San̈dbostel Stalag X-B

Inhoud

- algemeen

- lijst Nederlandse slachtoffers

-

algemeen

Sandbostel
Stalag X B
Stalag X B Sandbostel
Stalag X-B Neuengamme


Stalag X-B was een Duits krijgsgevangen- en concentratiekamp in Sandbostel, Duitsland. Het kamp werd in september 1939 opgericht en tussen 1939 en 1945 werden meer dan een miljoen krijgsgevangenen uit 55 landen hier naar toe gedeporteerd. In april 1945 kwamen ongeveer 9500 gevangenen van het concentratiekamp Neuengamme en zijn buitenkampen naar Stalag X-B in Sandbostel. Meer dan 3000 van hen overleden tijdens het transport, in het kamp en de eerste weken na de bevrijding. Hieronder bevonden zich 519 Nederlanders waarvan slechts 177 terugkeerden. Het kamp werd op 29 april 1945 door het Britse leger bevrijd. De Surinaamse verzetsstrijder en vakbondsleider Anton de Kom kwam in 1945 in dit kamp om het leven.

(Stalag is een Duitse afkorting voor Stammlager). Op het 35 hectare grote terrein met meer dan 150 verblijf, dienst en administratie gebouwen zullen meer dan 30.000 krijgsgevangenen ondergebracht worden.


Tot het einde van de Tweede Wereldoorlog komen meer dan 300.000 krijgsgevangenen, burger- en militairgeïnterneerden uit meer dan 55 landen in het Stalag XB. De meesten van hen werden in de meer dan 1100 arbeidscommando’s van het kamp in Noordwest-Duitsland, vooral in de landbouw, maar ook in fabrieken en wapenindustrie ingezet.
In het bijzonder de Sovjet-krijgsgevangenen onthield de Wehrmacht de bescherming van het Oorlogsrecht, zodat duizenden in Stalag X B en zijn arbeidscommando’s aan uitputting, honger en ondervoeding stierven.

lijst Nederlandse slachtoffers

 

  • Albertus ScheerlInck overlijden 4-1945 
  • Andries Moens overlijden 19-4-1945 
  • Andries Torensma overlijden 10-5-1945 
  • Antonius Hubertus Bremmers overlijden 1-5-1945 
  • Arie van der Kwast overlijden 6-5-1945 
  • Bertus Marie Collette overlijden 29-4-1945 
  • Christiaan Meijlink overlijden 29-4-1945 
  • Cornelis Petrus Christiaan Steijlen overlijden 16-5-1945 
  • Cornelis Willem van Santen overlijden 7-4-1945 
  • Dirk van Randeraad overlijden 14-4-1945
  • Evert van 't Land overlijden 13-5-1945 
  • Evert van Vulpen overlijden 25-4-1945 
  • Fokke de Vries overlijden 15-2-1945 
  • Frederik Johannes Labeur overlijden 23-4-1945 
  • Gerrit Jan Kuipers overlijden 1-5-1945 
  • Gerrit Johannes van den Berg overlijden 1-5-1945 
  • Gerrit Kroon overlijden 2-5-1945
  • Gerrit Molesteeg overlijden 1-5-1945 
  • Gerrit van Doornik overlijden 9-5-1945 
  • Hendrik Hugo de Groot overlijden 15-4-1945 
  • Henri Alphonse Hekking overlijden 16-4-1945 
  • Henri van Deemter overlijden 14-4-1945 
  • Jacob Balten Meerlo overlijden 10-5-1945 
  • Jacobus Cornelis Stevens overlijden 28-4-1945 
  • Jacobus Cornelis Stevens overlijden 28-4-1945 
  • Jacobus Marcus van de Kreeke overlijden 30-4-1945 
  • Jan Bijsterbosch overlijden 1-5-1945 
  • Jan Kernebeek overlijden 14-4-1945 
  • Jan Stoffer overlijden 6-6-1945 
  • Jan van der Laan overlijden 20-4-1945 
  • Johannes Lourens Kautz overlijden 10-5-1945 
  • Johannes Theodorus van den Bergh overlijden 25-4-1945
  • Johannes Vermelis overlijden 18-5-1945
  • Johannes van der Waart overlijden 19-4-1945 
  • Johannis van Rijswijk overlijden 14-4-1945
  • Joseph Franciscus Anna Spijkers overlijden 14-4-1945 
  • Joseph Steenwijk overlijden 1-5-1945 
  • Marinus Constantinus Gustaaf Franssen overlijden 1-5-1945 
  • Marinus van Pijlen overlijden 29-4-1945 
  • Mathias Hubertus Ummels overlijden 6-5-1945 
  • Murco Lamminga overlijden 20-4-1945 
  • Paulus Adriaan Kleekamp overlijden 1-5-1945 
  • Pieter Johannes Leenheer overlijden 15-4-1945 
  • Pieter Johannes Leenheer overlijden 15-4-1945 
  • Pieter Johannes Urgert overlijden 15-5-1945 
  • Rudolf Jacques Remeeus overlijden 29-4-1945 
  • Teunis Johannes de Goede overlijden 10-4-1945 
  • Wilhelmus Albertus Jansen overlijden 6-5-1945
  • Wilhelmus Petrus Angenent overlijden 6-5-1945 
  • Willem Hoogendoorn overlijden 6-5-1945
  • Wouterus Gerardus Waterkoort overlijden 5-5-1945 

