Gevangenen werden in de Weense wijk Floridsdorf (o.a. in de oude St. Georg-brouwerij en de Hofherr-Schrantz fabriek) gedwongen tot zware dwangarbeid voor de wapenindustrie (Heinkel) en U-bootbatterijen. Wenen-Floridsdorf (distrikt 21), gevestigd in de wijk Jedlesee en Shuttleworthstraße. In juli 1944 werd het kamp in Schwechat gebombardeerd, waarna de gevangenen en de wapenproductie werden overgebracht naar Wenen. Ongeveer 2.000 tot 2.700 gevangenen (voornamelijk Russen, Polen en andere Oost-Europeanen) werden hier onder erbarmelijke omstandigheden vastgehouden. Bij de nadering van het Rode Leger op 1 april 1945 werden meer dan 2.700 gevangenen op een dodenmars gestuurd richting het hoofdkamp Mauthausen, waarbij honderden mensen stierven of onderweg werden geëxecuteerd.

Concentratiekamp Wien-Klosterneuburg

Oostenrijk

In Klosterneuburg was een buitenkamp gevestigd dat diende als dwangarbeiderskamp. Gevangenen werden hier vooral ingezet voor de productie van wapens en munitie om de nazi-oorlogsmachine draaiende te houden.

Concentratiekamp Wien-Laxenburg

Oostenrijk

Tijdens de Tweede Wereldoorlog fungeerde het complex in Laxenburg (destijds onderdeel van Groot-Wenen) als dwangarbeiders- en opvangkamp, en niet als zelfstandig concentratiekamp. Vanaf de zomer van 1944 werden hier honderden Hongaarse Joden ondergebracht die zware arbeid moesten verrichten in de oorlogsindustrie en landbouw. Gevangenen waren gehuisvest in het paleis Blauer Hof en het omliggende kasteeldomein.Gevangenen: Het betrof een groep van meer dan 300 Hongaarse Joden (mannen, vrouwen en kinderen). Inwoners werden tewerkgesteld in de landbouw, in plaatselijke fabrieken (zoals de Corona-koffiefabriek) en bij de constructie van militaire bunkers. Naast een werkkamp, bevonden zich in Laxenburg ook een strafkamp en een verzamelkamp vanwaar gevangenen werden gedeporteerd naar andere concentratiekampen.

Concentratiekamp Wien-Leopoldstadt

Oostenrijk

Weense district Leopoldstadt speelde een centrale tijdens het nazi-regime deed Leopoldstadt dienst als het gedwongen joodse getto van Wenen. Bovendien herbergde het district de vier beruchtste Sammellager (deportatie-verzamelkampen) van de stad. In de jaren 1941 en 1942 richtte de SS vier centrale verzamelkampen in binnen de wijk. Dit waren geen concentratiekampen met gaskamers, maar zwaar bewaakte transitlocaties waar de joodse bevolking onder mensonterende omstandigheden werd samengedreven in afwachting van hun deportatie. Deze kampen bevonden zich in voormalige scholen aan de volgende adressen: Kleine Sperlgasse 2a: Dit was het grootste en bekendste verzamelkamp van Wenen. Alleen al door dit gebouw werden zo'n 45.000 mensen gesluisd. Castellezgasse 35 Malzgasse 7 Malzgasse 16 Vanaf deze locaties werden de slachtoffers per vrachtwagen naar het Aspang-station gebracht. Tussen februari 1941 en oktober 1942 vertrokken daarvandaan 45 deportatietreinen naar de getto's en vernietigingskampen in Oost-Europa (zoals Auschwitz, Sobibór en Theresienstadt), waar de overgrote meerderheid werd vermoord.

Vóór de nazi-machtsovername in 1938 was Leopoldstadt een bloeiende wijk waarin circa 40% van de inwoners een joodse achtergrond had (in de volksmond ook wel Mazzesinsel genoemd). Na de Anschluss dwongen de nazi's tienduizenden Joden uit andere delen van Wenen en Oostenrijk om te verhuizen naar overbevolkte Sammelwohnungen (verzamelwoningen) in Leopoldstadt, waardoor de wijk de facto in een afgesloten getto veranderde. Tijdens de Kristallnacht in november 1938 werden de meeste synagoges in de wijk, waaronder de grote Leopoldstädter Tempel, volledig verwoest. 

Concentratiekamp Wien-Lobau

Oostenrijk

In de Wiener Lobau (een groot uiterwaardengebied in het oosten van Wenen) bestond tijdens de Tweede Wereldoorlog een complex van nationaalsocialistische dwangarbeiderskampen. Dit complex stond bekend als Lager Lobau. Tussen 1938 en 1945 werden hier honderden mensen onder erbarmelijke omstandigheden gevangengehouden: Hongaarse Joden: Vanaf de zomer van 1944 werden grote groepen Hongaars-Joodse gezinnen (mannen, vrouwen en kinderen) naar de Lobau gedeporteerd. Poolse vrouwen: Gevangenomen studentes en jonge vrouwen uit Polen werden hierheen gebracht en onder andere tewerkgesteld in een kampbordeel. Krijgsgevangenen: Ook dwangarbeiders en krijgsgevangenen uit verschillende andere Europese landen zaten hier vast. Er bestonden binnen het gebied ten minste twee gescheiden kampen: het kamp Wifo-Lobau (verbonden aan de Wirtschaftliche Forschungsgesellschaft) en een nabijgelegen kamp van de bouwfirma Sager & Woerner. Infrastructuur en Olie De gevangenen werden ingezet voor zware fysieke dwangarbeid ten behoeve van de Duitse oorlogseconomie: De bouw van de strategisch belangrijke Ölhafen Lobau (olievanghaven). Graafwerkzaamheden voor het nooit voltooide Donau-Oder-Kanaal. Het herstellen van oliefabrieken en infrastructuur na geallieerde bombardementen. Sneeuwruimen en zware landbouwarbeid in de regio.

Concentratiekamp Wien-Magdalenenhof

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Magdalenenhof was een nazi-dwangarbeiderskamp in Wenen dat functioneerde als een subkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Mauthausen. Het kamp bevond zich aan de Senderstraße op de Bisamberg in het 21ste Weense district Floridsdorf. Het kamp was gevestigd bij of nabij het historische jachtslot Jagdschloss Magdalenenhof. De populatie bestond voornamelijk uit vrouwelijke gevangenen en Hongaars-Joodse dwangarbeiders. De gevangenen werden ingezet voor zware landbouwarbeid in de regio en werkten daarnaast in de productie van minerale oliën. Het kamp maakte organisatorisch deel uit van het grotere kampcomplex Wien-Floridsdorf, waar duizenden gevangenen onder erbarmelijke omstandigheden slavenarbeid moesten verrichten voor de Duitse oorlogsindustrie.

Concentratiekamp Wien-Mannswörth

Oostenrijk

Wien-Mannswörth was een buitenkamp (of Außenlager) van het concentratiekamp Mauthausen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in het district Mannswörth, nabij de luchthaven van Wenen, en werd voornamelijk gebruikt voor dwangarbeid. Gevangenen in Wien-Mannswörth werden door de SS tewerkgesteld in de nabijgelegen fabrieken en bij de uitbreiding of aanleg van infrastructuur en vliegvelden (zoals Fliegerhorst Schwechat/Wien-Mannswörth). De omstandigheden waren er mensonterend en de dwangarbeid eiste vele levens.

Concentratiekamp Wien-Meidling

Oostenrijk

In het 12e district van Wenen, Meidling,  was het gebied een locatie voor dwangarbeid en de opsluiting van dwangarbeiders. Kabel- und Drahtwerke AG: In de Oswaldgasse 33 in Meidling werden grootschalig Joodse dwangarbeiders en andere dwangarbeiders ingezet, onder meer afkomstig uit de concentratiekampen in de regio. De fabrieken en infrastructuur in Wenen vormden een uitgebreid netwerk van buitenkampen die direct of indirect onder het hoofdkamp van Concentratiekamp Mauthausen vielen. Door het spoorwegknooppunt in en nabij Wenen (waaronder stations als Wien Meidling) passeerden in de nadagen van de oorlog treinen vol met Joodse gevangenen op weg naar Mauthausen, waarbij velen de reis door honger en uitputting niet overleefden.

Concentratiekamp Wien-Moosbrunn

Oostenrijk

Wien-Moosbrunn was een nationaalsocialistisch woon- en doorgangskamp (Duits: Wohnlager) voor Joden. Het kamp bevond zich bij de zogenaamde Moosmühle in de gemeente Moosbrunn. Dit gebied werd in 1938 door het naziregime geannexeerd en tijdelijk ingedeeld bij Groof-Wenen (Groß-Wien). Vanaf de inbeslagname in 1938 door de nationaalsocialisten deed de locatie dienst als gedwongen opvangkamp. Hier werden voornamelijk Joden vastgehouden die gedwongen waren te emigreren (auswanderungswillige Juden). Hoewel het destijds bestuurlijk onder de regio Wenen viel, ligt de gemeente Moosbrunn vandaag de dag in de deelstaat Neder-Oostenrijk. In 1945, tijdens de zware gevechten tussen de Duitse Wehrmacht en het oprukkende Rode Leger (de Sovjettroepen), is het gehele kampcomplex volledig verwoest.

Concentratiekamp Wien-Münchendorf

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Münchendorf was een buitenkamp van het concentratiekamp Mauthausen, geopend van juni tot oktober 1944. Gevangenen (mannen, vrouwen en kinderen) werden zwaar ingezet voor dwangarbeid in de landbouw en bij de Gutsverwaltung in Münchendorf, Oostenrijk. Münchendorf, destijds behorend tot het 24e district van Groot-Wenen. van juni 1944 tot oktober 1944. Het kamp werd gebruikt voor mannen, vrouwen en kinderen. De dwangarbeid vond plaats onder leiding van Ing. Ludwig Mayer op Gut Münchendorf (Schloss Blauer Hof).Het kamp diende destijds als een commando van het hoofdkamp in Laxenburg.

Concentratiekamp Wien-Oberlaa

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Oberlaa was een  buitenkamp (geopend rond 1944) van het concentratiekamp Mauthausen. Het kamp werd specifiek gebruikt voor de inzet van dwangarbeiders in de omgeving van Wenen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gevangenen, waaronder veel Joodse Hongaren, ingezet voor dwangarbeid en de bouw van infrastructuur in en rondom Wenen.

Concentratiekamp Wien-Ottakring

Oostenrijk

Wien-Ottakring (gelegen in het 16e district van Wenen) speelde Ottakring, net als de rest van Wenen, een actieve en ingrijpende rol in de Holocaust en het nazi-systeem voor dwangarbeid.

