De Poelau Bras was een Nederlands vrachtschip, tevens als passagiersschip, doch later omgebouwd tot een bewapend troepentransportschip bij het begin van de Tweede Wereldoorlog in Azië. Ze had haar reisroutes vooral in de Javazee en de Indische Oceaan. Ze werd op 7 maart 1942 door Japanse bommenwerpers tot zinken gebracht in de Indische Oceaan.

Op 27 februari 1942 wist de Poelau Bras veilig de haven van Tjilatjap te verlaten. Op 4 maart bereikte ze de Wijnkoopsbaai op Java. Pelabuhanratoe, Wijnkoopsbaai, Indische Oceaan, ten Zuiden van Buitenzorg, West-Java. Op 6 maart kwam er een afdeling van 100 man van de Koninklijke Marine aan boord waaronder waarnemend Commandant der Zeemacht schout-bij-nacht J.J.A. van Staveren. De Poelau Bras was teruggeroepen om de marinetop te evacueren. Daarnaast kwam er nog een grote groep personen aan boord waaronder 28 topfunctionarissen van de B.P.M. en bemanningsleden van Shell en andere S.M.N.-schepen die al eerder getroffen waren of hun schepen zelf tot zinken hadden gebracht. De Poelau Bras had slechts accommodatie voor 56 passagiers en de chaos aan boord was dan ook groot. Het schip was bewapend met aan stuur- en bakboord een Bofors-machinegeweer in een geschutskoepel en op het achterschip een 10,2-cm kanon. Op 6 maart 1942 om 20.00 u. verliet ze de Wijnkoopsbaai met als bestemming Colombo (Ceylon), alwaar Vice-Admiraal C.E.L. Helfrich reeds aangekomen was om een nieuw hoofdkwartier in te richten. De marinemensen hadden op diverse plaatsen op het schip nog eens 16 mitrailleurs geplaatst, ter bescherming bij een eventuele luchtaanval. De machinekamer werd aangemaand door kapitein P. G. Crietée, om maximaal vermogen te leveren. Dit om zo snel mogelijk uit de gevarenzone te komen. Men veronderstelde dat de Poelau Bras rond het middaguur uit het actieradiusgebied zou zijn van de Japanse vliegtuigen. Alle bewapende posten waren bezet.

Omstreeks 10.30 u. verscheen er een Japans verkenningsvliegtuig. Om 11.40 u. verschenen er duikbommenwerpers boven de Poelau Bras die de aanval inzetten. Het waren Japanse Aichi D3A Val-bommenwerpers, afkomstig van het Japanse vliegdekschip Hiryu". In totaal voerden 12 vliegtuigen verdeeld in drie formaties de aanval uit. Ontsnappen was een onmogelijke zaak. Een bom raakte een reddingssloep aan stuurboord en ontplofte op de waterlijn ter hoogte van de machinekamer. Er ontstond een gat en water stroomde de machinekamer in waardoor de Sulzer-motor afsloeg. Als een weerloos slachtoffer dreef ze rond, zwaar bestookt door de duikbommenwerpers. Een voltreffer sloeg recht in de schoorsteen en brand brak uit. Het tegenvuur had weinig effect op de aanvallende vliegtuigen.

Kapitein ter zee Johan Hendrik van Rinkhuyzen was destijds ook aan boord van het schip en heeft een verslag opgetekend. Hier volgt een fragment:

...Om ongeveer 10u worden we verkend door een alleen vliegend vliegtuig, dat niet dichtbij komt en weer verdwijnt. De eigenlijke aanval kan nu over 1 ½ uur verwacht worden. Om half twaalf verschijnen 10 duikbommenwerpers en de aanval wordt even later ingezet. Wat een gevoel hier machteloos tegenover te staan. De enkele mitrailleurs waarover we beschikken hebben geen uitwerking en zijn geen partuur voor een dergelijken aanval. In het begin blijven Bozuwa en ik bij elkaar en zoeken dekking in het verblijf. Weldra komen er near misses en treffers o. a. in de machinekamer en ligt het schip gestopt. Het lawaai is oorverdovend. Schreeuwende vrouwen en kinderen, gewonden, brekend glaswerk, in een woord een hel. We zoeken eenige dekking aan dek. De nog niet verbrijzelde sloepen (3 van de 10) worden gestreken. Weldra springt in bom vlak bij op 10 meter afstand. Als door een wonder ongedeerd. Bozuwa raak ik in dit stadium kwijt. Bevel wordt gegeven het schip te verlaten. In totaal, voor zoover ik geteld 6 treffers en 3 near misses. Het wordt benauwd de rook en de gasten. De sloepen zijn te water, wat er nog van over is en de mensen trachten er in te komen. Op een gegeven oogenblik krijg ik de ingeving dat het nu de hoogste tijd voor mij is buiten boord te springen. Het schip is kennelijk zinkende. Onbeschrijfelijke tooneelen spelen zich aan dek af. En vele mitrailleurs vuren vanaf het schip. – Ik duik buiten boord en zwem eenige tijd rond en blijf een tijdje onder bij van het schip m. h. o. mitrailleerende vliegtuigen. Ik kom in de buurt van een sloep die al vrij vol is; andere sloepen zie ik nu niet. Met eenige anderen blijf ik buiten langs de sloep hangen als dekking tegen mitrailleur kogels. Later blijkt dat een kogel door mijn zwemvest is gegaan. Ik kom met veel moeite in de sloep. Hierna halen we nog eenige menschen o. a. gewonden uit het water. Intussen is de sloep weer naar het schip toegedreven, dat reeds zinkende is. Het is van het grootste belang dat we hier vandaan komen anders worden we meegezogen naar de diepte. Met groote moeite slagen we er in eenige riemen toe te leggen en van het schip vrij te komen. Wonder boven wonder wordt slechts 1 man door de mitrailleerende vliegtuigen gewond. Even later; we zijn er gelukkig een paar honderd meter vandaan, zinkt het schip in de diepte. Het mitrailleeren houdt op en de vliegtuigen verdwijnen. Er drijven veel wrakstukken rond en we pikken nog de noodige menschen op tot we werkelijk overvol zijn en er absoluut niemand meer bij kan. Elke centimeter ruimte is gebruikt. Heel in de verte drijven nog twee sloepen, doch zij maken de indruk kapotgeschoten te zijn. Bij ons kan werkelijk niemand meer bij en bovendien kunnen we hen niet bereiken door de wind. Met veel moeite wordt de mast opgezet en de zeilen geheschen. De sloep is berekend op maximum 35 man en we hebben er 60 aan boord, waarvan 55 man, 3 vrouwen en 2 kinderen. 5 man zijn gewond waar van 3 zwaar...

Kapitein Crietée gaf orders het schip te verlaten, waarna hij alleen achterbleef op de brug. Door het aanhoudende mitrailleurvuur van de bommenwerpers durfden velen niet via de sloepen van boord te gaan, maar sprongen toch in paniek overboord. Toen de vliegers van de Japanse bommenwerpers merkten dat het schip ten onder zou gaan, begonnen ze de reddingssloepen te beschieten die gestreken waren. Men mag wel veronderstellen dat de Japanners op de hoogte waren, dat een deel van de marinestaf aan boord was. Overal liepen spionnen rond. Uiteindelijk werden vier van de zeven sloepen vernietigd en konden er slechts drie gestreken worden, evenals twee vlotten. Toen de sloepen nog maar enkele honderden meters van de Poelau Bras verwijderd waren, verhief de boeg zich rechtstandig omhoog en zonk snel over de achtersteven weg, naar de diepte van de zee. Nadat de Japanners zagen dat het schip gezonken was, liet men de schipbreukelingen en drenkelingen in zee achter. Ze keerden terug naar hun vliegkampschip Hiryu. De Poelau Bras werd tot zinken gebracht op positie 10°00' Zuiderbreedte en 105°00' Oosterlengte in de Indische Oceaan, nabij Java.

Het aantal slachtoffers was slechts bij benadering aan te geven en werd geschat op 240 tot 300 opvarenden. In drie reddingsloepen bevonden zich 116 overlevenden. Zij hebben de nodige ontberingen moeten doorstaan: karige waterrantsoenen, het opeengepakt zitten met zieken en gewonden, opvarenden in de sloep die hun verstand verloren, licht gekleed overdag in de brandende zon en ´s nachts doorweekt in de ijzige kou, geteisterd door onweersbuien en overkomend zeewater. Op 11 maart, na vier dagen op zee, bereikte de eerste sloep Krui op Zuidwest-Sumatra. De tweede sloep landde op 12 maart bij de vuurtoren van Belimbing (nu: Tambling Lighthouse); dat gebied werd indertijd de 'Vlakke Hoek' genoemd. De derde reddingsloep bereikte na zes dagen (13 maart) de Semangkabaai (Zuid-Sumatra; voorheen: Keizersbaai). Uiteindelijk werden alle overlevenden door de Japanners gevangengenomen en per vrachtauto of trein overgebracht naar Palembang. Velen zijn in de Jappenkampen alsnog om het leven gekomen.