 

Het (vergeten) concentratiekamp Stalag X B Sandbostel
Bij het ontruimen van concentratiekamp Neuengamme en zijn buitenkampen was een van de bestemmingen het krijgsgevangenenkamp Stalag X B te Sandbostel, gelegen ca. 40 km ten noorden van Bremen, in Landkreis Bremervörde (thans het Landkreis Rotenburg). Hoewel een gedeelte van dit kamp slechts in april 1945 gebruikt is als opvangkamp voor concentratiekampgevangenen, zijn er tijdens de voettochten en treintransporten daarheen vele duizenden doden gevallen. Aangekomen in het kamp ontbrak het aan voedsel, medische verzorging, huisvesting etc. wat eveneens zijn tol eiste. Zo ook het uitbreken van een tyfus epidemie. Wanneer het kamp op 29 april 1945 door Engelse troepen bevrijd wordt treffen deze nog nauwelijks levende - slechts met huid overtrokken - skeletten aan en honderden dode lichamen. Vanuit het concentratiekamp Neuengamme en zijn buitenkampen werden ca. 9500 gevangenen op transportgesteld naar Sandbostel. Onder deze gevangenen bevonden 519 Nederlanders, slechts 177 van
hen keerden terug.

 

Transporten naar Sandbostel


Plaats en commando vertrek aankomst aantal


1a) Hamburg-Neuengamme 8 april 18 april 2000 gevangenen
Concentratiekamp Neuengamme gaat een Muzelmannentransport via Lüneburg, Soltau, Schneverdingen, Wolterdingen, Bergedorf, Ludwigslust, Pachim, Malchow, Neubrandenburg, Hamburg-Altona, Hittfeld, Buchholz, Bremervörde en Brillit naar opvangkamp Sandbostel (oorspronkelijke eindbestemming van dit transport was
concentratiekamp Bergen-Belsen).


1b) Bremen-Farge (Bunker Valetin) 10 april 12/18 april 2092 gevangenen
Bremen-Farge commando Bunker Valetin (bouw onderzeeboten) en verzamelkamp gaan een onbekend aantal gezonden gevangenen lopend naar opvangkamp Sandbostel met aankomst 12 april. Het ziekentransport van ca. 2000 gevangenen, (bestemming Bergen-Belsen) wordt op 11 april in Schneverdingen gekoppeld aan het Muzelmannentransport welke vertrok op 8 april uit concentratiekamp Neuengamme. 2 De overige gevangenen kwamen op 15 april binnen in concentratiekamp Neuengamme


2a) Hamburg-Hammerbrook (Spaldingstrasse 156/158) 12/13 april 15 april 2000 gevangenen Hamburg-Hammerbrook commando Spaldingstrasse 156/158 via Bremervörde en Brillit naar opvangkamp Sandbostel.


2b) Hamburg -Hammerbrook (Spaldingstrasse 156/158) 17 april 18 april zie 12 april
Hamburg- Hammerbrook commando Spaldingstrasse 156/158 via Bremervörde en Brillit naar opvangkamp Sandbostel.


3) Hamburg-Veddel (Dessauer Ufer) 14 april 15/16 april 800 gevangenen
Hamburg-Veddel commando Dessauer Ufer (Geilenberg) via Bremervörde of Brillit naar opvangkamp Sandboste

4) Hamburg-Rothenburgsort (Bullenhuser Damm) 9/11 april 12/13 april 592 gevangenen
Hamburg-Rothenburgsort commando Bullenhuser Damm via Bremervörde of Brillit naar opvangkamp Sandbostel.