Concentratiekamp Wien-Pellendorf

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Pellendorf een dwangarbeiders- en strafkamp (Arbeitserziehungslager) uit de Tweede Wereldoorlog. Het lag in Pellendorf, gemeente Himberg (nabij Wenen). Het kamp werd geleid door de Gestapo van Wenen en huisvestte met name buitenlandse dwangarbeiders en politieke gevangenen. Gevangenen werden zwaar mishandeld en uitgebuit voor dwangarbeid in de oorlogsindustrie en bij lokale infrastructurele projecten. Het kamp stond bekend om de honger, de vreselijke hygiënische omstandigheden en het uitbreken van dodelijke ziektes zoals tuberculose en tyfus.

Concentratiekamp Wien-Raasdorf

Oostenrijk

Wien-Raasdorf was  een dwangarbeiderskamp voor Joodse mannen, vrouwen en kinderen. Het functioneerde in 1944 en 1945 als subkamp (buitenlager)  Het kamp was gevestigd in het Oostenrijkse plaatsje Raasdorf, nabij Wenen. De gevangenen werden tewerkgesteld in de plaatselijke Phönix-conservenfabriek. Er zaten destijds ongeveer 68 tot 70 Hongaarse Joden opgesloten die onder zware omstandigheden dwangarbeid moesten verrichten.

Concentratiekamp Wien-Rutzendorf

Oostenrijk

Concentratiekamp Wien-Rutzendorf (ook wel Zwangsarbeiterlager Rutzendorf) was een dwangarbeiderskamp voor Joodse vrouwen in Rutzendorf (gemeente Groß-Enzersdorf, nabij Wenen). Het functioneerde tijdens de Tweede Wereldoorlog als een satelliet-/buitenkamp van het hoofdcomplex van Concentratiekamp Mauthausen. Het kamp bevond zich bij Landforst Gut Rutzendorf, een landbouwbedrijf in handen van de stad Wenen. Tegenwoordig is dit onderdeel van de deelstaat Neder-Oostenrijk. Het kamp huisvestte uitsluitend Hongaarse Joodse vrouwen die zware dwangarbeid moesten verrichten in de landbouw.

Concentratiekamp Wien-Sachsengang

Oostenrijk

Het Lager Wien-Sachsengang (ook bekend als Gut Sachsengang) was tijdens de Tweede Wereldoorlog  een nationaalsocialistisch dwangarbeidskamp (Zwangsarbeiterlager). Het kamp lag in Oberhausen, een stadsdeel van Groß-Enzersdorf vlak bij Wenen in Oostenrijk. In het kamp zaten voornamelijk Hongaarse Joden, waaronder mannen, vrouwen en kinderen. Zij behoorden tot de grote groepen Joden die in 1944 via het doorgangskamp Strasshof naar de regio Wenen werden gedeporteerd. De gevangenen werden ingezet voor zware landbouwarbeid op het toenmalige staatslandgoed van het slot Sachsengang. De gevangenen werden ondergebracht in en rondom de gebouwen van het historische Gutshof (Am Hof 10) in Oberhausen. Dit gebied behoorde destijds administratief tot het nazi-district Groß-Wien.

Concentratiekamp Wien-Stadlau

Oostenrijk

Kamp Wien-Stadlau was een complex van dwangarbeiderskampen en subkampen in Wenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in het district Stadlau (op de linkeroever van de Donau) en huisvestte onder meer Joodse dwangarbeiders en dwangarbeiders uit andere bezette gebieden. Het kamp bestond voornamelijk tussen 1942 en 1945. Gevangenen werden ingezet bij dwangarbeid voor de lokale oorlogsindustrie onmenselijke omstandigheden en het misbruik van gevangenen, vooral in de nadagen van de oorlog.

Concentratiekamp Wien-Thavonhof

Oostenrijk

Wien-Thavonhof was een nazi-dwangarbeidskamp (Zwangsarbeiterlager) gevestigd op een historisch landgoed in Neder-Oostenrijk. Het kamp bevond zich op de Thavonhof, een groot agrarisch landgoed (Gutshof) ten noordoosten van de stad Groß-Enzersdorf (vlakbij Wenen). Tijdens de oorlog was dit zogeheten Staatsgut eigendom van de stad Wenen. De nazi's hielden hier een groep Hongaarse Joden gevangen ten minste 15 mannen, evenals vrouwen en kinderen. De gevangenen werden ingezet voor zware landbouwarbeid op de akkers van het landgoed.

Concentratiekamp Wien-Velm

Oostenrijk

Velm een dorp in de gemeente Himberg, vlak bij Wenen (Oostenrijk). Dit dorp behoorde tussen 1938 en 1954 tijdelijk tot het stadsgebied van Groot-Wenen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in deze regio buitenlandse dwangarbeiders (zoals Poolse burgers) ingezet. Wie door de Gestapo in Wenen werd gearresteerd wegens bijvoorbeeld werkweigering in Velm, werd vaak gedeporteerd naar het Concentratiekamp Mauthausen of een van de vele subkampen in de regio Wenen.

Concentratiekamp Wien-Vösendorf

Oostenrijk

Het concentratiekamp Wien-Vösendorf (ook wel bekend als KZ-Außenlager Vösendorf) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een satellietkamp van het Concentratiekamp Mauthausen. Gevangenen werden in deze regio zwaar ingezet voor dwangarbeid in de lokale oorlogs- en wapenindustrie. Het kamp bevond zich in Vösendorf, ten zuiden van Wenen (Neder-Oostenrijk), vlakbij andere subkampen zoals Wiener Neudorf en Guntramsdorf. Het diende als dwangarbeiderskamp om de productie van de nabijgelegen Flugmotorenwerke Ostmark en andere militaire faciliteiten in stand te houden.

Concentratiekamp Wieprz

Polen

Wieprz een van de dorpen en dwangarbeidskampen in de regio rond het Poolse Andrychów en de rivier de Wieprz waar tijdens de Tweede Wereldoorlog Joodse gevangenen werden ondergebracht en tewerkgesteld

Wiesbaden 

Duitsland

In Wiesbaden was tijdens de Tweede Wereldoorlog het concentratiekamp Unter den Eichen gevestigd. Dit was vanaf maart 1944 een satellietkamp van het Concentratiekamp Hinzert, waar voornamelijk Luxemburgse, Nederlandse en Franse dwangarbeiders werden ondergebracht. De ongeveer 100 gevangenen werden ingezet voor de bouw van een commandobunker, schuilkelders en SS-kantoren, omdat de SS destijds veiligere onderkomens buiten het stadscentrum nodig had vanwege geallieerde bombardementen. Tragisch bombardement: Bij een geallieerd bombardement op 18 december 1944 kwamen 6 gevangenen om het leven, nadat bewakers hen met geweld de toegang tot de schuilkelder hadden ontzegd. Op 23 maart 1945 werd het kamp ontbonden vanwege de oprukkende Amerikaanse troepen. De gevangenen werden op een dodenmars naar Frankfurt gestuurd.

Wiesau

Polen

Concentratiekamp Wiesau (het huidige Łąka, Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een nazi-dwangarbeiderskamp. Het deed dienst als satellietkamp van Concentratiekamp Gross-Rosen en huisvestte onder meer Joodse mannen en later ook vrouwen in erbarmelijke omstandigheden. Łąka, Polen (ongeveer 3 kilometer ten noorden van het vroegere Bunzlau, nu Bolesławiec). Mannen dwangarbeiderskamp (ZALfJ): Opgericht in oktober 1942. Er werden destijds vier houten barakken gebouwd en het kamp werd omheind met prikkeldraad. In de tweede helft van 1944 werd aan het complex een vrouwenbuitenkamp toegevoegd.

Concentratiekamp Wiesenberg

Polen

Zwangsarbeitslager für Juden Wiesenberg was een nazi-werkkamp voor Joodse gevangenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in Wiesenberg (historisch Galicië), destijds bezet Pools gebied. Tegenwoordig heet deze plaats Vizenberh en maakt het deel uit van het dorp Mervychi (nabij Kulykiv) in de oblast Lviv in Oekraïne. Het kamp werd geopend op 1 november 1941 en werd gesloten op 22 november 1942. Het functioneerde als een dwangarbeidskamp (Zwangsarbeitslager) waar Joodse mannen, vrouwen en kinderen onder erbarmelijke omstandigheden moesten werken. Bij de opheffing in november 1942 werden de overlevende gevangenen gedeporteerd naar het beruchte doorgangs- en Janowska-dwangarbeidskamp in Lemberg (Lviv).

Concentratiekamp Wiesenfurt

Polen

Concentratiekamp Wiesenfurt (Duits: Arbeitslager Wiesenfurt) was een nazi-dwangarbeidskamp voor Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag in het Poolse dorp Łąkta, destijds onderdeel van het geannexeerde gebied Reichsgau Wartheland (Kraj Warty). Het functioneerde als een werkkamp (Zwangsarbeitslager of Arbeitslager). Gelegen in Łąkta, nabij grotere nazi-administratieve centra in de regio Poznań/Rawicz. De populatie bestond voornamelijk uit Joodse dwangarbeiders die uit omliggende getto's werden gedeporteerd.  in 1941 transporten plaatsvonden vanuit het getto van Warta naar Wiesenfurt. Zoals in alle nazi-werkkampen in deze regio waren de omstandigheden extreem zwaar, met structurele hongersnood, zware fysieke arbeid en mishandeling door de kampleiding. Het kamp bleef operationeel tot augustus 1943. Toen de nazi's besloten de resterende werkkampen in de Warthegau-regio te liquideren, werden de overlevende gevangenen gedeporteerd naar het Concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz.

Concentratiekamp Wiesenwinkel

Polen

Wiesenwinkel was een nazi-dwangarbeidskamp voor Joden (Zwangsarbeitslager für Juden) in het door Duitsland bezette Polen. Het kamp hield direct verband met de aanleg van de Reichsautobahn (het nazi-snelwegennetwerk). Gelegen in Cieśle (destijds door de bezetter omgedoopt tot Wiesenwinkel), in de regio Posen (het huidige Poznań in West-Polen). Het kamp was actief van juni 1941 tot april 1943. Joodse mannelijke gevangenen werden hier ingezet voor extreem zware fysieke arbeid. Ze moesten infrastructuur aanleggen, specifiek de snelwegverbinding tussen Frankfurt aan de Oder en Poznań. De leef- en werkomstandigheden in dit type nazi-werkkampen waren erbarmelijk, gekenmerkt door ondervoeding, mishandeling en uitputting. Gevangenen die niet meer konden werken, werden gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Auschwitz.

Concentratiekamp Wikingen

Polen

Concentratiekamp Wilanow

Polen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bevond zich in de wijk Wilanów (Warschau, Polen) een dwangarbeiderskamp (Arbeitslager). Dit kamp werd in het voorjaar van 1942 door de nazi's opgezet om Joodse dwangarbeiders in te zetten. Het kamp lag in of nabij het dorp Wilanów in het district Warschau. Gevangenen werden onder mensonterende omstandigheden vastgehouden en moesten zware dwangarbeid verrichten. Het kamp en de directe omgeving (zoals het Wilanów-meer) werden door de SS ook gebruikt als executieplaats. De lichamen van vermoorde gevangenen en verzetstrijders werden vaak naar de nabijgelegen Wilanów Begraafplaats gebracht om begraven te worden.Liquidatie: In het najaar van 1943 werden de gevangenen overgebracht naar andere locaties en werd het kamp opgeheven.