Slachtoffers

Door vliegtuigen van het Japanse vliegdekschip Hiryu gebombardeerd en tot zinken gebracht in de Indische Oceaan op 7 maart 1942.
Aan boord bevonden zich naast het Knil, Marine- en Koopvaardij personeel ook burgers.

B= bemanning
P = passagier
PT = afkomstig van Poelau Tello
PP = passagier particulier

 

1 Abas, Ambrosius Batoeboelang 01-09-1897 Korporaal
Konstabel KM P
2 Baijens, Cornelis Pieter Magelang 13-03-1921 Student bij de BPM PP
3 Bakker, Willem Frederik Amsterdam 13-07-1917 4e Werktuigkundige
KV B PT
4 Berentsen, Hendrikus Arnhem 18-12-1908 Ltz III KMR P
5 Betouw van der Voort
in de Johan Arnold Willem Ir. Leiderdorp 16-01-1899 Employe BPM PP
6 Bijllaardt van den, Jan Willem IJsselmonde 23-05-1905 Ltz SD III KMR P
7 Bok, Cornelis Anne Louis Amsterdam 22-10-1892 Chef Civiele
Dnst SMN KV PP
8 Bok-Donner, Ditmara Gerharda Madioen 24-12-1896 Mevrouw PP
9 Borg, Josephus Albertus Amsterdam 08-09-1905 Gasmachinist BPM PP
10 Boukamp, Rijk Pretoria 31-08-1892 Hofmeester KV B
11 Brakel van, Onbekend onbekend Echtgenote officier PP
12 Brakel van, Hendrik Deil 04-05-1907 Ltz III KMR P
13 Brederode van, Arnoldus Alkmaar 10-01-1889 Olieman KV B PT
14 Brouwers, Jan Siward Poerwokerto 22-02-1918 Mil Matroos
Telgrfst KM P
15 Bruna, Frans Amsterdam 27-01-1905 Korporaal Zvpl KM P
16 Cagliardi, Onbekend onbekend Matroos
Telegfst KM P
17 Colthoff, Pieter jan Gilles Ir. Salatiga 27-07-1910 Technoloog BPM PP
18 Crietée, Pieter Gerard Hillegom 30-11-1888 Kapitein KV
drager KvV B
19 Davelaar, Gradus Apeldoorn 16-05-1909 Korporaal
Torpm. KM P
20 Donk, Aloysius Hermann Heinrich Tjepoe 15-09-1909 Mil Matroos
Tlgrfst KM P
21 Drost Onbekend onbekend Inlichtingendienst PP
22 Drost Onbekend onbekend Mevrouw PP
23 Drost Onbekend onbekend Mejuffrouw PP
24 Drost Onbekend onbekend Junior PP
25 Duijn van, Dirk Cornelis Katwijk 30-04-1911 Matroos KV B
26 Dungen van den,
Herman Antonius Marie Ir. Nijmegen 06-05-1904 Terreinchef BPM PP
27 Eek, Onbekend onbekend Employe BPM PP
28 Elshof, Rudolf Robert Djember 17-12-1920 Sergeant Adelborst
KM P
29 Engelberts, Pieter Amsterdam 19-01-1922 Matroos KV B
30 Franck, Christiaan Theodoor Amsterdam 07-09-1886 Scheepsarts KV B
31 Gerritssen van der Hoop, Bartholomeus Rotterdam 26-05-1894 Matroos KV B
32 Gilden, Petrus Antonius Maria Zierikzee 09-08-1918 Matroos I KM P
33 Goos, Josephus Jacobus Ambarawa 02-05-1916 Kpl. Torpedom. KM P
34 Gorter, Frederik Jan Leiden 02-03-1904 Ltz II KMR P
35 Govers, Teunis Cornelis Den Helder 30-07-1885 Hoofdmachinist KV B PT
36 Graaf van der, Frans Dordrecht 18-11-1895 Magazijnmeester KV B
37 Haas de, Onbekend onbekend Employe BPM PP
38 Haasnoot Onbekend onbekend Matroos B
39 Hamer, Hubertus Josephus
