Achtergrondinformatie

Operatie Dracula was een luchtlandings- en amfibische aanval op Rangoon tijdens de Tweede Wereldoorlog door Britse en Anglo-Indiase troepen tijdens de Birma-campagne.

Het plan werd voor het eerst voorgesteld halverwege 1944 toen het Allied South East Asia Command zich voorbereidde om Birma opnieuw te bezetten, maar werd verworpen omdat de benodigde landingsvaartuigen en andere middelen niet beschikbaar waren. In maart 1945 werd het echter weer tot leven gewekt, omdat het van vitaal belang was Rangoon te veroveren vóór het begin van de moesson (die in de tweede week van mei werd verwacht) om de communicatielijnen van de geallieerde troepen in Birma veilig te stellen.

In april 1945 rukten eenheden van het Britse Veertiende Leger op tot op 40 mijl (64 km) van Rangoon, maar werden tot 1 mei vertraagd door een geïmproviseerde Japanse troepenmacht die Pegu vasthield. Op dezelfde dag, als onderdeel van Operatie Dracula, landde een samengesteld Gurkha-parachutistenbataljon op Elephant Point bij de monding van de Rangoon-rivier. Nadat ze de kustbatterijen hadden veiliggesteld, ruimden mijnenvegers de rivier van mijnen. Op 2 mei begon de Indiase 26e Divisie met landen aan beide oevers van de rivier. Ook de moesson brak op deze dag, eerder dan verwacht. Het Keizerlijk Japans Leger had echter enkele dagen eerder Rangoon verlaten, en de eenheden van de Indiase 26e Divisie bezetten de stad en haar vitale dokken zonder tegenstand. Vier dagen later voegden ze zich bij het Veertiende Leger.

Rangoon was de hoofdstad en belangrijkste haven van Birma. In december 1941 trad Japan de Tweede Wereldoorlog in door het Amerikaanse grondgebied en de koloniale bezittingen van Groot-Brittannië en Nederland in het Verre Oosten aan te vallen.

De Japanners bombardeerden Rangoon op 23 december 1941. Vluchtelingen begonnen de stad te verlaten, wat in februari 1942 toenam tot een "massale exodus" toen de Indiase, Anglo-Indiase en Anglo-Birmese bevolking van Rangoon vluchtte, uit angst voor zowel de Japanners als vijandige Birmezen, waardoor de stad zonder effectief bestuur kwam te zitten. Na de bezetting van Thailand viel het Japanse leger in maart 1942 Zuid-Birma aan. De Britse, Indiase en Birmese troepen waren in de minderheid en moesten Rangoon evacueren, waardoor de langdurige Britse verdediging van Birma onmogelijk werd, omdat er toen geen geschikte alternatieve aanvoerroutes over land vanuit India waren. De Britse en Chinese troepen werden gedwongen Birma te evacueren en zich terug te trekken naar India en China.

Er was een jaar lang een patstelling. In 1944 waren de geallieerde troepen in India versterkt en hadden ze hun logistieke infrastructuur uitgebreid, waardoor het mogelijk werd een aanval op Birma te overwegen. De Japanners probeerden hen te voorkomen door een invasie van India, wat leidde tot een zware Japanse nederlaag bij de Slag bij Imphal en andere tegenslagen in Noord-Birma. Hun verliezen belemmerden hun verdediging van Birma in het daaropvolgende jaar.

In juli 1944 begon het Geallieerde Zuidoost-Azië Commando met het maken van concrete plannen voor de herovering van Birma. De Slag bij Imphal werd nog steeds uitgevochten, maar het was duidelijk dat de Japanners zich met zware verliezen zouden moeten terugtrekken. 

Een van de strategische opties die door het South East Asia Command werden onderzocht, was een amfibische aanval op Rangoon. Dit had oorspronkelijk de werknaam Plan Z. (Plan X verwees alleen naar de herovering van Noord-Birma door het door Amerika geleide Northern Combat Area Command met als beperkte doel de Ledo-weg tussen China en India te voltooien; Plan Y verwees naar een geallieerd offensief in Centraal-Birma door het Britse Veertiende Leger.)