Concentratiekamp Wilejka

Wit Rusland

Wilejka (het huidige Vileyka, Wit-Rusland) was tijdens de Tweede Wereldoorlog de locatie van een zwaarbewaakte stadsgevangenis en diverse massamoorden. De stad werd zowel door de Sovjets als de nazi's gebruikt als repressiecentrum.

De lokale gevangenis in Wilejka werd gebruikt door de NKVD (de geheime dienst van de Sovjet-Unie).

De Vileyka-Barysaw Dodenweg: Na de Duitse inval in de Sovjet-Unie op 24 juni 1941 werd de gevangenis door de Sovjets ontruimd. Honderden gevangenen werden gedwongen te voet naar Barysaw te marcheren. Tijdens deze dodenmars kwamen ongeveer 500 tot 800 gevangenen om het leven door executies en uitputting.

Toen de nazi's Wilejka op 26 juni 1941 bezetten, stelden zij strenge anti-Joodse decreten in en werd de Joodse bevolking stelselmatig uitgemoord: Juli 1941: Tijdens massamoorden op 12 juli en 30 juli werden honderden Joodse burgers geëxecuteerd in het gebied rond de nederzetting Stavki. November 1942: Op 7 november 1942 nam de Duitse SD ongeveer 70 tot 80 nutteloze

Joden en de leden van de Joodse raad mee naar een boerderij aan de Osipowicze-weg. Ze werden in een verlaten gebouw opgesloten en levend verbrand.

Concentratiekamp Wilga

Polen

Kamp Wilga (officieel het Arbeitslager Wilga) was een Duits nazi-dwangarbeiderskamp (arbeidskamp) voor Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag nabij het gelijknamige Poolse dorp Wilga, ongeveer 50 kilometer ten zuiden van Warschau aan de rivier de Wisła (Vistula). Het kamp werd door de nazi's opgezet om Joodse gevangenen zware fysieke dwangarbeid te laten verrichten. De arbeid bestond hoofdzakelijk uit het graven van afwateringskanalen en dijken langs de rivier de Wisła en het reguleren van de waterlopen in de regio. De populatie bestond uit honderden Joden. Zij werden enerzijds in grote groepen gedeporteerd vanuit het Getto van Warschau (onder andere via transporten in april 1941). Anderzijds werden er Joden naartoe gestuurd vanuit kleinere regionale getto's in het district Garwolin, zoals Łaskarzew, Żelechów en Parysów. De omstandigheden in het kamp waren erbarmelijk. Gevangenen moesten vaak urenlang diep in het ijskoude water werken, kregen nauwelijks te eten en werden zwaar mishandeld door de kampleiding en Oekraïense bewakers. Velen stierven ter plekke door uitputting, honger en ziektes zoals vlektyfus. Voor de meeste gevangenen bood het kamp slechts tijdelijk uitstel van executie. Bij de liquidatie van het kamp en de omliggende getto's in 1942 werden de overlevende dwangarbeiders grotendeels getransporteerd naar het vernietigingskamp Treblinka of het concentratiekamp Majdanek om te worden vermoord.

Wilhelmsburg

Duitsland

Concentratiekamp Wilhelmsburg (officieel bekend als Hamburg-Wilhelmsburg) was een buitenkamp (Aussenlager) van het grotere nazi-concentratiekamp Neuengamme. Het kamp lag in het stadsdeel Wilhelmsburg in Hamburg en was actief tussen oktober 1944 en april 1945. Gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders voor de Duitse oorlogsindustrie. De gevangenen moesten puin ruimen na geallieerde bombardementen en werken in de olieraffinaderijen van de firma Jung-Öl (ook bekend als Jung-Öl-Industrie). Het kamp huisvestte tussen de 100 en 300 mannelijke gevangenen. Ze hadden verschillende nationaliteiten en achtergronden, waaronder politieke gevangenen en verzetsmensen. De omstandigheden waren, net als in het hoofdkamp Neuengamme, extreem zwaar door ondervoeding, mishandeling en gevaarlijk werk. In april 1945, vlak voor de komst van de geallieerde troepen, ontruimde de SS het kamp. De gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd of teruggebracht naar het hoofdkamp.

Concentratiekamp Wilhelmshaven

Duitsland

In de Noord-Duitse marinestad Wilhelmshaven bevonden zich tijdens de Tweede Wereldoorlog twee verschillende typen kampen waar gevangenen onder erbarmelijke omstandigheden moesten leven en werken.

1. Buitenkamp Wilhelmshaven (KZ-Außenlager Alter Banter Weg) Dit was een officieel buitenkamp van het concentratiekamp Neuengamme dat functioneerde vanaf september 1944. Er zaten zo'n 1.125 gevangenen opgesloten van diverse nationaliteiten. De gevangenen werden ingezet voor zware dwangarbeid op de lokale marinewerf. Door de slechte behandeling, ondervoeding en uitputting kwamen minstens 234 gevangenen in dit kamp om het leven.

2. Strafkamp Wilhelmshaven (Lager Schwarzer Weg) Dit was een strafkamp van de Gestapo. Het kamp bestond oorspronkelijk sinds 1941 voor Sovjet-krijgsgevangenen, maar fungeerde van januari tot mei 1945 als strafkamp voor politieke gevangenen. Ongeveer 1.000 Nederlandse mannen zaten hier vast, voornamelijk afkomstig uit Groningen, Friesland en Drenthe. Het ging veelal om jonge mannen die waren ondergedoken voor de Arbeitseinsatz (gedwongen tewerkstelling) of die door de bezetter werden verdacht van verzetsactiviteiten. Ook hier moesten de gevangenen onder zware omstandigheden werken in de oorlogsindustrie en de haven. Velen stierven door uithongering en ziektes.

Wilischthal

Duitsland

Het KZ-Außenlager Wilischthal was een satellietkamp van het concentratiekamp Flossenbürg. Het functioneerde tussen oktober 1944 en april 1945 en was gevestigd in de plaats Wilischthal in het Ertsgebergte (Saksen). Het kamp werd specifiek opgericht als dwangarbeiderskamp voor vrouwen uit de wapenindustrie. Het kamp huisvestte ruim 300 Joodse vrouwen, voornamelijk afkomstig uit Polen, Italië en Hongarije, die in oktober en november 1944 vanuit Auschwitz werden overgeplaatst. De vrouwen werden onder erbarmelijke omstandigheden tewerkgesteld door de Deutsche Kühl- und Kraftmaschinen GmbH en de Draht- und Nagel-Werk Wilischthal. Ze moesten onderdelen voor machinegeweren (zoals de MG 151) assembleren en werken aan smelt- of glo Ovens. Het kamp stond onder leiding van de beruchte Oberaufseherin Helene Klofik. Op 13 april 1945 werd het kamp ontruimd. De vrouwen werden in goederenwagons overgebracht naar het concentratiekamp Theresienstadt, waar zij begin mei 1945 werden bevrijd door Sovjettroepen. De vrouwelijke gevangenen waren gehuisvest in een grote houten barak met tralies in de directe nabijheid van de fabriek, gevestigd in een voormalige textielfabriek.

Wilmersdorf

Duitsland

In de Berlijnse wijk Wilmersdorf bevond zich van augustus 1941 tot augustus 1943 een buitenkamp van Concentratiekamp Sachsenhausen. Hier werden ongeveer 100 Joodse gevangenen en andere dwangarbeiders ingezet voor de bouw van kantoren voor de SS. het kamp was gehuisvest in een voormalig Joods bedrijf. Er verbleven telkens ongeveer 100 mannelijke gevangenen, afkomstig uit het hoofdkamp in Oranienburg. Gevangenen werden door de SS gedwongen om administratieve kantoren voor de SS-Führungshauptamt te bouwen onder toezicht van SS-bewakers.

Concentratiekamp Wilna (Beutesammelstelle)

Litouwen

Concentratiekamp Wilna (Beutesammelstelle) was een werkkamp en opslagplaats van de nazi's in het door Duitsland bezette Vilnius (Litouwen) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het maakte deel uit van het netwerk van dwangarbeiderskampen in de stad (zoals het Ghetto van Wilna) waar geplunderd Joods bezit werd gesorteerd en opgeslagen. Het kamp en de bijbehorende magazijnen fungeerden als de centrale buitgemaakte-goederenplaats (Beutesammelstelle). Gevangenen en dwangarbeiders werden ingezet om geroofde bezittingen, textiel, en meubels van gedeporteerde en vermoorde Joden te sorteren en te registreren voordat ze naar Duitsland werden gestuurd. Het kamp bevond zich in de Litouwse hoofdstad ( vaak Wilna genoemd), met specifieke sublocaties rondom de Rossa-Straße. De instelling van deze Beutesammelstelle maakte integraal deel uit van de systematische plunderingen van Joods eigendom in de bezette gebieden van de Sovjet-Unie.

Concentratiekamp Wilna (Rossa-Straße)

Litouwen

Het concentratiekamp op de Rossa-Straße (Rasų gatvė) in Wilna (Vilnius) was een Gestapo-gevangenis en buitenkamp van het Concentratiekamp Kaunas. Het kamp werd in september 1943 geopend en huisvestte ongeveer 80 Joodse vakmensen en hun families. De gevangenen werden ingezet voor dwangarbeid en verbleven in het Gestapogefängnis tot ze op 2 juli 1944 werden overgebracht naar Fort IX in Kaunas. In september 1943 werd het getto van Vilnius ontmanteld. Ongeveer 8.000 Joden werden naar het plein aan de Rossa-Straße gedreven voor een wrede selectie onder leiding van de Gestapo. Mannen: Gedeporteerd naar werkkampen in Estland. Vrouwen: Gedeporteerd naar werkkampen in Lettland. Kinderen en ouderen: Ongeveer 4.300 tot 5.000 oudere vrouwen en kinderen werden vanaf hier op transport gezet naar vernietigingskamp Sobibor. Enkele honderden werden naar de moordplaats Ponary gestuurd.

Concentratiekamp Wilna

Litouwen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten de nazi's deze locatie om de Joodse bevolking van de stad (destijds bekend als het Jeruzalem van het Noorden) en omgeving systematisch uit te moorden. Het getto werd opgericht in september 1941 in het centrum van Vilnius (destijds Wilna). Voor de oorlog woonde hier een bloeiende Joodse gemeenschap van ongeveer 60.000 mensen. Het getto bestond eigenlijk uit twee gescheiden delen (Getto 1 en Getto 2) waarin Joden onder mensonterende omstandigheden werden vastgehouden en gedwongen te werken. Executieplaats Paneriai (Ponary): Ongeveer tien kilometer buiten de stad lag Paneriai. Hier zijn tussen juli 1941 en eind 1944 door de nazi’s en lokale medewerkers naar schatting 70.000 tot 100.000 mensen doodgeschoten, voornamelijk Joden. In september 1943 werd het getto van Wilna definitief geliquideerd. De meeste overgebleven gevangenen werden naar vernietigingskampen in bezet Polen gedeporteerd (zoals Sobibór en Auschwitz) of direct gefusilleerd.

