Werkverschaffing Zaltbommel
Zaltbommel
De gemeente is verdeeld in de volgende wijken:
Zaltbommel
Brakel
Kerkwijk
Nederhemert
Zaltbommel
Er was binnen de stad of gemeente Zaltbommel zelf geen werkverschaffings- of Joods werkkamp geweest. Wel kende de regio rond de Bommelerwaard in de jaren dertig en tijdens de Tweede Wereldoorlog diverse rijks- en werkverschaffingskampen voor tewerkstelling en ontginning, en moesten Joodse inwoners uit Zaltbommel elders in landelijke kampen dwangarbeid verrichten.
Werkverschaffing: In de crisisjaren zette de Nederlandse overheid (en later de Rijksdienst voor de Werkverruiming) kampen op om werklozen te dwingen tot arbeid, vaak gericht op grondverbetering en dijkenbouw in polders.
Joodse dwangarbeid: Tijdens de bezetting werden bestaande werkruimingskampen in Nederland gebruikt als internerings- en dwangarbeidkampen voor Joodse mannen. Joodse mannen uit Zaltbommel werden opgeroepen of weggevoerd naar dergelijke werkkampen (zoals in het oosten en noorden van het land) voordat in oktober 1942 de definitieve deportatie naar Westerbork plaatsvond.
Uitbaggeren van de buitengracht: Lokale werklozen werden ingezet om met de schop en kruiwagen de stadsgracht rondom de vestingwerken van Zaltbommel uit te diepen.
Eerste ruilverkaveling Bommelerwaard (1939): In de dorpspolder Brakel-Poederoijen werden honderden werklozen (onder andere per bus aangevoerd uit Rotterdam) ingezet. Zij legden handmatig wegen aan zoals de Burgemeester Posweg en de Maarten van Rossumweg.
Brakel
Er was geen werkverschaffingskamp in Brakel.
Werkverschaffing in de jaren 30 en 40 e speelde en grote rol bij de grootschalige ruilverkaveling in Brakel en Poederoijen (Bommelerwaard), waarbij werklozen uit Rotterdam per bus werden ingezet voor de aanleg van wegen.
Werkzaamheden: Verbetering van de waterhuishouding, ophoging van terreinen en aanleg van wegen. Tijdens dit project werden belangrijke lokale wegen aangelegd of ingrijpend verbeterd, zoals de Burgemeester Posweg, Dorpsweg, Hoekseweg, Brinkweg, Verdrietweg, Egter van Wissekerkeweg en de Maarten van Rossumweg.
Overige werkzaamheden: Naast wegenbouw en het samenvoegen van landbouwgronden werd ook de begraafplaats naast de Nederlands Hervormde Kerk in Brakel opgehoogd met grond die 500 meter verderop werd weggehaald. Arbeiders: Er werden onder meer werklozen uit stedelijke gebieden zoals Rotterdam naartoe gebracht om te helpen met zwaar handwerk (schop en kruiwagen).
Kerkwijk
Het werkverschaffingskamp Kerkwijk (gelegen in de voormalige gemeente Kerkwijk in de Bommelerwaard) was een project in het kader van de werkverschaffing voor jeugdige werklozen tijdens de crisisjaren van de jaren 1930.
Tijdens de Grote Depressie richtte de Nederlandse overheid overal in het land (Rijks)werkkampen op om werklozen, en specifiek werkloze jongeren, bezig te houden en te behoeden voor doelloosheid. In ruil voor hun steunuitkering moesten zij zwaar handwerk verrichten, zoals het ontginnen van land, wegenaanleg of graafwerkzaamheden. De plannen in Kerkwijk vielen onder de projecten voor jeugdige werklozen. Vaak hadden deze kampen een tweeledig doel: enerzijds nuttige arbeid leveren, anderzijds de jongeren structuur en scholing (of heropvoeding) bieden.
Nederhemert
Kasteel Bruinhorst (gelegen bij Nederhemert) deed in de aanloop naar en tijdens de Tweede Wereldoorlog dienst als werkverschaffingskamp en later als nazi-dwangarbeiderskamp.
Het kasteel werd door de Nederlandse Staat geconfisqueerd en aanvankelijk ingezet als werkverschaffingskamp.
Joods werkkamp (1942): Vanaf januari 1942 werd het kamp door de bezetter overgenomen als tewerkstellingskamp voor Joodse mannen (als onderdeel van het nationaal kampenbeleid en als buffer voor Kamp Westerbork).
Ontruiming (oktober 1942): Op 3 oktober 1942 werden de tewerkgestelde mannen alsnog afgevoerd naar Kamp Westerbork, waarna de functie van het kamp veranderde.
In de jaren 30 van de twintigste eeuw werd de werkverschaffing in Nederhemert, net als elders in Nederland, ingezet om werkloosheid te bestrijden. Arbeiders werden toen onder meer ingezet voor openbare en infrastructurele werken in de regio, zoals grond- en waterbouwkundige werkzaamheden rond de Maas.
Grote werkloosheid dwong de overheid en de voormalige gemeente Nederhemert tot het optuigen van werkverschaffingsprojecten.Werken: Het ging voornamelijk om handarbeid bij dijkverbeteringen, ontginningen en infrastructuur in de Bommelerwaard.