Plan Z, dat zou worden uitgewerkt tot Operatie Dracula, had verschillende voordelen. Het verlies van Rangoon zou in 1945 nog rampzaliger zijn voor de Japanners dan voor de Britten in 1942. Het was niet alleen de belangrijkste zeehaven waar de Japanners in Birma voorraden en versterkingen ontvingen, maar lag ook zeer dicht bij hun andere communicatielijnen met Thailand en Malaya. Een opmars van geallieerde troepen van slechts 40 mijl (64 km) naar Pegu of over de Sittang-rivier zou de Birma-spoorlijn en verschillende belangrijke wegen doorsnijden, die de enige haalbare landverbindingen waren voor de Japanners met hun troepen in deze landen. Als Rangoon viel, zouden de Japanners daarom gedwongen zijn zich uit bijna heel Birma terug te trekken en veel van hun uitrusting achter te laten.

De geallieerde planners waren echter van mening dat voor een amfibische aanval op de benodigde schaal middelen nodig zouden zijn (landingsvaartuigen, escorteschepen, technische apparatuur) die pas beschikbaar zouden zijn nadat de campagne in Europa was afgerond. (In die tijd werd de Slag bij Normandië uitgevochten, waarvan de uitkomst in sommige kringen nog onzeker was). Operatie Dracula werd daarom uitgesteld, en Plan Y (nu codenaam Operatie Kapitaal) werd in plaats daarvan aangenomen. 

Toen eind 1944 voldoende landingsvaartuigen en andere amfibische middelen beschikbaar waren, werden deze voor het eerst ingezet in operaties in de Birmese kustprovincie Arakan. Het Indiase XV Korps, onder luitenant-generaal Sir Philip Christison, veroverde op 31 december 1944 het eiland Akyab met het belangrijke vliegveld. Eind januari 1945 landden geallieerde troepen op het schiereiland Myebon en brachten zware verliezen toe aan terugtrekkende Japanse troepen. Ook op 21 januari landden geallieerde troepen ongehinderd op Cheduba Island en op Ramree Island, dat pas na een zware strijd van Japanse troepen werd gezuiverd. Vliegvelden werden snel op deze eilanden aangelegd, waardoor het Veertiende Leger bevoorraad kon worden door transportvliegtuigen terwijl het oprukte naar Centraal-Birma.

In februari en maart 1945 vocht het Veertiende Leger (luitenant-generaal William Slim) de Slag om Centraal-Birma. De Japanners werden zwaar verslagen. De meeste van hun troepen werden teruggebracht tot fracties van hun vroegere sterkte en moesten zich terugtrekken naar de Shan-staten. Slim gaf zijn troepen opdracht hun overwinning te benutten door zuidwaarts op te rukken langs de valleien van de Irrawaddy- en Sittang-rivier richting Rangoon. In april rukte het Indiase IV Korps onder luitenant-generaal Frank Messervy, aangevoerd door een pantserbrigade, bijna 320 km (200 mijl) zuidwaarts op. Ze naderden Pegu, 64 km ten noorden van Rangoon, tegen het einde van de maand. Pegu was een van de grootste steden in Zuid-Birma en lag slechts enkele mijlen ten noorden van de wegen en spoorwegen die Rangoon met Thailand en Malaya verbonden.

Ondanks deze spectaculaire successen voelde Slim zich ongemakkelijk. Hoewel Messervy en verschillende van zijn commandanten dachten dat er een grote kans was dat ze begin mei Rangoon zouden kunnen veroveren, waren de bevoorradingslijnen van het Veertiende Leger tot het uiterste belast door de snelle opmars. De moesson was nabij en de zware regenval zou veel wegen onbegaanbaar maken en bevoorrading per vliegtuig moeilijk maken. Men vreesde dat de Japanners Rangoon tot de laatste man zouden verdedigen, zoals ze elders in het Pacifisch theater hadden gedaan, zoals in Manilla op de Filipijnen. Japanse troepen verdedigden de stad een maand lang voordat ze werden uitgeschakeld. Honderdduizend burgers kwamen om tijdens de gevechten en de stad werd in puin achtergelaten.