Concentratiekamp Wilna-Kriegslazarett

Litouwen

Wilna-Kriegslazarett verwijst naar een combinatie van het getto/dwangarbeiderskamp en de medische locatie van de Duitse Wehrmacht (Kriegslazarett 909/910) in het huidige Vilnius (destijds Wilna). Vanaf najaar 1943 werden zo'n 80 Joodse dwangarbeiders (onder wie de bekende Plagge-Juden) te werk gesteld in het Kriegslazarett Wilna-Antokol. Zij verrichten daar orthopedisch werk, timmerwerk en onderhoud. Het kamp en het ziekenhuis werden in juli 1944 vlak voor de intocht van het Sovjetleger geliquideerd. De meeste dwangarbeiders werden afgevoerd en gefusilleerd in het nabijgelegen bos van Ponary of in Kaunas.

Concentratiekamp Winniki

Oekraine

Concentratiekamp Winniki (tegenwoordig Vynnyky in Oekraïne) was een Duits nazi-dwangarbeidskamp voor Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp lag net buiten de stad Lwów (Lviv) en maakte deel uit van een netwerk van kampen langs de cruciale militaire aanvoerroute Durchgangsstrasse IV. Zwangsarbeitslager (dwangarbeidskamp). Winniki (destijds bezet Pools gebied, nu een voorstad van Lviv, Oekraïne). Geopend in oktober 1941 en opgeheven op 23 juli 1943. Hoofdzakelijk Joodse mannen uit Lwów en omliggende dorpen. Gevangenen werden onder uiterst wrede omstandigheden en een streng regime vastgehouden. Ze werden door de nazi's ingezet voor zware fysieke arbeid: Het aanleggen en bestraten van wegen (onder andere voor Duitse wegenbouwbedrijven). Werkzaamheden in nabijgelegen steengroeven. Het sjouwen van zware vracht op het lokale treinstation. Houtkap in de omliggende bossen. De Joodse gemeenschap in het stadje zelf werd al begin 1942 grotendeels uitgemoord. Het werkkamp bleef functioneren tot de zomer van 1943.Toen de nazi's het kamp op 23 juli 1943 ophieven, werden de overlevende gevangenen overgebracht naar het beruchte concentratiekamp Janovska in Lwów. De meesten van hen zijn daar of in het vernietigingskamp Bełżec omgebracht. De bossen en ravijnen rondom Winniki werden daarnaast door de nazi's gebruikt als massa-executieplaatsen voor Joden uit de regio.

Windau = Ventspils 

Letland

Windau is de Duitse benaming voor Ventspils, de Letse havenstad in de regio Koerland (Kurzeme). Tijdens de Tweede Wereldoorlog bevonden zich hier verschillende nazi-kampen en massagraven. Vanaf 1943 diende het gebied als locatie voor verschillende werkkampen die onder het concentratiekamp Kaiserwald (bij Riga) vielen. Duizenden Joden uit heel Europa, alsook krijgsgevangenen, werden hier onder erbarmelijke omstandigheden tewerkgesteld in de bosbouw en bouwprojecten. In het nabijgelegen Kaziņas-bos en Puze-bos vonden grootschalige executies plaats. In de regio van Ventspils/Windau werd tussen 1942 en 1943 de voltallige Roma-gemeenschap doelwit van massamoorden. Tegen het einde van de oorlog (1944-1945) fungeerde de haven van Windau als een van de belangrijkste ontsnappings- en evacuatiehavens voor de omsingelde Duitse troepen en vluchtelingen (de zogeheten Kurland-kessel).

Concentratiekamp Winniza

Oekraine

Winniza (Vinnytsia) was tijdens de Tweede Wereldoorlog het toneel van grootschalige nazi-moordpartijen op Joden, krijgsgevangenenkamp Stalag 329, en dwangarbeiders. De stad werd ook berucht door de eerdere massamoorden door de Sovjets in 1937-1938. Vanaf september 1941 werd in de regio een kamp opgericht (bekend als Stalag 329) dat tot november 1943 diende als krijgsgevangenenkamp en werkkamp. Duizenden Joden, krijgsgevangenen en andere dwangarbeiders werden hier uitgebuit, onder meer voor de bouw van Wehrwolf, het nabijgelegen hoofdkwartier van Adolf Hitler. De regio werd systematisch gezuiverd door de Einsatzgruppen. Honderden Joodse gevangenen werden in het kamp en rondom de stad gefusilleerd.

Concentratiekamp Wisniówka

Polen

Wiśniowa  functioneerde in de regio als een dwangarbeidskamp onder toezicht van de nazi's. Joodse gevangenen werden vanuit andere kampen, zoals Janowska en Szebnie, naar Wiśniowa overgebracht om dwangarbeid te verrichten. De locatie in Zuid-Polen maakte onderdeel uit van een groter netwerk van uitbuitings- en werkkampen in het door Duitsland bezette gebied. In dezelfde regio vonden ook grootschalige executies en verwoestingen van dorpen plaats.

Concentratiekamp Witków

Oekraine

De regio van Witków Nowy (in het huidige Oekraïne) was het toneel van grootschalige vervolging en liquidatie van de Joodse bevolking tijdens de Holocaust onder Operatie Reinhard. Veel lokale slachtoffers werden weggevoerd naar vernietigingskampen.

Witten - Annen

Duitsland

Concentratiekamp Witten-Annen was een buitenkamp van KZ Buchenwald dat van 16 september 1944 tot 28 maart 1945 operationeel was in de Duitse stad Witten (Noordrijn-Westfalen). Meer dan 750 gevangenen werden er onder erbarmelijke omstandigheden gedwongen tot zware dwangarbeid. Het kamp leverde dwangarbeiders aan het Annener Gußstahlwerk (AGW), een dochteronderneming van het Rüstungskonzern Ruhrstahl. De SS verhuurde de gevangenen (geschoolde en ongeschoolde arbeiders) aan het bedrijf voor een dagelijks tarief. De groep bestond uit mannen en jongens van 16 tot 63 jaar oud, merendeel afkomstig uit de Sovjet-Unie en Frankrijk, maar ook uit Polen, Tsjechië, Italië, België en Duitsland. Zij stonden bekend als politieke gevangenen en werden zwaar uitgebuit. Hoge werkdruk, constante dreiging van geallieerde bombardementen op de fabrieken, honger en bruut geweld leidden tot veel slachtoffers.

Wittenberg 

Duitsland

Concentratiekamp Wittenberg was in de Tweede Wereldoorlog een bijkamp van concentratiekamp Sachsenhausen en een werkkamp (Arbeitskommando) van Stalag IV-D. Vanaf augustus 1943 werden hier dwangarbeiders, waaronder veel Joodse vrouwen en krijgsgevangenen, tewerkgesteld. De dwangarbeid vond voornamelijk plaats bij de Arado-Flugzeugwerke, een vliegtuigfabriek waar onderdelen werden gemaakt voor bommenwerpers en jagers. Er waren twee barakkenkampen die werden omgeven door dubbele, geëlektrificeerde hekken. De omstandigheden waren mensonterend; gevangenen werden mishandeld, leden honger en sliepen in barakken op de blote aarde. De gevangenen bestonden uit verschillende nationaliteiten, waaronder Russen, Polen, Fransen en ten minste vijftien Nederlandse militairen. Gevangenen die door ziekte niet meer konden werken, werden naar andere kampen gestuurd. Het kamp werd tussen 21 en 22 april 1945 ontruimd. Zieke gevangenen werden met vrachtwagens naar Sachsenhausen gebracht, terwijl anderen werden gedwongen tot een dodenmars. Op 26 april 1945 werden de overlevenden bevrijd door Sovjettroepen.

Wittenberge

Duitsland

Concentratiekamp Wittenberge was een buitenkamp van Concentratiekamp Neuengamme dat actief was van augustus 1942 tot februari 1945. Het was gevestigd op het terrein van de cellulosefabriek Kurmärkische Zellwolle und Zellulose AG (onderdeel van Phrix-Werke) in Duitsland. Ongeveer 500 tot 600 gevangenen werden ingezet voor de bouw van fabrieksuitbreidingen, zwaar constructiewerk en opruimingswerkzaamheden na geallieerde bombardementen. Door ondervoeding, ziekte en de mensonterende leefomstandigheden kwamen minstens 115, en mogelijk tot wel 270 gevangenen om het leven. Gevangenen werden gehuisvest in twee barakken op het fabrieksterrein. De SS voerde sadistische executiemethoden uit. Gevangenen werden bijvoorbeeld gedood met waterkanonnen, overreden door treinen of aangevallen door bloedhonden. Zieken en arbeidsongeschikten werden teruggestuurd naar het hoofdkamp Neuengamme om daar te worden gedood of te sterven.

Wittlich 

Duitsland

Concentratiekamp Wittlich fungeerde tijdens de Tweede Wereldoorlog als het belangrijkste en eerste subkamp van het nazi-concentratiekamp Hinzert. Het bestond van april 1940 tot februari 1942 en huisvestte voornamelijk Poolse, Italiaanse en Luxemburgse gevangenen die dwangarbeid verrichtten. Het kamp was gelegen in de Pruisische Rijnprovincie (ongeveer 50 kilometer ten noorden van het hoofdkamp Hinzert). Naast politieke gevangenen en verzetsstrijders was er ook een werkkamp voor Franse krijgsgevangenen. De dwangarbeiders werden onder meer ingezet bij grote bouwprojecten in de naburige gemeente Flussbach.

Concentratiekamp Wittmoor

Duitsland

Concentratiekamp Wittmoor was het eerste nationaalsocialistische concentratiekamp in de regio Hamburg. Het kamp bestond slechts een half jaar, van 31 maart 1933 tot 18 oktober 1933. Het werd destijds door de nazi's juridisch aangeduid als een Schutzhaftlager (beschermend hechteniskamp), maar was in de praktijk specifiek bedoeld voor de opsluiting van politieke tegenstanders, voornamelijk communisten. Het kamp lag aan de noordelijke rand van Hamburg in het veengebied Wittmoor, nabij de gemeenschap Glashütte (tegenwoordig onderdeel van Norderstedt). De gevangenen werden ondergebracht in een met prikkeldraad omringd gebouw dat toebehoorde aan een lokale turfverwerkingsfabriek. Maximaal 140 politieke gevangenen tegelijkertijd werden ingezet voor zware dwangarbeid. Zij moesten het moerasgebied droogleggen en handmatig turf steken. In oktober 1933 besloten de nazi's het kamp te ontruimen. De redenen hiervoor waren een permanent gebrek aan ruimte en de conclusie dat een uitbreiding financieel niet rendabel was. De overgebleven gevangenen werden op 17 en 18 oktober 1933 overgebracht naar het grotere en net geopende Concentratiekamp Fuhlsbüttel.

