Marskramer
Een marskramer was vroeger een rondtrekkende koopman die kleine artikelen verkocht vanuit een draagkorf (een mars) of houten kist op zijn rug. Afhankelijk van de regio en de verkochte waar kregen deze handelaren verschillende benamingen en specialisaties.
Benamingen en typen marskramers:
De term marskramer werd door de eeuwen heen op veel manieren ingevuld.
Kinkers of kenkers. In de Nederlanden gebruikte men deze naam voor rondtrekkende handelaren in kleine ijzerwaren. De term komt vermoedelijk van het Franse woord quincaillerie.
Teuten. Dit waren georganiseerde rondreizende handelaren en ambachtslieden uit de Kempen (Noord-Brabant en België). Zij trokken in de zomermaanden rond en verenigden zich in kleine compagnies om elkaar te steunen.
Kiepkerels of kisjeskearls. In Oost-Nederland en aangrenzend Duitsland stonden marskramers zo bekend. Een kiepe was de grote rieten draagkorf op de rug, en een kisje een houten draagkist.
Ketellappers en koperslagers. Zij vormden de grootste groep en trokken rond om koperen potten, pannen en keukengerei te verkopen en ter plekke te repareren.
Textiel- en pakdragers. Deze handelaren brachten stoffen, kant, zijde, mutsen, kousen en beddengoed naar afgelegen dorpen en boerderijen.
Boekenkramers en liedjeszangers. Zij voorzagen het platteland van drukwerk zoals almanakken, pamfletten, volksboekjes en straatliederen.
Uilenkramers. Een oud-Nederlandse benaming voor een marskramer die specifiek handelde in aardewerk, zoals kruiken en potten.
Kastjesmannen en colporteurs. Later gebruikte benamingen voor venters die met een koffer of draagkastje langs de deuren gingen om huishoudelijke spullen aan te bieden.
Omdat winkels op het platteland schaars waren, bracht de marskramer alledaagse benodigdheden direct naar de klant.
Voorbeelden van artikelen:
Fournituren Garen, naalden, spelden, knopen, linten en veters.
Huishoudelijk Messen, scharen, borstels, kammen, zeep, lucifers en aardewerk.
Kleding en textiel Kousen, zakdoeken, mutsen, linnen, katoen en kant.
Drukwerk Almanakken, kranten, prenten en goedkope leesboekjes (blauwboekskens).
Overig en diensten Brillenglazen, zalfjes, kruiden, touw en het slijpen van scharen of repareren van pannen.
Naast het brengen van spullen vervulden marskramers een belangrijke sociale functie. Omdat zij voortdurend van dorp naar dorp reisden, waren zij de belangrijkste bron van nieuws en verhalen van buiten de eigen regio. Tegelijkertijd werden zij door de gevestigde burgerij en winkeliersgilden vaak met argwaan bekeken en gezien als buitenstaanders of concurrenten.
Aan de marskramer danken we nog steeds de Nederlandse uitdrukking veel in zijn mars hebben, wat oorspronkelijk verwees naar een rijkgevulde draagkorf.