Emmanuel Maria Ir. Amsterdam 15-02-1895 Exploitatie Ir. BPM PP
40 Hammer, Johan Frederik Gouda 28-01-1910 Stoker Olieman KM P
41 Harkema, Jan Velp 05-06-1916 Ltz III KMR P
42 Hartog den, Dingenman Vlieland 16-12-1911 2e Stuurman KV B PT
43 Heijden van der,
Engelbertus Theodorus Bergh 04-03-1905 Bootsman KM
44 Hellings, Jan Eise Schiermonnikoog 24-09-1889 Kapitein KV B PT
45 Hendriks, Theodorus Gerardus Amsterdam 24-01-1901 Matroos KV B
46 Hoen "t Onbekend onbekend Korporaal Monteur P
47 Hoogstraten van, Onbekend onbekend Employe BPM PP
48 Hout van den,
Johannes Alphonsus Tilburg 09-09-1902 Res Elt Knil PP
49 Huis in 't Veld,
Garhard Hermanus Den Haag 05-08-1910 Ltz SD III KMR P
50 Jozeph, Salmon Onbekend 00-00-1912 Matroos I KM P
51 Kempff, Jan Den Haag 31-01-1922 4e Stuurman KV B
52 Keppel-Hesselink Onbekend onbekend Mevrouw PP
53 Kettner, Alwin Loeboek Pakan 11-04-1914 2e Stuurman KV B
54 Kitz, Jannes Hermanus Den Haag 10-11-1895 1e Marconist KV B
55 Kooij, Onbekend onbekend Echtgenote officier PP
56 Kool Onbekend onbekend Majoor Knil P
57 Kort van der, Gerardus Franciscus Haarlem 29-04-1924 Lichtmatroos KV B
58 Kort, Jan Amsterdam 15-02-1896 Hoofdmachinist KV B
59 Kroeb, Pieter Amsterdam 20-03-1914 Machinist Fabrieken
BPM PP
60 Kroes de, Pieter Johannes Batavia 01-03-1918 Off. V III KM P
61 Kruijt, Cornelis Katwijk 09-04-1899 1e Stuurman
KV drgr KvV B
62 Kruijt, Dirk Ernst Lubertus Ir. Haarlem 29-09-1894 Res Tlt Art. Knil
( BPM ) PP
63 Kuijl van der, Leendert Jan Amsterdam 08-12-1894 Olieman KV B
64 Laurijssens, Ludovicus Cornelis Berg op Zoom 26-09-1890 Magazijnmeester KV B
65 Legi, T.W Onbekend 00-00-1902 Matroos I KM P
66 Leijder, Johan Albert Soerabaja 02-03-1909 Mil Korporaal
Monteur KM P
67 Maas, Wilhelmus Franciscus Utrecht 21-01-1910 Matroos KV B
68 Makkes Onbekend onbekend Mevrouw PP
69 Makkes Onbekend onbekend Mejuffrouw PP
70 Makkes, Onbekend onbekend Departement v
Marine PP
71 Meijerink, Onbekend onbekend Employe BPM PP
72 Melger, Willem Frederik Dordrecht 21-08-1906 Sergeant
Machinist KM P
73 Muurling, Marinus Julius Amsterdam 07-02-1903 4e Machinist KV B
74 Nedorost, Victor Wenen ( O ) 28-07-1906 Ltz I KMR P
75 Overeem, Jan Amersfoort 22-08-1904 Olieman KV B
76 Overstraten Kruijsse van,
Anthony Ir. Wemeldinge 07-06-1899 Ir. BPM PP
77 Pelser, Frederik Abraham Amsterdam 06-12-1908 Sergeant
Torpedom. KM P
78 Pethke, Johannes Amsterdam 18-11-1888 Bootsman KV B
79 Plas van der, Krijn Katwijk aan Zee 05-08-1914 Matroos KV B
80 Pril de, Johannes Ir. Dordrecht 21-01-1894 Employe BPM PP
81 Putman, Hendrik Johan Amsterdam 21-06-1907 3e Machinist KV B
82 Que Onbekend onbekend Stuurman leerling B
83 Raadsen, Pieter Ir Rotterdam 13-01-1905 Ass. Techn
Dienst BPM PP
84 Ratner Onbekend onbekend Employe BPM PP