5) Hamburg-Steinwerder (Stülckenwerft) 21 april 23 april 230 gevangenen
Hamburg Steinwerder commando Stülckenwerft via Bremervörde of Brillit naar opvangkamp Sandbostel.


6) Bremen-Blumenthal 7/9 april 13 april 929 gevangenen
Commando Bremen Blumenthal naar commando/verzamelkamp Bremen-Farge (aankomst na 2 dagen), gevangenen rechtstreeks naar opvangkamp Sandbostel of teruggevoerd naar concentratiekamp Neuengamme, joodse gevangenen
per trein naar concentratiekamp Bergen-Belsen.


7) Bremen-Schützenhof 7/9 april 13 april 582 gevangenen
Commando Bremen-Schützenhof naar commando/verzamelkamp Bremen-Farge (aankomst na 2 dagen), gevangenen rechtstreeks naar opvangkamp Sandbostel of teruggevoerd naar concentratiekamp Neuengamme, joodse gevangenen
per trein naar concentratiekamp Bergen-Belsen.

 

8) Bremen-Osterort /Riespott 6 april 13 april 869 gevangenen. Commando Bremen Riespott naar commando/verzamelkamp Bremen-Farge (aankomst na 2 dagen), gevangenen rechtstreeks naar opvangkamp Sandbostel of teruggevoerd naar concentratiekamp Neuengamme, joodse gevangenen per trein naar concentratiekamp Bergen-Belsen.


9a) Meppen-Versen 24/25 maart 18 april 1733 gevangenen
Commando Meppen-Versen via Cloppenburg, daar samengevoegd met het transport uit Dalum, naar commando/verzamelkamp Bremen-Farge en teruggevoerd naar concentratiekamp Neuengamme aankomst 5 april, (24 maart gingen de gezonden lopend naar Cloppenburg, aankomst 31 maart, en na 3 dagen werken op het vliegveld verder
per trein, de zieken vertrokken 25 maart per trein) vervolgens met het Muzelmannentransport van 8 april uit concentratiekamp Neuengamme naar opvangkamp Sandbostel (oorspronkelijke eindbestemming van dit transport was concentratiekamp Bergen-Belsen).


9b) Meppen-Dalum 24/25 maart 18 april 807 gevangenen
Commando Meppen-Dalum via Cloppenburg, daar samengevoegd met het transport uit Meppen-Versen, naar commando/verzamelkamp Bremen-Farge en teruggevoerd naar concentratiekamp Neuengamme aankomst 5 april, (24 maart gingen de gezonden lopend naar Cloppenburg, aankomst 31 maart, en na 3 dagen werken op het vliegveld verder
per trein, de zieken vertrokken 25 maart per trein) vervolgens met het Muzelmannentransport van 8 april uit concentratiekamp Neuengamme naar opvangkamp Sandbostel (oorspronkelijke eindbestemming van dit transport was concentratiekamp Bergen-Belsen).


10) Wilhelmshaven (Alter Banter Weg) 5 april 18 april 700 gevangenen
Wilhelmshaven commando Alter Banter Weg via commando/verzamelkamp Bremen-Farge, Horneburg, Hamburg￾Harburg, Hamburg-Fuhlsbüttel, Bremervörde naar opvangkamp Sandbostel. Mogelijk ging een gedeelte van het transport via Bremen en kwam eerder binnen in Sandbostel. Een deel van de gevangenen werd na de honger opstand
van 19 april door de vluchtende SS op 20 april meegevoerd naar Stade. (Op 3 april werden 400 zieke gevangen per trein afgevoerd. Bij een geallieerde bombardement op het Lüngenburger station stierven minstens 256 gevangenen. De overlevenden werden te voet naar Bergen-Belsen gedreven. Minstens 60 tot 80 gewonde gevangenen, die in Lünenburg
achter waren gebleven, werden door een SS-commando op 11 april vermoord).


11) Sandbostel 19/20 april 4 mei 400 gevangenen
Na de honger opstand door concentratiekampgevangenen in Sandbostel van 19 april, vertrekt/vlucht op 20 april de SS met medeneming van 400 nog tot lopen instaat zijnde concentratiekampgevangenen naar Stade en gaan vandaar per schip, de Olga Siemers, naar Flensburg.