Werkverschaffing Woensdrecht
Woensdrecht
Voor de nieuwe gemeente Woensdrecht, die op 1 januari 1997 ontstond, was er een kleinere gemeente met dezelfde naam. De drie gemeenten die er destijds bij kwamen, waren Ossendrecht, Huijbergen en Putte.
Kernen:
Hoogerheide
Huijbergen
Ossendrecht
Putte
Woensdrecht
De gemeente is verdeeld in de volgende wijken:
Wijk 00 Hoogerheide en Woensdrecht
Wijk 01 Huijbergen
Wijk 02 Ossendrecht
Wijk 03 Putte
Een wijk kan bestaan uit meerdere buurten:
Hoogerheide
Woensdrecht
Hoogerheide-Noord
Industrieterrein De Kooy
Verspreide huizen Woensdrecht
Verspreide huizen Hoogerheide
Huijbergen
Eiland
Verspreide huizen ten zuiden van Huijbergen
Verspreide huizen ten noorden van Huijbergen
Ossendrecht
Calfven
Verspreide huizen ten westen van Ossendrecht
Verspreide huizen ten oosten van Ossendrecht
Putte
Verspreide huizen Putte
Woensdrecht
In de jaren dertig en tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in de omgeving van Woudenberg geen werkverschaffingskamp, maar de regio speelde wel een grote rol in de werkverschaffing en militaire werken. Arbeiders werden ingezet voor grote infrastructurele en verdedigingswerken in de Gelderse Vallei.
Belangrijke aspecten uit die tijd zijn: Aanleg Valleikanaal: Tussen 1935 en 1941 werd het Valleikanaal gegraven in het kader van de werkverschaffing, wat diende voor zowel een beter waterbeheer als de versterking van de Grebbelinie.
Grebbelinie-stellingen: Arbeiders en gemobiliseerde militairen verrichten zwaar schep- en versterkingswerk aan de linies in de directe omgeving van Woudenberg.
Barakkenkampen: In de omliggende bosrijke gebieden (zoals bij Austerlitz, Soesterberg en De Treek) lagen diverse legerings- en barakkenkampen waar arbeiders en militairen verbleven.
Putte
Tussen 1935 en 1941 werd het kanaal gegraven door werklozen in Woudenberg (en omliggende plaatsen zoals Scherpenzeel en Leusden) om de waterhuishouding te verbeteren en de verdedigingslinie te ondersteunen.
Ossendrecht
In Ossendrecht bestond een Rooms-Katholiek werkkamp voor werkloze jongeren, opgericht op 14 september 1936 bij de Volksabdij Onze-Lieve-Vrouw ter Duinen. Dit kamp was onderdeel van de landelijke jeugdwerkverschaffing tijdens de crisisjaren.
Gestart door kapelaan Flor van Putte voor werkloze jongeren uit de regio.
Doel: Zinvolle dagbesteding en opbouw van een toekomst.
Leiding: Uitgevoerd door de Broeders van Huijbergen tot 1939.
Activiteiten in het KampBouw: Jongeren bouwden zelf het jeugdhuis en de abdijgebouwen. Grondwerk: Het egaliseren van het omringende bos- en duinterrein.
Ambachten: Het aanleren van vaardigheden zoals mandenmaken en houtbewerking.
Einde van het Werkkamp 1939: De rol van het jongerenwerkkamp liep ten einde.1941: Het definitieve doek viel voor het oorspronkelijke werkkamp, waarna de locatie een andere functie kreeg tijdens de Tweede Wereldoorlog.
De werkverschaffing in Ossendrecht (gemeente Woensdrecht) verwijst voornamelijk naar de grootschalige overheidsprojecten uit de crisisjaren 30 en de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze regio werden werkloze arbeiders verplicht ingezet voor zwaar, ongeschoold handwerk om aanspraak te kunnen maken na een schamele financiële steun.
Belangrijke projecten Zeebad De Duintjes: Dit was een van de meest sprekende lokale werkverschaffingsprojecten uit 1932. Vanwege de stijgende werkloosheid in de gemeente werd een speciale commissie opgericht. Arbeiders moesten hier met de schop en kruiwagen de karakteristieke zandheuvels van de Brabantse Wal afgraven om een recreatie- en zwembad te realiseren.
Bosbouw en ontginning: Grote delen van de bossen en natuurgebieden rondom Ossendrecht zijn in deze crisisperiode handmatig aangelegd, ontgonnen of heringericht onder toezicht van instanties zoals de Nederlandse Heidemaatschappij (NHM)
Verblijfslocaties bij lokale klooster- en scholencomplex
Infrastructuur op de Brabantse Wal: Net buiten Ossendrecht, zoals bij de Zoombrug in Bergen op Zoom, werd in de jaren 30 bewust gekozen voor duurdere betonconstructies in plaats van hout. Dit werd puur gedaan om zoveel mogelijk lokale werklozen langdurig aan het werk te houden.
Het leven van de Polderjongens in West-Brabant stonden de arbeiders die dit zware graaf- en kanaalwerk uitvoerden bekend als polderjongens. Het werk was fysiek slopend: men maakte werkweken van wel 50 uur tegen een zeer laag loon (vaak tussen de 13 en 18 gulden per week). Wie weigerde te werken, verloor direct zijn uitkering en was aangewezen op de lokale armenzorg.