85 Reiff, Hendrik Cornelis Apeldoorn 02-07-1918 Matroos I KM P
86 Roggeveen Schagen 16-07-1918 Koksmaat KV B
87 Ruijter de, Pieter Johannes Den Helder 26-12-1900 2e Machinist KV B
88 Ruiter de, Willem Adriaan Oldenzaal 12-08-1905 Ltz III KMR P
89 Rustemeijer, Jacob Den Helder 30-03-1895 Bootsman KV B
90 Salm, Jan Ir. Haarlem 16-06-1898 BPM Ingenieur PP
91 Scholten, Onbekend onbekend Echtgenote officier PP
92 Scholten, Gerardus Cornelis Maria Amsterdam 06-01-1909 Off Vlgr II KMR P
93 Scholten, J Onbekend onbekend P
94 Sissingh, Aaldrik Ebbens Nieuwe Schans 10-01-1915 Vltg Telgfst Maat KM P
95 Slottje, Gjalt Fokkes Krimpen ad IJssel 24-12-1909 Ltz II KMR drgr VK P
96 Smith, Edward Maximiliaan Klaten 08-04-1918 Mil. Matroos
Monteur KM P
97 Snijders Onbekend onbekend Lichtmatroos B
98 Staveren van,
Johan Jasper Abraham Geertruidenberg 24-08-1889 Schout bij Nacht KM P
99 Stokman,
Martinus Gerardus Anthonius Haarlem 26-09-1899 Boormeester BPM PP
100 Timp, Petrus Maria Joseph Ir. Den Haag 18-01-1903 Res Elt Gi Knil ( BPM ) PP
101 Tückermann, Ansko Gerben Kraksaän 29-01-1908 Ltz III KMR P
102 Valk de, Franciscus Augustinus Amsterdam 19-04-1911 Timmerman KV B
103 Veldkamp, Onbekend onbekend Employe BPM PP
104 Vet de, Jacob Warmenhuizen 02-12-1906 Matroos
Kannonier KV B
105 Vlot, Willem Sliedrecht 19-02-1919 Telegrafist Maat P
106 Vries de, Eibert Apeldoorn 24-06-1917 Stoker Olieman KM P
107 Waleveld, Willem Frederik Lodewijk Amsterdam 09-02-1900 Off. Adm I KM P
108 Waterdrinker, Arend Zwolle 26-10-1907 Korporaal
Hofmeester KM P
109 Weermeijer, Johannes Lodewijk Amsterdam 21-11-1900 Chefkok KV B
110 Weg van der Hessel Wolvega 03-05-1893 Hoofdmachinist KV B
111 Weijden van der, Willem Den Haag 17-05-1912 Ltz III KMR P
112 Wolf, Johannes Frederik Wolf Tjilatjap 20-05-1923 Lichtmatroos KV B
113 Zeeven, Hendrik Constant Soerabaja 06-05-1908 Off.V II KM P
114 Zeijdner, Hendricus Johannes Soerabaja 08-07-1916 Off. V III KM P
115 Zoeten de, Jan Pieter Ir. Amsterdam 09-04-1899 BPM Ingenieur PP
116 Zwama Onbekend onbekend Mevrouw PP
117 Zwama, Marcus Adriaan Dordrecht 03-08-1893 Gezagv.
Stoomvrt Mij Ned. PP
118 Birhasan Onbekend onbekend Bediende B
119 Darboes Onbekend onbekend Bediende B
120 Dasoeki Onbekend onbekend Bediende B
121 Djojo Onbekend onbekend Bediende B
122 Doelsenen Onbekend onbekend Bediende B
123 Madani Onbekend onbekend Bediende B
124 Marliat Onbekend onbekend Bediende B
125 Mohamad Moein Onbekend onbekend Bediende B
126 Oesin Onbekend onbekend Bediende B
127 Saimin Onbekend onbekend Bediende B
128 Javaanse bemanningslid Onbekend onbekend Slager B
129 naam onbekend Onbekend onbekend Leerling
MP school P
130 Hancock, Onbekend onbekend Journalist
United Press PP