Omdat Slims troepen in een rampzalige bevoorradingssituatie zouden verkeren als Rangoon niet voor het uitbreken van de moesson werd ingenomen, vroeg hij eind maart om de herinvoering van Operatie Dracula, die vóór het begin van de moesson zou plaatsvinden, wat begin mei werd verwacht. Op 2 april gaf admiraal Louis Mountbatten, de opperbevelhebber van het South East Asia Command, het bevel om Rangoon uiterlijk op 5 mei via een zeeinvasie te veroveren. Voordat het bevel werd gegeven om Dracula te herstellen, was het South East Asia Command bezig met het voorbereiden van een aanval op Phuket-eiland bij de Thaise Kra Isthmus, als opstapje voor een ultieme aanval op Singapore.  (De operatie kreeg de codenaam Operatie Roger.) De marine- en luchtelementen die aan Dracula zouden worden toegewezen, waren daarom al aanwezig. Het hoofdkwartier van het Indiase XV Korps zou de grondtroepen aansturen. Als voorbereiding voor Dracula kreeg IV Corps het bevel om de vliegvelden bij Toungoo te veroveren, ongeacht de kosten, zodat er luchtdekking kon worden geboden voor de invasie. De vliegvelden werden op 22 april veroverd door de Indiase 5e Divisie. 

Het belangrijkste Japanse hoofdkwartier in Birma, het Burma Area Army, onder luitenant-generaal Hyotaro Kimura, was gevestigd in Rangoon. Er waren geen Japanse gevechtsformaties gestationeerd in de stad, maar er waren grote aantallen communicatietroepen en marinepersoneel. Er was ook een aanzienlijke contingent van het Indian National Army, een troepenmacht die voornamelijk bestond uit voormalige Indiase krijgsgevangenen die door de Japanners in Malaya waren gevangengenomen, en die het Britse bewind in India wilden omverwerpen. Hoewel sommige eenheden van de INA hardnekkig hadden gevochten tijdens de Japanse invasie van India in 1944 en in centraal Birma, was het moreel van het merendeel van de INA op dat moment in de oorlog laag. Veel van haar soldaten waren begin 1945 ervan overtuigd dat de Japanse nederlaag onvermijdelijk was, en deserteerden of capituleerden zich gemakkelijk tijdens de geallieerde opmars op Rangoon. 

Kimura had al besloten Rangoon niet te verdedigen, maar de stad te evacueren en zich terug te trekken naar Moulmein in Zuid-Birma. Hoewel hij van veldmaarschalk Hisaichi Terauchi, opperbevelhebber van de Zuidelijke Expeditielegergroep, opdracht kreeg om Rangoon tot de dood vast te houden, redeneerde hij dat dit de zinloze vernietiging van zijn resterende troepen zou betekenen. [8] Kimura werd tegengewerkt door zijn stafchef, luitenant-generaal Shinichi Tanaka, die opdracht had gegeven om posities in Rangoon te versterken. Ba Maw, de premier van de nominaal onafhankelijke Birmese regering, ontmoedigde de Japanners om de Shwedagon-pagode om te bouwen tot een kanonstelling. 

Echter, Tanaka vloog op 19 april met enkele hoge stafofficieren naar het noorden om de situatie rond Toungoo te beoordelen. Terwijl hij afwezig was, stelde het overgebleven personeel orders op voor de evacuatie, die Kimura zonder aarzeling ondertekende. [8] Toen Tanaka op 23 april terugkeerde, protesteerde hij, maar tevergeefs. Omdat de radio's van het legerhoofdkwartier al naar Moulmein waren verplaatst, kon het leger de algehele slag om Birma niet langer vanuit Rangoon controleren. 

Toen de voorste Britse en Indiase troepen Pegu naderden, werden veel Japanse achtergebiedstroepen in het gebied van Rangoon en zelfs enkele haastig gemobiliseerde Japanse burgers samengevoegd tot de Japanse 105e Onafhankelijke Gemengde Brigade onder generaal-majoor Hideji Matsui, die onlangs was benoemd tot commandant van de Rangoon Defence Force. De eenheden van deze brigade (ook wel Kani Force genoemd) omvatten luchtafweerbatterijen, vliegveldbouwbataljons, marine-ankereenheden, personeel van onderofficiersscholen en andere diverse zaken. Ze werden naar het noorden gestuurd om Pegu te verdedigen, hoewel ze werden vertraagd door gebrek aan transport (dat was gevorderd voor het hoofdkwartier van het Birma Gebiedsleger en andere eenheden die Rangoon verlieten) en arriveerden slechts stukkend.