Huijbergen
Kamp Huijbergen was in de jaren dertig een belangrijk werkloosheidskamp voor jonge mannen in Noord-Brabant, opgericht in het kader van de destijds door de overheid georganiseerde werkverschaffing. In dit kamp, ook wel aangeduid als jeugdkamp of werkkamp, werden jonge werklozen ondergebracht om hen te behoeden voor moreel verval en om hen nuttige arbeid te laten verrichten in de regio.
Het Doel en de Opzet Bestrijding van jeugdwerkloosheid: Tijdens de Grote Depressie in de jaren 1930 raakten duizenden jonge mannen werkloos. De overheid en maatschappelijke organisaties richtten kampen op om deze jongeren structuur en discipline te bieden. Huisvesting: De jonge arbeiders (vaak tientallen tegelijk) sliepen, aten en leefden samen in speciaal gebouwde houten barakken. De leefomstandigheden stonden bekend om hun strikte hygiëne en discipline.
:Historische krantenberichten uit 1936 omschrijven de sfeer in de barakken van Huijbergen als keurig netjes waarbij de zindelijkheid de bezoekers tegemoet straalde.De Werkzaamheden De jonge werklozen in Huijbergen werden ingezet voor zware, handmatige buitenarbeid in de omliggende natuur en infrastructuur. Dit gebeurde vaak in samenwerking met instanties zoals de Nederlandsche Heide Maatschappij. De belangrijkste projecten waren:Het dempen van vennen: Een van de grootste lokale projecten was het dempen van het Zwart Ven (ongeveer 8 hectare) en het ven de Eendenkooi (ongeveer 38 hectare). Deze terreinen waren door de gemeente Woensdrecht aangekocht om er bruikbare landbouwgrond van te maken. Ontginning en wegenbouw: De jonge arbeiders hielpen met de schop en kruiwagen bij het egaliseren van de omliggende heide- en bosgebieden en het aanleggen of verbeteren van zandwegen.
Na de periode van de werkverschaffing in de jaren dertig veranderde de functie van de regio en de gronden:Tijdens de Tweede Wereldoorlog probeerden de Duitse bezetters delen van de heide langs de Huijbergse weg en de Postbaan te transformeren tot een militair vliegveld, al hebben zij dit wegens tijdsgebrek nooit volledig kunnen voltooien.Na de oorlog werden de bossen rondom Huijbergen decennialang een zeer populaire locatie voor zomer- en jeugdkampen van sportverenigingen en scoutinggroepen.
Hoogerheide
Kamp Hoogerheide was geen regulier werkverschaffingskamp uit de crisistjaren, maar een door de Duitsers aangelegd wagen- en motorpark dat na de Tweede Wereldoorlog van april 1945 tot oktober 1948 diensteed als interneringskamp voor ongeveer 800 politieke delinquenten en verdachten van collaboratie.
Het kamp werd in de Tweede Wereldoorlog gebouwd door de bezetter.Functie: Het deed dienst als opslag- en onderhoudsplaats voor wagens en motoren.Locatie: Het terrein bestond uit circa tien gebouwen (waarvan de restanten te vinden zijn rond de Nijverheidstraat in Hoogerheide).
Na de Tweede WereldoorlogInterneringskamp: Vanaf april 1945 werd het terrein ingericht als bewarings- en verblijfskamp in het kader van de bijzondere rechtspleging.Gevangenen: Er zaten zo'n 800 politieke delinquenten en collaborateurs opgesloten.
De werkverschaffing in Hoogerheide speelde in de crisisjaren 30 een cruciale rol bij de oprichting van wat nu Vliegbasis Woensdrecht is.Tijdens de grote economische crisis van de jaren 1930 steeg de werkloosheid in de regio Woensdrecht en Hoogerheide hard. Om werklozen aan een inkomen te helpen en tegelijkertijd de regio te ontwikkelen, richtte de lokale overheid een commissie voor werkverschaffing op.
De ontginning van de heide (1932–1934) Het project: De Nederlandsche Heidemaatschappij (NHM) kreeg de leiding over een grootschalig ontginningsproject aan de oostkant van Hoogerheide.De werkzaamheden: Arbeiders moesten met de hand (met schoppen en kruiwagens) een gebied van 38,5 hectare aan bos, heide en vennen egaliseren en dempen. Onderdeel hiervan was het dempen van het Zwart Ven en het ven de Eendenkooi nabij de huidige Kooiweg. Het oorspronkelijke doel: Het terrein moest geschikt worden gemaakt voor de landbouw. Er bleek naderhand echter nauwelijks interesse te zijn van lokale boeren, mede omdat zij de pacht niet konden betalen.Van landbouwgrond naar vliegveld Omdat het ontgonnen terrein (in de volksmond destijds De Schaapskooi genoemd) braak bleef liggen, werd er vanaf 1934 een nieuwe bestemming voor gezocht. Het vlakke, open stuk klapzand bleek ideaal als zweefvlieg- en oefenveld. In 1935 werd het officiële vliegveld in gebruik genomen, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter strategisch werd uitgebouwd tot de huidige militaire vliegbasis.
Andere projecten: Zeebad De Duintjes Naast de ontginning van de vliegbasis werd de werkverschaffing in Hoogerheide/Woensdrecht ook ingezet voor toeristische projecten. Zo hielpen de werklozen in 1932 mee aan de aanleg van Zeebad De Duintjes, een populair openluchtbad met strand dat destijds werd gecreëerd om de lokale economie te stimuleren.