Wiwikond = Viivikonna

Estland

Wiwikond is de Duitse benaming voor Viivikonna, een locatie in het noordoosten van Estland. Het kamp was een buitenkamp van het  Vaivara complex, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door het nazi-regime in bezet Estland werd opgezet. Het was een werkkamp (dwangarbeid) in de olie-industrie.Periodes: Mannenlager: 15 september 1943 tot 29 februari 1944. Frauenlager: Tot 29 februari 1944. De dwangarbeiders in het complex waren grotendeels Joodse gevangenen die uit andere delen van Europa (zoals getto's in Letland, Litouwen en Polen) hierheen werden gedeporteerd om onder erbarmelijke omstandigheden in de schalieolie-industrie te werken.

Wöbbelin

Duitsland

Concentratiekamp Wöbbelin was een Duits concentratiekamp en een subkamp (Aussenlager) van Neuengamme. Het kamp lag in Mecklenburg-Voorpommeren, nabij de stad Ludwigslust. Het was slechts tien weken operationeel, van 12 februari 1945 tot de bevrijding op 2 mei 1945. Ondanks het korte bestaan kwamen er door de erbarmelijke omstandigheden ruim 1.000 gevangenen om het leven. Het kamp begon in het najaar van 1944 als een houten barakkenkamp met de naam Reiherhorst, oorspronkelijk bedoeld voor Amerikaanse krijgsgevangenen. Vanaf 12 februari 1945 bracht de SS gevangenen uit Neuengamme naar de locatie om een groter concentratiekamp op te bouwen. In april 1945 veranderde de functie in een Auffanglager (opvangkamp) voor evacuatietransporten uit andere (sub)kampen die moesten wijken voor de oprukkende geallieerden. In korte tijd steeg het aantal gevangenen naar meer dan 5.000 mensen. Het kamp was hier absoluut niet op berekend. Er was een catastrofaal gebrek aan voedsel, water, medische zorg en basale hygiëne. Gevangenen stierven met honderden tegelijk aan uithongering, vlektyfus en uitputting. Onder de doden bevonden zich ook tientallen Nederlandse verzetsstrijders en burgers, waaronder een deel van de mannen die waren weggevoerd bij de Razzia van Putten. Op de middag van 2 mei 1945 bevrijdden Amerikaanse militairen van de 82e US Airborne Divisie onder leiding van generaal James M. Gavin het kamp. De militairen troffen honderden lijken en volledig uitgeteerde overlevenden aan. Ondanks direct opgezette medische noodhulp stierven er in de dagen na de bevrijding nog zo'n 200 slachtoffers. Om de lokale bevolking te confronteren met de nazi-misdaden, dwong de Amerikaanse legerleiding de inwoners van de omliggende plaatsen (zoals Ludwigslust, Schwerin en Hagenow) om de slachtoffers in individuele graven te begraven op centrale plekken, waaronder in het park van Slot Ludwigslust.

Concentratiekamp Wlodawa

Polen

De Poolse grensstad Włodawa speelde  een centrale, tragische rol in de Holocaust. In Włodawa bevonden zich een Joods getto en een dwangarbeiderskamp (vaak aangeduid als kamp Włodawa). Daarnaast lag de stad op slechts enkele kilometers afstand van het beruchte vernietigingskamp Sobibór.  Oprichting: Al vroeg in de Tweede Wereldoorlog richtten de nazi's een getto op in Włodawa. Joden uit de regio, maar ook transporten uit onder andere Oostenrijk en andere delen van Polen, werden hier samengebracht. Aan de Wyrykowska-straat in Włodawa werd een dwangarbeiderskamp opgezet. Gevangenen moesten onder erbarmelijke omstandigheden zware fysieke arbeid verrichten voor de waterhuishouding, zoals het reguleren van lokale rivieren en het droogleggen van moerassen. Er waren ook Nederlandse  personen in kamp Włodawa geïnterneerd waren. De spoorlijn: Het vernietigingskamp Sobibór werd in 1942 gebouwd pal aan de vitale spoorlijn Chelm–Włodawa. Vanaf mei 1942 tot de definitieve liquidatie van het getto en het kamp op 30 april 1943 zijn duizenden Joden vanuit Włodawa rechtstreeks naar de gaskamers van Sobibór gedeporteerd en daar vermoord.

Concentratiekamp Wlosienitz

Polen

Wlosienitz (Włosienica) was een subkamp van het Auschwitz-complex. Het functioneerde vanaf begin 1944 tot januari 1945 als dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeitslager) met een capaciteit van ongeveer 2000 gevangenen, waaronder joodse arbeiders en krijgsgevangenen. Het kamp stond onder leiding van de nazi Theodor Pillich. Wlosienitz was gesitueerd ten zuidoosten van de fabrieksterreinen van IG Farben, precies tussen het dorp Wlosienitz en het geplande fabriekstreinstation. Het kamp werd gebouwd voor de inzet van dwangarbeid rond de industrie in de regio. Dwang- en slavenarbeid voor de nabijgelegen industriële complexen van IG Farben. Gelegen tussen het dorp Wlosienitz (zuidelijk) en de geplande spoorweg (noordelijk). Het kamp maakte deel uit van het bredere complex rond Auschwitz en Lamsdorf.

Woffleben

Duitsland

Concentratiekamp Woffleben (ook bekend als Lager B-12) was een Duits bijkamp (subkamp) van het concentratiekamp Mittelbau-Dora. Het kamp lag nabij het dorp Woffleben in Thüringen en werd opgericht om dwangarbeiders te leveren voor de ondergrondse wapenindustrie van nazi-Duitsland. Oprichting: 3 januari 1945.Opheffing: 4 april 1945. Aantal gevangenen: Circa 1300 tot 1500 mannelijke gevangenen. Gevangenen werden overgeplaatst vanuit bijkamp Ellrich-Juliushütte (het grootste subkamp van Mittelbau) en Harzungen. Dit gebeurde om de dagelijkse, uitputtende marsen van de gevangenen naar de werklocaties te verkorten. De gevangenen moesten onder beestachtige en levensgevaarlijke omstandigheden dwangarbeid verrichten voor het tunnelproject B-12 in de Himmelberg. Het uithakken, uitboren en met explosieven uitbreiden van een gigantisch ondergronds gangenstelsel. De tunnels waren bedoeld voor de vliegtuigbouwer Junkers Flugzeug- und Motorenwerke. De nazi's wilden hier de productie van vliegtuigmotoren en vliegtuigonderdelen ondergronds voortzetten, beschermd tegen geallieerde bombardementen. De omstandigheden in het kamp waren extreem zwaar. Gevangenen (onder wie veel Fransen en Belgen) kampten met zware stofwolken na explosies, ondervoeding, mishandeling door SS-bewakers en een gebrek aan medische zorg. Wie niet meer kon werken, overleefde het vaak niet. Begin april 1945, toen de Amerikaanse troepen naderden, ontruimde de SS het kamp halsoverkop. De gevangenen werden op dodenmarsen gestuurd of in treinen geperst richting andere kampen, waarbij nog velen vlak voor de bevrijding om het leven kwamen.

Wohlau in concentratiekamp Birkenhain

Polen

Wohlau in concentratiekamp Birkenhain een specifiek buitenkamp (Außenkommando) van de gevangenis/het strafkamp in Wohlau (tegenwoordig Wołów, Polen). Strafgevangenis Wohlau: De basis van dit netwerk was een zwaarbewaakte jeugdgevangenis en strafinrichting in Neder-Silezië. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de gevangenis gebruikt als werkkamp, onder andere voor Poolse dwangarbeiders en krijgsgevangenen. Om de oorlogsproductie op gang te houden, werden er vanuit Wohlau verschillende buitenkampen opgezet, waaronder in Birkenhain. Gevangenen werden hier ingezet voor dwangarbeid.

Woippy concentratiekamp

Frankrijk

Het concentratiekamp in Woippy (nabij Metz) werd in september 1943 ingericht en diende voornamelijk als kamp voor Russische krijgsgevangenen en Mosellanse verzetsstrijders. Gelegen in de regio Lotharingen, in de buurt van Metz. Het kamp bestond uit twee barakken die initieel waren gebouwd op terreinen van de stad Metz. Het heeft in totaal ongeveer 4.336 gevangenen gehuisvest. De meerderheid bestond uit Russische krijgsgevangenen, maar het kamp werd ook gebruikt voor 464 verzetsstrijders, deserteurs en dienstweigeraars uit de Elzas-Moezelregio. Vele gevangenen stierven door ondervoeding en uitputting. Onder de slachtoffers bevonden zich tientallen leden van lokale verzetsgroepen (zoals Groupe Mario) en familieleden van dienstweigeraars.

Concentratiekamp Wola Makowska

Polen

Wola Makowska (gelegen in de provincie Łódź in centraal Polen) diende tijdens de Tweede Wereldoorlog als een Joods dwangarbeidskamp (Zwangsarbeitslager) onder nazi-Duits bewind. Het maakte deel uit van het bredere netwerk van concentratie- en werkkampen het gebied rond Wola Makowska en het nabijgelegen Skierniewice  een regio waar de nazi's diverse wreedheden en moordpartijen pleegden tegen Joodse en Poolse burgers.Tijdens de Duitse bezetting was de regio tevens het toneel van deportaties en repressie die grote invloed hadden op de lokale bevolking, inclusief kinderen

Concentratiekamp Wola Miedniewska

Polen

Concentratiekamp Wola Miedniewska (gelegen in de buurt van het Poolse Wiskitki) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een dwangarbeidskamp voor Joden. Het kamp viel onder het beheer van de Judenrat van het Getto van Warschau, en bood plaats aan honderden dwangarbeiders. Het kamp lag nabij Wola Miedniewska, wat deel uitmaakt van de gemeente Wiskitki (provincie Mazovië), op ongeveer 50 kilometer ten westen van Warschau. De gevangenen werden ingezet voor zware fysieke dwangarbeid. 

Concentratiekamp Wolanow

Polen

Wolanów was tijdens de Tweede Wereldoorlog een concentratie- en dwangarbeiderskamp in de buurt van Radom, Polen. Het kamp werd gekenmerkt door mensonterende omstandigheden, ziekte en systematische executies, waarna gevangenen vaak werden gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Auschwitz-Birkenau. Vanaf eind 1941 werd het gebied door de nazi's aangewezen als een concentratiegebied (Judenbezirk of ghetto) waar Joden uit omliggende dorpen en steden, zoals Szydłowiec, naartoe werden gedreven. Al in de zomer van 1940 werden Joodse mannen uit de regio ingezet voor dwangarbeid in Wolanów. Mannen en vrouwen werden gescheiden gehouden in zwaar overbevolkte barakken. wreedheden, waaronder wekelijkse executies op zondag waarbij gevangenen in groten getale werden doodgeschoten. Door de slechte hygiëne, ondervoeding en het ontbreken van fatsoenlijke huisvesting braken er geregeld dodelijke ziektes uit, zoals tyfus. Gevangenen die te zwak waren om te werken werden vaak direct gedood of overgebracht naar vernietigingskampen. Velen die Wolanów overleefden werden later gedeporteerd naar andere kampen in de regio, waaronder Starachowice en Auschwitz-Birkenau.