Generaal-majoor Matsui was ook boos over de evacuatie van Rangoon, omdat hij er niet van op de hoogte was gebracht voordat hij ontdekte dat het hoofdkwartier van Kimura op 26 april haastig was verlaten.  Na vergeefse pogingen om geallieerde krijgsgevangenen te evacueren die niet konden lopen en de haveninstallaties te vernietigen, trok Matsui vervolgens noordwaarts om de verdediging van Pegu uit te voeren.

Veel Japanse troepen verlieten Rangoon per zee, en negen van de elf schepen van een konvooi met duizend soldaten werden op 30 april slachtoffer van Britse torpedobootjagers in de Golf van Martaban. Kimura zelf vertrok per vliegtuig. Het grootste deel van Kimura's hoofdkwartier en de etablissementen van Ba Maw en Subhas Chandra Bose (commandant van het Indian National Army) vertrokken over land, gedekt door de actie van Matsui's troepen bij Pegu, maar werden meerdere keren aangevallen door geallieerde vliegtuigen. De Japanners slaagden er niet in vervoer te regelen voor het personeel van Ba Maw, van wie de meesten te voet naar Moulmein moesten lopen. Ba Maw zelf begon zijn reis per auto, vergezeld door zijn vrouw en zijn zwangere dochter, die beviel in Kyaikto, 26 km ten oosten van de Sittang. Hij vreesde dat hij vermoord zou worden als hij naar Moulmein zou gaan, en vluchtte in plaats daarvan naar Tokio.  Bose beschouwde Ba Maw's vlucht als oneervol en marcheerde te voet met zijn achterhoede, nadat hij eerst vrachtwagens had geregeld om een vrouweneenheid, het Rani van het Jhansi-regiment, te evacueren.

Het enige personeel dat in Rangoon overbleef waren 5.000 troepen van het Indian National Army onder generaal-majoor A. D. Loganathan,[16] die door Bose waren achtergelaten om de overgebleven Indiase gemeenschap te beschermen tegen aanvallen van wetteloze Birmezen. Loganathan was niet van plan zich te verzetten tegen de geallieerde aanvallen en was van plan zijn mannen en de verantwoordelijkheid voor de stad aan de Britten over te dragen zodra zij arriveerden.

Slag om Pegu
Terwijl deze evacuatie gaande was, naderden de voorste Britse en Indiase troepen van het IV Corps (de Indiase 17e Divisie, onder bevel van generaal-majoor David Tennant Cowan, met het grootste deel van de 255e Indiase Tankbrigade onder bevel) Pegu. Messervy's voorste pantsertroepen ondervonden voor het eerst weerstand van Matsui's troepen op 27 april.  Matsui had een detachement (voornamelijk gemengde communicatielijntroepen, maar ook het 138e Bataljon van de 24e Onafhankelijke Gemengde Brigade) naar voren gestuurd om Payagyi te verdedigen, enkele mijlen ten noorden van Pegu.  Matsui's ingenieurs legden mijnen (waaronder enkele geïmproviseerde van luchtbommen) en stelden valstrikken in obstakels om de Britse tanks te vertragen. Nog meer vertraging werd veroorzaakt door stortregens die op 28 april vielen, waardoor stoffige paden in modder veranderden en beken en rivieren in een vloedgolf van beken en rivieren werden opgeheven.

Op 28 april sneden de oprukkende troepen van IV Corps de weg tussen Pegu en de Sittang-rivier af, waarmee de Japanse communicatie tussen Rangoon en Moulmein definitief werd afgesneden. Een kleine Japanse vrachtwagenkonvooi dat in de wegblokkade liep, werd uitgeschakeld. 

De Indiase 17e Divisie ruimde Payagyi en verschillende omliggende dorpen op 29 april op. Ze lanceerden hun hoofdaanval op Pegu op 30 april. De Japanners hielden het westelijke deel van Pegu in handen en vernietigden alle bruggen over de Pegu-rivier die hun posities van het oostelijke deel van de stad scheidden. Reservoirs en overstroomde velden verhinderden dat de Indiase Divisie enige omflankingsbewegingen kon maken. Indiase infanterie (4/12th Frontier Force Regiment) klom over de balken van twee gesloopte spoorbruggen die gedeeltelijk intact bleven, om precaire bruggenhoofden op de westelijke oever te vestigen, beschermd door artillerie- en tankvuur. Het 1/10 Gurkha's en het 7/10e Baluch Regiment ondervonden sterke weerstand nabij de hoofdwegbrug. De 1/3 Gorkha Rifles en 4/4 Bombay Grenadiers boekten ook weinig vooruitgang, terwijl een diepe greppel de tanks van het 9e Royal Deccan Horse tegenhield. 

Echter, op de ochtend van 1 mei ontdekten Indiase patrouilles dat de Japanners zich hadden teruggetrokken. De 17e Divisie overbruggde snel de Pegu-rivier en hervatte haar opmars, maar de moesson was al gebroken. Binnen enkele uren stond het platteland onder water en werd de opmars vertraagd tot een slakkengang. Slim zette onmiddellijk heel IV Corps op halve rantsoenen om de bevoorradingslijnen te ondersteunen.

Op 30 april had Matsui opnieuw een bevel ontvangen van Kimura, nu in Moulmein, om Pegu te verlaten en terug te keren om Rangoon tot de dood te verdedigen. Hoewel hij indien nodig nog enkele dagen in Pegu had kunnen blijven weerstaan, trok hij zich daarom terug. Terwijl zijn troepen dat deden, werden ze aangevallen terwijl ze over de blootgestelde weg naar Hlegu trokken. Matsui gaf opdracht tot terugtrekking in de heuvels ten westen van Pegu. 

Hoewel de Britten op 24 april via signaleninlichtingen wisten dat het hoofdkwartier van het Burma Area Army Rangoon had verlaten, waren ze zich er niet van bewust dat de Japanners op het punt stonden de stad volledig te verlaten.  Men geloofde dat de landingen op sterke weerstand zouden stuiten. Volgens het aangepaste plan voor Dracula zou de Indiase 26e Divisie onder generaal-majoor Henry Chambers bruggenhoofden vestigen aan beide oevers van de Rangoon-rivier. De Britse 2e Divisie zou enkele dagen later via deze bruggenhoofden volgen om de hoofdaanval op de stad te lanceren.

De Indiase 26e Divisie en andere troepen voeren tussen 27 en 30 april in zes konvooien van Akyab en Ramree Island. Het vervoeren en landen van Britse en Indiase aanvalstroepen werd toevertrouwd aan schout-bij-nacht Benjamin Martin, commandant van Force W. De maritieme dekkingsmacht omvatte het 21e Vliegdekschip Eskader onder bevel van commodore Geoffrey Oliver, bestaande uit vier escortevliegdekschepen, twee kruisers en vier torpedobootjagers, en de Het 3e Slageskader, onder bevel van viceadmiraal Harold Walker, bestond uit twee slagschepen (HMS Queen Elizabeth en het Vrije Franse slagschip Richelieu), twee escortevliegdekschepen, vier kruisers (één Nederlands) en zes torpedobootjagers. Het 3e Battle Squadron voerde een afleidingsbombardement uit op Car Nicobar en Port Blair in de Nicobar- en Andamanen-eilandengroepen. Een andere vloot van vijf torpedobootjagers was verantwoordelijk voor de vernietiging van het hoofd Japanse evacuatiekonvooi. 224 Group Royal Air Force, onder Air Vice Marshal de Earl of Bandon, dekte de landingen vanaf de vliegvelden rond Toungoo en op Ramree Island.