Concentratiekamp Wolbórz

Polen

In Wolbórz, een plaats in centraal Polen,  tijdens de Tweede Wereldoorlog  een Joods getto en verschillende werkkampen onder Duits nazi-bewind. Joden werden er zwaar uitgebuit en later overgebracht naar vernietigingskampen. De plaats ligt ongeveer 39 kilometer ten zuidoosten van Łódź en dicht bij Piotrków Trybunalski.Tijdens de Duitse bezetting werd er een getto ingericht voor de Joodse bevolking. De Joden werden onderworpen aan onbetaalde, zware dwangarbeid en werden ingezet in omliggende werkkampen en tv-projecten van de SS. In de loop van de oorlog is het getto geëlimineerd en zijn de gevangenen afgevoerd naar vernietigingskampen in de regio.

Wolfen

Duitsland

Wolfen (Saksen-Anhalt, nabij Bitterfeld) een Arbeitslager (dwangarbeiderskamp). Dit kamp leverde dwangarbeiders aan de plaatselijke IG Farben-fabrieken en Agfa filmfabrieken. Gevangenen en tewerkgestelden werden ingezet in de chemische industrie en de productie van munitie en vliegtuigonderdelen. De omstandigheden waren zwaar en de gezondheid van dwangarbeiders werd door giftige dampen in de fabrieken permanent beschadigd. Het kamp in Wolfen diende feitelijk als een buitenkamp (Aussenlager) onder het grotere concentratiekamp Buchenwald.

Concentratiekamp Wolfenweiler

Polen

Het Zwangsarbeitslager Wolfenweiler (gelegen in Otusz, Polen) was een nazi-dwangarbeiderskamp. Het kamp was operationeel van 20 augustus 1941 tot augustus 1943.Tijdens de Duitse bezetting van Polen hernoemden de nazi's het Poolse dorp Otusz naar Wolfenweiler (en later naar Ottenhaus). De gevangenen werden voornamelijk ingezet voor de loodzware fysieke arbeid aan de aanleg van de nazi-snelweg tussen Frankfurt aan de Oder en Posen (Poznań). Het kampterrein bij het treinstation van Otusz deed tevens dienst als opslagplaats voor bouwmaterialen en zwaar gereedschap. De nazi's transporteerden voornamelijk Joodse mannen uit de omliggende getto's (zoals het getto van Bełchatów) naar dit kamp. De omstandigheden in het kamp waren erbarmelijk, gekenmerkt door ondervoeding, uitputting en mishandeling.  Na de sluiting van het dwangarbeiderskamp in 1943 werden veel overlevende gevangenen overgebracht naar concentratie- en vernietigingskampen, waaronder Auschwitz-Monowitz.

Wolfsberg 

Oostenrijk/Polen

De naam Wolfsberg verwijst naar twee verschillende nazi-locaties in Europa: Wolfsberg-Riese (een concentratiekamp in Polen) en Stalag XVIIIA (een krijgsgevangenenkamp in Oostenrijk).

1. Concentratiekamp Wolfsberg-Riese (Polen) Dit kamp was onderdeel van het Project Riese in het huidige Polen (destijds bezet gebied). Het was een buitenkamp van Gross-Rosen  en werd in mei 1944 opgezet.Dwangarbeiders (voornamelijk Joodse mannen) moesten zwaar ondergronds werk verrichten voor de aanleg van een Hitler hoofdkwartier. De condities waren afschuwelijk; veel gevangenen stierven door uitputting, ziekte en honger.

2. Stalag XVIIIA in Wolfsberg (Oostenrijk) Gelegen in de plaats Priel in Wolfsberg, Karinthië, was dit een groot Duits krijgsgevangenenkamp. Het kamp bood huisvesting aan zo'n 7.000 geallieerde krijgsgevangenen. Het kamp werd op 18 december 1944 zwaar getroffen door een geallieerd bombardement, waarbij tientallen kampbewoners en gevangenen omkwamen.

Concentratiekamp Wolfsdorf

Polen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er verschillende dorpen met de Duitse naam Wolfsdorf (tegenwoordig grotendeels gelegen in Polen, zoals Wilkowo Wielkie of Wielochowo).

Wolfsburg

Duitsland

Concentratiekamp Wolfsburg verwijst  naar Arbeitsdorf, een nazi-werkkamp dat in 1942 op het terrein van de toenmalige Volkswagenfabriek in Fallersleben (het huidige Wolfsburg) werd opgericht. Later in de oorlog (1944) kwamen hier ook nog twee buitenkampen (satellietkampen) van concentratiekamp Neuengamme bij.

1. Concentratiekamp Arbeitsdorf (1942) Een zelfstandig concentratiekamp.Doel: Een modelproject voor de samenwerking tussen de SS en de metaalindustrie om gevangenen in te zetten voor de autoproductie. Aantal gevangenen: Ongeveer 800 personen, voornamelijk afkomstig uit Neuengamme, Sachsenhausen en Buchenwald. Het project werd al snel stopgezet. Het kamp sloot op 11 oktober 1942, waarna de overlevenden naar Sachsenhausen werden gedeporteerd.

2. Buitenkampen van Neuengamme (1944) In de zomer van 1944 richtten de nazi's opnieuw kampen op bij de fabriek vanwege een tekort aan arbeiders: Laagberg (Mannenkamp): Geopend op 31 mei 1944 met 800 mannen (waaronder 150 Nederlanders) die barakken moesten bouwen en puin moesten ruimen na geallieerde bombardementen. Vrouwenkamp: Gevangenen uit Auschwitz en Bergen-Belsen werden hier gedwongen ingezet bij de productielijnen voor antitankmijnen en artilleriehulzen.

Concentratiekamp Wolfsgraben

Oostenrijk

Wolfsgraben (Neder-Oostenrijk) een nazi-dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeitslager) Dit kamp kent een buitengewoon gewelddadige en tragische geschiedenis: Het nazi-kamp in Wolfsgraben De gevangenen: Het kamp bood vanaf 1944 plaats aan ongeveer 70 tot 76 Hongaarse Joden, waaronder mannen, vrouwen en jonge kinderen. Het bestond uit een barakkenkamp dat direct naast de Wolfsgrabenbach lag, aan de huidige Leopold Mitterstöger-Straße 6A/6B. De gevangenen werden ingezet voor zware dwangarbeid ten dienste van de Wiener Elektrizitätswerke (de elektriciteitsbedrijven van Wenen). In de eindfase van de Tweede Wereldoorlog (voorjaar 1945) werd het kamp in de nacht door een speciaal commando van de SS in brand gestoken. Vrijwel alle aanwezige gevangenen mannen, vrouwen en kinderen werden vervolgens met machinegeweervuur en machinepistolen standrechtelijk geëxecuteerd toen zij de brandende barakken probeerden te ontvluchten.

Concentratiekamp Wólka Tyrzynska

Polen

Wólka Tyrzyńska (ook bekend als Wólka Ukazowa) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een Duits dwangarbeidskamp (vaak aangeduid als werkkamp of Arbeitslager). Het kamp lag in het Poolse dorp Wólka Tyrzyńska, vlakbij de stad Kozienice. Het kamp werd door de Duitse bezetter gebruikt voor het opsluiten en inzetten van met name Joodse dwangarbeiders. Veel van hen waren afkomstig uit het nabijgelegen Ghetto van Kozienice. Gevangenen werden onder erbarmelijke omstandigheden ingezet voor zware fysieke arbeid. Dit omvatte onder andere infrastructuurprojecten, het graven van kanalen en waterlopen tussen Kozienice en Gniewoszów, en landbouwarbeid. Net als in andere nazi-werkkampen leden de gevangenen onder extreme honger, mishandeling en executies. Het kamp functioneerde voor velen als een tussenstation. Gevangenen die de selecties overleefden, werden later vaak gedeporteerd naar grotere en beruchtere kampen, zoals het werkkamp Skarżysko-Kamienna of het concentratiekamp Buchenwald.

Wolkenburg

Duitsland

Wolkenburg was een buitenkamp van het nazi-concentratiekamp Flossenbürg. Het functioneerde van eind augustus 1944 tot 13 april 1945. Het was specifiek ingericht als dwangarbeiderskamp voor vrouwen, waaronder een kleine groep Nederlandse gevangenen. Het kamp werd geopend om vrouwelijke gevangenen in te zetten voor dwangarbeid, waarschijnlijk in de lokale oorlogsindustrie of textielproductie. De groep bestond uit vrouwen afkomstig uit heel Europa. Op 22 augustus 1944 kwamen er 147 vrouwen aan vanuit Ravensbrück, waaronder zeven Nederlandse vrouwen. In het najaar volgden transporten vanuit Auschwitz en Bergen-Belsen. Ongeveer een derde van de gevangenen bestond uit Sinti en Roma. In april 1945 werd het kamp ontruimd vanwege de oprukkende geallieerden. Er stonden toen nog 372 vrouwen geregistreerd.

Concentratiekamp Wölking

Tsjechie

Het kamp Wölking (Duits: Zwangsarbeitslager Wölking) was een nazi-dwangarbeidskamp voor Hongaarse Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp bevond zich in het dorp Dolní Bolíkov (Duitse naam: Wölking), dat tegenwoordig in de regio Zuid-Bohemen in Tsjechië ligt. Het was  een dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeitslager). De nazi's zetten hier voornamelijk Joodse gevangenen uit Hongarije in voor zware arbeid.

Concentratiekamp Wołkowysk

Wit Rusland

Het concentratiekamp Wołkowysk (ook wel Vawkavysk Ghetto genoemd) in het huidige Wit-Rusland werd in de zomer van 1941 door de nazi's opgezet. Het diende als doorgangskamp waar meer dan 10.000 Joden uit de regio werden ondergebracht voordat ze in januari 1943 werden gedeporteerd naar vernietigingskamp Auschwitz. Gelegen in het zuidwesten van Wit-Rusland, destijds bezet Pools grondgebied. Meer dan 10.000 mensen kwamen om het leven door honger, ziekte, executies of in de gaskamers. Op 26 januari 1943 werd het kamp ontruimd en werden de overgebleven 1.700 tot 2.000 Joden naar Auschwitz gestuurd, waar de meesten direct bij aankomst werden vermoord.

Concentratiekamp Wollendorf

Polen

Concentratiekamp Wollstein

Polen

Wollstein (tegenwoordig Wolsztyn in Polen), waar tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Wehrmacht het krijgsgevangenenkamp Stalag XXI C was gevestigd. Stalag XXI CType: Een Mannschaftsstamm- und Straflager (Stalag) uitsluitend voor geallieerde krijgsgevangenen. Het kamp was gevestigd in Wollstein, gelegen in het toenmalige militaire district Wehrkreis XXI. Het kamp diende in eerste instantie (tot de zomer van 1941) als opslag- en tewerkstellingslocatie voor Franse en Britse krijgsgevangenen. Later werd het kamp gebruikt voor Poolse en Sovjet-krijgsgevangenen. Het hoofdkamp werd op 12 april 1943 ontbonden. Het had destijds ook een bijkamp (Zweiglager) in Grätz, het huidige Grodzisk Wielkopolski.

Concentratiekamp Wolomin

Polen

Wołomin was de locatie van een  getto dat in 1940 werd opgericht door de nazi-bezetters. In oktober 1942 werd het getto geliquueerd en zijn ongeveer 2.700 tot 3.000 Joodse inwoners gedeporteerd naar het vernietigingskamp Treblinka om te worden vermoord. In oktober 1940 dwongen de nazi's ongeveer 3.000 Joden uit de regio samen in het getto in de wijk Sosnówka. Het gebied werd zwaar overbevolkt en afgesloten. Veel bewoners werden ingezet voor dwangarbeid en de honger en ziekten eisten al snel hun tol. In oktober 1942 werd het getto met geweld ontruimd. De gevangenen werden naar het vernietigingskamp Treblinka gebracht.  Naast de deportaties vonden er ook executies plaats in en rond het getto nabij de kleiputten van de voormalige steenbakkerij (waar nu de sportclub Huragan Wołomin is gevestigd).

Concentratiekamp Worobjewicze

Oekraine

Woronowicz verwijst naar het werkkamp Voronovitsa (in Poolse bronnen vaak geschreven als Woronowica of Woronowiza). Dit was een Duits dwangarbeiderskamp en concentratiekamp nabij de gelijknamige plaats in de regio Vinnytsja in het huidige Oekraïne. Het kamp werd in augustus 1942 door de Duitse bezetter opgezet in de zone van het Reichskommissariat Ukraine. Er werden ongeveer 500 Joodse gevangenen vastgehouden. Een groot deel van hen werd gedeporteerd vanuit het getto van Mogilev-Podolski, dat destijds onder Roemeens bestuur stond (Transnistrië). De gevangenen werden onder erbarmelijke omstandigheden ingezet voor de aanleg van strategische wegen (waaronder de Durchgangsstraße IV) onder toezicht van de nazi-bouworganisatie Organisation Todt. Wie niet meer kon werken, werd ter plekke geëxecuteerd. Het kamp kende een extreem hoog sterftecijfer door honger, uitputting en gerichte massa-executies: Op 14 september 1942 werden alle niet-arbeidsgeschikte gevangenen, onder wie ouderen en kinderen, vermoord. Op 20 januari 1943 werden nog eens 280 Joodse gevangenen doodgeschoten nabij een lokaal machinestation. Op 24 mei 1943 werd het kamp definitief geliquideerd. De resterende 270 gevangenen werden hierbij allemaal geëxecuteerd. Vrijwel niemand overleefde het kamp.

Wotzlaff 

Polen

Wotzlaff (het huidige Wocławy) is een dorp in het district Danzig-Westpreußen, Polen.  Was het de locatie van een buitenkamp of werkkamp (Duits: Aussenkommando) dat onder de administratie van een groter kamp viel. Een landelijk dorpje vlakbij Danzig (het huidige Gdańsk). Het betrof een kleinschalig kamp. De nazi's zetten in dit gebied vergelijkbare dependances en werkkampen op (zoals ook het nabijgelegen Woxfelde dat onder Dachau viel).Slachtoffers: voornamelijk werden gebruikt voor dwangarbeid in dienst van de nazi-oorlogsmachine.

Woxfelde

Polen

Woxfelde (in het huidige Polen, toenmalige provincie Brandenburg) was een buitenkamp (Außenlager) van het Dachau-concentratiekamp. Het kamp bestond officieel van 31 oktober 1944 tot 14 april 1945 en werd specifiek opgezet voor de tewerkstelling van één enkele gevangene voor een Berlijnse muziekuitgeverij. Woxfelde viel onder het Concentratiekamp Dachau, een van de grootste nazi-complexen met honderden nevenkampen. Het kamp bevond zich in de historische regio Neumark (het huidige Budzignew en Głuchowo in de Poolse provincie Lubusz). In tegenstelling tot reguliere werkkampen met duizenden gevangenen, was Woxfelde een zogeheten Einzelkommando. De mannelijke gevangene die hier te werk werd gesteld, moest dwangarbeid verrichten voor de muziekuitgeverij Ed. Bote & G. Bock uit Berlijn. Het kamp hield op te bestaan in het voorjaar van 1945, vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Concentratiekamp Wreczyca

Polen

Wręczyca Wielka (destijds onder Duits bezit) fungeerde als onderdeel van een netwerk van dwangarbeiderskampen. Gevangenen, waaronder veel Joden, werden ingezet als slavenarbeiders voor de nazi-oorlogsindustrie, zoals de nabijgelegen Częstochowa fabrieken.

Concentratiekamp Wreschen

Polen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Wreschen (het huidige Września, Polen)  de locatie van een kamp voor Franse krijgsgevangenen en een dwangarbeidskamp (ZAL - Zwangsarbeitslager) voor Joodse gevangenen. Het dwangarbeidskamp opereerde hier in de nabijheid van de stad van ongeveer april 1941 tot 1943. De gevangenen werden onder zeer zware, mensonterende omstandigheden gedwongen tot zware fysieke arbeid.

Concentratiekamp Września

Polen

De nazi's gebruikten de locatie voornamelijk als een dwangarbeiderskamp (Zwangsarbeitslager) en doorgangskamp, waarna gevangenen vaak werden gedeporteerd naar grotere kampen zoals Auschwitz-Birkenau. Września ligt in het westen van Polen, nabij Poznań. Gevangenen werden door de nazi's zwaar uitgebuit. Ze werden onder meer ingezet voor zware fysieke arbeid, zoals het aanleggen van spoorlijnen voor de geplande treinverbinding tussen Berlijn en Moskou. Zodra de infrastructurele werkzaamheden in de regio voltooid waren, werden de gevangenen vanuit het kamp in Września doorgestuurd naar andere vernietigings- en werkkampen.

Concentratiekamp Wsoła

Polen

Het werkkamp Wsoła (gelegen nabij Radom en Jedlińsk in Polen) was tijdens de Tweede Wereldoorlog een nazi-dwangarbeiderskamp voor Joodse gevangenen. Het kamp werd in het najaar van 1942 door de SS ontruimd en geliquideerd, waarna de overlevenden werden overgebracht naar het nabijgelegen werkkamp in Pionki. Gevangenen in Wsoła werden onder erbarmelijke omstandigheden tewerkgesteld als dwangarbeiders. Velen werden ingezet voor houtverwerking en in de bosbouw in de regio Radom. Eind 1942 werd het kamp opgeheven. Tijdens de liquidatie van het kamp (en het nabijgelegen Kruszyna) zijn naar verluidt 68 oude en zieke Joden vermoord door de nazi’s. De overlevenden werden overgebracht naar het Pionki dwangarbeiderskamp. Velen van hen kwamen hier terecht in de munitiefabrieken.

Wülfert

Duitsland

Kamp Wülfert (officieel bekend als Außenlager Dachau (Fleischwarenfabrik Hans Wülfert)) was een subkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Dachau. Het kamp was actief van februari 1943 tot 26 april 1945 en bevond zich in de stad Dachau zelf. Gevangenen werden ingezet als dwangarbeiders in de vleeswarenfabriek van Hans Wülfert. De gevangenen moesten onder zware en wrede omstandigheden werken bij de productie en verwerking van vleeswaren voor de Duitse oorlogsindustrie. Het kamp huisvestte burgers en krijgsgevangenen uit verschillende bezette landen, waaronder ook Nederlanders. Het stond in de administratie ook bekend als Arbeitskommando Wülfert. Na de Tweede Wereldoorlog werden de wreedheden in het kamp onderzocht tijdens de Dachau-processen door de Amerikaanse militaire rechtbanken. Zowel het bewakingspersoneel als de eigenaren en managers van de Wülfert-fabriek werden vervolgd voor de mishandeling van en wreedheden tegen de gevangenen.

Wuhlheide in concentratiekamp Berlijn

Duitsland

Concentratiekamp Wuhlheide (officieel een Sonderlager) was een specifiek nazikamp dat bestond van februari 1942 tot maart 1943. Het was onderdeel van het gevangenissysteem in de regio Berlijn, maar mag niet worden verward met het bekendere hoofd-concentratiekamp in de buurt van de Duitse hoofdstad. Gelegen in het huidige Berlijnse stadsdeel Wuhlheide, ongeveer 10 kilometer ten zuidoosten van het centrum van Berlijn. Het kamp viel onder het bevel van de Wehrmacht Propaganda en werd onder andere gebruikt om dwangarbeiders te huisvesten. De omstandigheden waren er vergelijkbaar zwaar als in officiële concentratiekampen.

Wulkow 

Duitsland

Concentratiekamp Wulkow was een satellietkamp van Sachsenhausen. Het werd in maart 1944 opgezet in de bossen tussen Wulkow en Neuhardenberg, 60 kilometer ten oosten van Berlijn. Het kamp werd gebouwd en gebruikt als geheime ondergrondse schuilplaats voor de nazi-top. De SS deporteerde ongeveer 380 Joodse gevangenen vanuit het getto van Theresienstadt. Zij werden gedwongen een ondergronds complex (de Ausweichstelle) te bouwen voor Amt IV van het Reichssicherheitshauptamt (RSHA). Dit was de Gestapo-afdeling van Adolf Eichmann. Hoewel het geen vernietigingskamp was, waren de leef- en werkomstandigheden zeer zwaar. Gevangenen werden direct blootgesteld aan de grillen van SS-functionarissen.

Concentratiekamp Wuppertal-Barmen

Duitsland

Concentratiekamp Wuppertal-Barmen, beter bekend als KZ Kemna, was een van de eerste vroege naziconcentratiekampen. Het kamp was gevestigd in een voormalige textielfabriek in de wijk Kemna (Wuppertal, Duitsland) en was operationeel van juli 1933 tot januari 1934. Het kamp werd vooral gebruikt voor de opsluiting van politieke gevangenen (communisten, socialisten, vakbondsleden) en religieuze tegenstanders. In totaal hebben er zo'n 2500 tot 5000 mensen vastgezeten. Het kamp werd berucht om de zware mishandelingen en martelingen. Opmerkelijk genoeg werden de bewakers (SA) gerekruteerd uit hetzelfde district. Gevangenen en bewakers kenden elkaar in veel gevallen persoonlijk. Het terrein bevindt zich aan de Beyenburger Straße / L527.