Vroeg op 1 mei bombardeerden en beschoten acht squadrons B-24 Liberators en vier B-25 Mitchells, en twee squadrons P-51 Mustangs van de 2nd Air Commando Group van de United States Army Air Forces (USAAF) Japanse verdedigingswerken ten zuiden van Rangoon. Een luchtmachtobservatiepost, een kleine detachement van Force 136 en een 700 man sterk Gurkha samengestelde parachutistenbataljon van de 50th Indian Parachute Brigade werden midden in de ochtend gedropt vanaf C-47's van de 2nd Air Commando Group op Elephant Point bij de monding van de Rangoon-rivier. Ze schakelden enkele kleine Japanse groepen uit, die ofwel als achterhoede waren achtergelaten of misschien vergeten waren in de verwarring van de evacuatie, en namen verschillende kanonnen in beslag of vernietigden die uitkeken over de zeetoegangen naar Rangoon, waarbij ze dertig slachtoffers leden door onnauwkeurige geallieerde bombardementen.

Zodra Elephant Point veilig was, maakten mijnenvegers een doorgang stroomopwaarts vrij, en landingsvaartuigen begonnen in de vroege ochtend van 2 mei aan land te komen, bijna de laatste dag waarop strandlandingen mogelijk waren voordat de zware deining door de moesson te erg werd. Een geallieerd Mosquito-verkenningsvliegtuig dat boven Rangoon vloog, zag geen spoor van de Japanners in de stad en merkte ook een bericht op het dak van de gevangenis geschilderd door vrijgelaten Britse krijgsgevangenen. Er stond: Japs weg. Haal het cijfer uit – RAF-slang voor ga door.  De gevangenis was overgenomen door Wing Commander Lionel Hudson, die de voormalige gevangenen leidde in de voorbereiding op de Britse opmars.  Moedig probeerde de bemanning van het vliegtuig te landen op Mingaladon Airfield, maar beschadigde hun staartwiel op de met kuilen bedekte landingsbaan, waardoor ze niet opnieuw opstijgen. Ze liepen naar de gevangenis, waar ze 1.000 voormalige krijgsgevangenen aantroffen die hen op de hoogte brachten van de Japanse evacuatie. De luchtbemanning ging vervolgens naar de dokken, waar ze een sampan in beslag namen en deze de rivier afvoeren om de landingsvaartuigen te ontmoeten. 

De troepen van de Indiase 26e Divisie begonnen op 2 mei zonder tegenstand de stad te bezetten. De Britten werden met vreugde ontvangen, misschien niet universeel als bevrijders, maar zeker omdat ze orde konden herstellen en voedsel en andere hulp konden brengen. Toen de Japanners en de ambtenaren van Ba Maw Rangoon verlieten, braken wijdverspreide plunderingen en wetteloosheid uit en gingen nog enkele dagen door. De terugtrekkende Japanners hadden de gevangenis waarin Birmese gevangenen waren gehuisvest, in brand gestoken. Ze hadden ook het St. Philomena's Klooster vernietigd, dat als ziekenhuis was gebruikt, waarbij 400 van hun eigen mannen omkwamen.  Na drie jaar oorlog en ontberingen lag de stad diep in vuil, veel inwoners waren gevlucht om te ontsnappen aan de Kempeitai (Japanse militaire politie) en de overgebleven waren in vodden. Bandieten (gewapende bandieten) teisterden de buitenwijken en diverse infectieziekten waren wijdverspreid. 

Eenheden van de 26e Divisie trokken langs de hoofdwegen om zich te verbinden met het Veertiende Leger. Op 6 mei ontmoetten ze de voorste troepen van de 17e Divisie, die zich door overstromingen zuidwaarts baanden vanuit Pegu, bij Hlegu, 45 km ten noordoosten van Rangoon. Het Veertiende Leger en de andere geallieerde troepen in Birma hadden daardoor een veilige communicatielijn.

Matsui's Kani-eenheid voegde zich bij de overblijfselen van het Japanse Achtentwintigste Leger in de Pegu Yomas. In juli probeerden deze troepen oostwaarts uit te breken om zich bij de andere Japanse legers ten oosten van de Sittang te voegen. Matsui's mannen leden iets lichtere verliezen in deze kostbare operatie dan de meeste andere Japanse eenheden. Het marinepersoneel in Matsui's troepenmacht brak echter enkele dagen later los van het hoofdleger uit, waardoor de geallieerde eenheden zich tegen hen konden concentreren. Ze werden feitelijk uitgeroeid, slechts een handvol overleefde.