Wurach 

Duitsland

Wurach (vaak aangeduid als Wurach-Wöhlhof of Wurach bei Wöhlhof) was een buitencommando (Außenkommando) van het nazi-concentratiekamp Dachau. Het lag in de Duitse deelstaat Beieren, nabij de gemeente Miesbach. Het viel organisatorisch onder Concentratiekamp Dachau. Een kleiner bijkamp (Außenlager/Außenkommando). Gevangenen werden hier ingezet voor gedwongen arbeid. De locatie wordt gelinkt onder andere aan de medische praktijk van een lokale arts (Fr. Dr. Schwenninger, Wurach), waar gevangenen moesten werken.

Würzburg

Duitsland

In Würzburg was tijdens de Tweede Wereldoorlog een buitenkamp van het concentratiekamp Flossenbürg gevestigd. Het kamp, dat actief was van eind 1944 tot maart 1945, huisvestte 28 tot 58 gevangenen die dwangarbeid verrichtten voor het SS-militaire lazaret van de Universiteit van Würzburg. Bestond voornamelijk uit mannen afkomstig uit Polen en de Sovjet-Unie, aangevuld met Duitse gevangenen. Op 22 maart 1945 werd het kamp opgeheven en de gevangenen werden overgebracht. Er is één gedocumenteerde sterfte bekend tijdens het bestaan van dit specifieke buitenkamp.

Wüste = Gruppe Wüste

Duitsland

Concentratiekamp Wüste (of het Unternehmen Wüste) en Gruppe Wüste zijn nauw met elkaar verbonden Unternehmen Wüste / Gruppe Wüste: Dit was de codenaam voor het grootschalige project van het naziregime (gepland in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog) om uit olieschalie brandstof te winnen in Baden-Württemberg. De organisatie en de infrastructuur rondom dit project werden vaak aangeduid als onderdeel van de Gruppe Wüste of Wüste-complexen.

Concentratiekamp Wüste: Dit is de verzamelnaam voor de zeven concentratiekampen (vaak aangeduid als Wüste-Kampfe of KZ-Außenlager Wüste) die speciaal door de SS werden opgezet als werkkampen. Deze kampen leverden de dwangarbeiders die de fabrieken en de mijnen moesten bouwen en exploiteren.De kampen lagen verspreid tussen Tübingen en Rottweil. Enkele bekende locaties van deze Wüste-kampen waren onder meer: Wüste 2 bij BisingenKampen bij Dautmergen, Schömberg en Schörzingen De omstandigheden in deze werkkampen waren mensonterend en duizenden dwangarbeiders kwamen om het leven door uitputting, ondervoeding en ziekte.

Wüstegiersdorf

Polen

Concentratiekamp Wüstegiersdorf (ook bekend als Lager V) was een wreed werkkamp in het Poolse Głuszyca. Het fungeerde vanaf mei 1944 als onderdeel van het AL Riese-complex onder Concentratiekamp Gross-Rosen. Gevangenen verrichtten er onder dodelijke omstandigheden dwangarbeid voor Adolf Hitlers militaire hoofdkwartieren. Gelegen in het Sowie-gebergte (Uilengebergte), het huidige Głuszyca in Polen.Doel: De bouw van een ondergronds complex en hoofdkwartier voor Adolf Hitler (codenamen Riese en Wüste). Het kamp werd in mei 1944 opgericht en deed tevens dienst als administratief hoofdkwartier voor de 13 omliggende subkampen van het project. Het kamp telde doorlopend tussen de 700 en 1.000 gevangenen, voornamelijk Joden uit Polen en Hongarije. Gevangenen werden ingezet bij de zware constructiebouw in de bergen (Ramenberg/Soboń en Säufer Höhen/Osówka) en in steengroeven. Het werk was onmenselijk zwaar; velen bezweken binnen enkele dagen aan ondervoeding, uitputting en mishandeling. Wüstegiersdorf viel direct onder het gezag van het Concentratiekamp Gross-Rosen. Door het gehele AL Riese-complex heen hebben ongeveer 13.000 gevangenen gezeten, van wie naar schatting 5.000 de verschrikkingen niet overleefden.

Wüstegiersdorf - Gruppe Riese

Polen

Concentratiekamp Wüstegiersdorf was het administratieve hoofdkwartier en een van de dertien subkampen van Arbeitslager Riese (AL Riese), een netwerk van dwangarbeiderskampen dat onder het beheer van concentratiekamp Gross-Rosen viel. De gevangenen werden ingezet voor de bouw van Project Riese: een gigantisch, ondergronds Duits bunkercomplex in het Uilengebergte in Neder-Silezië (het huidige Polen). Wüstegiersdorf, destijds Duitsland (tegenwoordig Głuszyca in Polen). Administratieve centrale voor alle Riese-kampen en huisvesting voor dwangarbeiders. Moederkamp: Concentratiekamp Gross-Rosen. Ongeveer 800 tot 1.200 gevangenen verbleven in dit specifieke deelkamp. De rol binnen Gruppe Riese Project Riese was een van de meest megalomane en geheime bouwprojecten van nazi-Duitsland. Het doel was waarschijnlijk de bouw van een nieuw, bomvrij hoofdkwartier voor Adolf Hitler (het Führerhauptquartier) en ondergrondse wapenfabrieken. Kamp Wüstegiersdorf speelde hierin een sleutelrol: Het kamp fungeerde als de centrale zetel voor de gezamenlijke administratie en de hoofdleiding van het gehele Gruppe Riese-kampsysteem. De dwangarbeiders in het kamp waren voornamelijk Joodse mannen uit verschillende Europese landen, met de grootste groepen uit Polen en Hongarije. De gevangenen moesten onder erbarmelijke omstandigheden tunnels uitgraven in massief gesteente. Velen stierven door brute mishandeling, ondervoeding, uitputting en ziekten. In het totale Riese-complex hebben meer dan 13.000 mensen gevangen gezeten, van wie er zeker 5.000 om het leven kwamen.

Wüstewaltersdorf

Polen

Arbeitslager Wüstewaltersdorf was een  buitenkamp van concentratiekamp Groß-Rosen, opgericht in april 1944 in het huidige Walim, Polen. Gevangenen, voornamelijk Joodse mannen uit Griekenland, werden zwaar uitgebuit bij de bouw van de ondergrondse complexen van Projekt Riese. Het kamp was gelegen aan de zuidelijke helling van de Stenzelberg in het huidige Walim. Het kamp werd in april 1944 opgezet als onderdeel van AL Riese. Het merendeel bestond uit Joden uit Griekenland, maar er zaten ook Italiaanse krijgsgevangenen, Russen en Polen. De populatie varieerde door de zware omstandigheden sterk. Gevangenen werden tewerkgesteld in een plaatselijke fabriek in het centrum van Walim en dwangarbeid verrichten in de ondergrondse tunnelsystemen van het nabijgelegen Projekt Riese.

Concentratiekamp Wutschdorf

Polen

Concentratiekamp Wymyslów

Polen

Tijdens Aktion Reinhardt (de systematische nazi-operatie om de Joden in het bezette Polen te vermoorden) fungeerde Wymyslów als een kleiner Joods dwangarbeiderskamp. In de herfst van 1943 werden tijdens grootschalige nazi-razzia's (zoals Aktion Erntefest) in de grotere kampen zoals Majdanek en Poniatowa tienduizenden Joden vermoord. Tegelijkertijd werden ook de kleinere satellietkampen in de regio Lublin en Radom geliquideerd. Hierbij werden de resterende 4.000 Joodse dwangarbeiders uit de kleinere kampen waaronder Wymyslów, Puławy, Zamość, Biała Podlaska, Szebnie en Milejów omgebracht. Daarnaast staat de omgeving van het dorp Wymyslów (nabij Bolęcin) bekend als een locatie waar de nazi's Joden opspoorden en ter plekke executeerden. Joden die uit de omliggende getto's (zoals het getto van Przysucha) probeerden te ontsnappen, werden in de bossen en weides rond Wymyslów geëxecuteerd. Lokale Poolse bewoners werden door de Duitse bezetter gedwongen om deze slachtoffers in provisorische massagraven in de bossen te begraven. 

Concentratiekamp Wynice

Oekraine

Wynice was een Duits nazi-werkkamp (arbeidskamp) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kamp was direct verbonden met het nabijgelegen Joodse ghetto van Łokacze (tegenwoordig Lokatsji in de oblast Wolyn, Oekraïne). Gelegen nabij de destijds Poolse plaats Łokacze (na de Duitse inval in 1941 onderdeel van het Generalkommissariat Wolhynien und Podolien). Gedwongen tewerkstelling van de Joodse bevolking. De omstandigheden in het werkkamp waren extreem zwaar. Gevangenen kregen nauwelijks rantsoenen en waren voor hun voedsel volledig afhankelijk van wat er vanuit het lokale ghetto naar hen werd opgestuurd. De lokale bezettingsautoriteiten eisten dagelijks de inzet van honderden Joodse dwangarbeiders uit het kamp en het ghetto. Zij werden ingezet voor zware fysieke taken: Het herstellen en aanleggen van wegen Het vegen en schoonmaken van de straten Het afgraven en steken van turf Het afbreken van Joodse huizen buiten het ghetto, zodat de Duitsers het hout konden hergebruiken Tijdens deze werkzaamheden werden de gevangenen op brute wijze mishandeld, geslagen en vernederd, met name door de lokale Oekraïense hulppolitie die onder Duits bevel stond.

Concentratiekamp Wyszków

Polen

In Wyszków richtten de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog in de stad een Gestapo-hoofdkwartier in en werden duizenden lokale Joden vanaf 1943 gedeporteerd naar vernietigingskampen. De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Wyszków tijdens de oorlog is zwaar geweest: Deportaties: In 1943 voerden de nazi's systematische deportaties uit van de Joodse bevolking. Het overgrote deel van hen werd vanuit de regio afgevoerd naar vernietigingskampen in de buurt, zoals Treblinka. De lokale Joodse begraafplaats werd in 1939 door Duitse troepen verwoest. Grafstenen werden door de nazi's gebruikt als bestrating voor het lokale Gestapo-hoofdkwartier en als versteviging van de oevers van de rivier de Struga.

Concentratiekamp Wzdów

Polen

In regio Wzdów waar tijdens de Tweede Wereldoorlog diverse kleinere nazi-dwangarbeidskampen en Joodse hulporganisaties actief waren. Het  dorp Wzdów ligt in de woiwodschap Subkarpaten in het zuidoosten van Polen. Speelde de regio wel een actieve rol, had de Joodse hulporganisatie JSS in mei 1941 een lokale afdeling in de nabijgelegen stad Brzozów om hulp te bieden aan Joden in omliggende dorpen, waaronder Wzdów, Krosno en Baligród. De nazi's dwongen de Joodse inwoners uit deze regio naar lokale getto's of naar het werkkamp op het vliegveld van Krosno, waarna de meesten uiteindelijk werden gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Belzec of grotere concentratiekampen zoals Płaszów. Het Paleis van WzdówIn Pałac Ostaszewskich (het Ostaszewski-paleis).  Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het landgoed door de Duitse bezetters geconfisqueerd en gebruikt voor landbouwdoeleinden, waarbij lokale bewoners vaak als dwangarbeiders werden ingezet.